I SA/Rz 609/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2008r. [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za październik 2003r. - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący M. S. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, iż nie ma możliwości uiszczenia kosztów sądowych ponieważ jedynym jego źródłem utrzymania jest otrzymywany zasiłek chorobowy który za okres od marca do sierpnia 2008r. wyniósł około 2.600zł. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz trójką dzieci. Wskazał także, iż nie posiada żadnego majątku, z żoną posiada rozdzielność majątkową. Dodatkowo skarżący zaznaczył, iż cierpi na liczne schorzenia związane między innymi z urazem kręgosłupa. Referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej w skrócie jako p.p.s.a.), wezwał do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - wskazanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego oraz jej majątku, - tytułu prawnego do zajmowanego domu (lokalu), - źródeł finansowania wynagrodzenia reprezentującego stronę pełnomocnika, oraz do złożenia: wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący podał, iż mieszka w domu stanowiącym własność żony która powadzi działalność gospodarczą z tytułu czego nie uzyskuje dochodów. Od początku 2008r. strata z tej działalności wyniosła 45.940zł. Żona skarżącego nie posiada żadnych oszczędności, w skład jej majątku ruchomego należy jedynie samochód Opel Vectra z 1993r. Odnośnie wynagrodzenia reprezentującego stronę pełnomocnika skarżący stwierdził, iż wynagrodzenie zostanie zapłacone dzięki środkom uzyskanym z tytułu pożyczki udzielonej przez najbliższą rodzinę. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla skarżącego w banku PeKaO S.A. wynika, iż na rachunku tym skarżący nie posiada żadnych środków finansowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Ciężar wykazania, tj. ujawnienia, przedstawienia w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości, przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. To zatem w jego interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Z nadesłanego przez Skarżącego formularza oraz oświadczenia i dodatkowych dokumentów wyłania się obraz osoby, która uzyskując jedynie niewielki zasiłek chorobowy, egzystuje przede wszystkim dzięki pomocy żony która prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą straty, a która - mimo bardzo trudnej, jak podnosi, sytuacji - nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. W oparciu o informacje zawarte w formularzu oraz przedłożone dokumenty zauważyć należy, iż skarżący nie wskazał wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego w którym poza jego zasiłkiem chorobowym w zasadzie brak innych dochodów. W tym stanie rzeczy złożone przez wnioskodawcę informacje nie zawierają dostatecznych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji mogących świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Nie wyjaśnił jednakże tej nietypowej sytuacji, w której jest w stanie zapewnić utrzymanie całej pięcioosobowej rodziny w sytuacji braku dochodu. Te niezbędne dla zapewnienia egzystencji wydatki musi finansować przecież z jakiegoś źródła. Opisując swój stan majątkowy oraz możliwości płatnicze skarżący źródeł takich nie wykazał. Ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż działalność gospodarcza prowadzona przez żonę nie przynosi dochodu z drugiej strony wskazuje jednak, iż dzieci pozostają na jej utrzymaniu. Okoliczności dotyczące sytuacji finansowej członków rodziny skarżącego mają o tyle znaczenie iż, członkowie rodziny mają obowiązek wzajemnej pomocy w razie takiej potrzeby. Obowiązku wzajemnej pomocy w razie takiej potrzeby nie wyłącza fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej. Jedną z form takiej pomocy może być właśnie pomoc w uiszczeniu ciążących na jednym z małżonków kosztów postępowania sądowego. Tym samym referendarz sądowy podziela w tej kwestii stanowisko wyrażone w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2006r. Sygn. akt GZ 71/04 ONSAiWSA 2005/1/8. Ponadto należy zauważyć, że strata to często wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodami, np. gdy podmiot ponosi nakłady inwestycyjne. Strata może być spowodowana wielkością odpisów amortyzacyjnych będących kosztami uzyskania przychodów, może być wykorzystana do obniżenia dochodu z tego źródła i nie oznacza braku środków finansowych. Co więcej, poniesioną w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej stratę każdy podatnik ma prawo rozliczyć w ciągu pięciu kolejnych lat, poprzez zmniejszenie wykazanego zysku za dany rok, a co za tym idzie okoliczność ta nie zawsze warunkuje potrzebę udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skoro zatem przedstawiła ona dane niepełne, bądź ze sobą sprzeczne, to powinna liczyć się z tym, że referendarz nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Jest zasadą, że do wniosku strony można przychylić się tylko wówczas, gdy przedstawi ona swoją sytuację majątkową oraz rodzinną w sposób wyczerpujący, logiczny i wiarygodny. W niniejszej sprawie, z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności należało uznać, iż skarżący nie spełniła tego warunku. Nie wykazał on tym samym okoliczności uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy. Odnośnie pochodzenia środków na wynagrodzenie reprezentującego stronę pełnomocnika stwierdzić należy, iż zaciągnięcie pożyczki na ten cel może świadczyć o tym, że skarżący bądź to czyni starania bądź też liczy na osiągnięcie w najbliższej przyszłości dochodu. Pożyczka jest bowiem świadczeniem z natury rzeczy zwrotnym a zatem uszczuplającym przyszłe dochody. Mając na uwadze przedstawione okoliczności referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.