I SA/Rz 609/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi K.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2025 r., nr UP-695/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2001 r. do stycznia 2016 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 9 października 2025 r. nr UP-695/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję z 21 sierpnia 2015 r. nr 1585/2025 wydaną wobec K. J. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy K. J., dalej: skarżący/zobowiązany, 23 marca 2021 r. złożył do ZUS wniosek o umorzenie całości zaległych składek. W uzasadnieniu wykazał, że od 1989 r. prowadził działalność gospodarczą którą zamknięto w 1994 r. na skutek działania Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii. Nadmienił, że Wojewódzki Lekarz Weterynarii został skazany prawomocnym wyrokiem. Podkreślił, że prowadzona działalność po tym zdarzeniu nigdy się nie odbudowała i została zlikwidowana. Wniosek poparł brakiem majątku ruchomego i nieruchomości. Wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności ani praw majątkowych. Podkreślił, że od 15 lat jest pod stałą opieką lekarską, ze względu na przewlekłe choroby był wielokrotnie hospitalizowany, przez co popadł w kłopoty finansowe uniemożliwiające wypełnienie obowiązków wobec ZUS i Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z 3 kwietnia 2021 r. ZUS zawiesił postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności wskazując, że 25 lutego 2021 r. ZUS Oddział w Rzeszowie wydał decyzję nr 350000/0058836/2021 odmawiającą K. J., dalej: skarżący/zobowiązany, stwierdzenia przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2001 do 01/2016. ZUS podkreślił, że ponieważ w dniu 23 marca 2021 r. wnioskodawca odwołał się od powyższej decyzji kwestionując wysokość zadłużenia figurującego na jego koncie, które mają bezpośredni wpływ na ustalenie prawidłowych kwot należności, rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności uzależnione jest od rozstrzygnięcia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. 24 lutego 2025 r. do ZUS wpłynęło kolejne pismo skarżącego z wnioskiem o umorzenie należności wobec ZUS. Wnioskodawca wskazał, że w latach 1990 do 2003 prowadził działalność gospodarczą jako osoba fizyczna. W tym okresie nie korzystał z ulg w przedmiocie spłaty zobowiązań. Wniósł o ustalenie wysokości zobowiązań na dzień wydania decyzji i umorzenie ich ze względu na stan zdrowia, wiek i brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Postanowieniem z 7 kwietnia 2025 r. ZUS podjął zawieszone postępowanie wskazując, że wyrokiem Sądu z dnia [...] marca 2025 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2022 r. sygn. akt [...]. Pismem z 7 kwietnia 2025 r. organ poinformował wnioskodawcę, że w związku z tym, że zakres wniosku z 23 marca 2021 r. oraz 24 lutego 2025 r. jest ten sam postępowanie w obu sprawach zostało połączone. Organ poinformował również o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty. Wnioskodawca przedłożył dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia i przebytych chorób. 28 kwietnia 2025 r. ZUS wydał decyzje o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, która została utrzymana w mocy decyzją z dnia 10 czerwca 2025 r. 12 maja 2025 r. do ZUS wpłynęło pismo wnioskodawcy w którym zwrócił uwagę na konieczność zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego a w szczególności ustalenia czy ma zobowiązania wobec ZUS, z jakich dokumentów źródłowych one wynikają, czy nie uległy one przedawnieniu, kto składał deklaracje rozliczeniowe i za jaki okres. 30 maja 2025 r. organ zawiadomił wnioskodawcę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego. ZUS decyzją z 21 sierpnia 2025 r. nr 1585/2025, działając na podstawie: 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 - dalej: u.s.u.s) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres 01.2005 - 05.2005; 01.2009 - 04.2015 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek - [...], odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01.2009 - 09.2009; 01.2010; 04.2010 - 12.2013; 03.2014 - 01.2016 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres 06.2006; 01.2009 - 06.2009; 01.2010 - 12.2013; 03.2014 - 08.2014; 10.2014 - 04.2015 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2003 r.", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne - za okres 01.2005- 05.2005; 01.2009 - 02.2015 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01.2009 - 09.2009; 01.2010; 04.2010 - 12.2013; 03.2014 - 01.2016 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, c) Fundusz Pracy - za okres 01.2009 - 06.2009; 01.2010 - 12.2013; w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł. Wskazano, że odsetki zostały naliczone na dzień wpływu wniosku z 23 marca 2021 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie ZUS wskazał, że kwestia przedawnień należności z tytułu składek została wyczerpująco opisana w decyzji z 25 lutego 2021 r. a wyrokiem Sądu z [...] grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił od niej odwołanie zaś wyrokiem z [...] marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację. Organ podkreślił, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Ponadto podkreślił należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności w której powstał. Nie jest również postępowaniem w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie dostarczył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i wobec braku aktualnych informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej, ponoszonych kosztów i ewentualnych zobowiązań nie jest możliwe dokonanie obiektywnej analizy jego sytuacji finansowej. Organ wskazał, że dane wygenerowane z Kompleksowego Systemu Informatycznego (KSI) ZUS wskazują, że wnioskodawca pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia tytułem egzekucji administracyjno-sądowej w kwocie [...] zł. Do wypłaty pozostaje [...] zł. Jest również zgłoszony do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/1 etatu w J. sp. z o.o. i z tytułu zatrudnienia osiąga dochód zgodnie z podstawą wymiaru składek wg RCA za V/2025 r. - [...] zł, VI/2025 r.- [...] zł, VII/2025 r. - [...] zł. Ponadto w maju 2025 r. za okres 18.04.2025-22.04.2025 r. zostało mu wypłacone wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Zgodnie z Krajowym Rejestrem Sądowym : 1.pełni funkcję prezesa zarządu oraz posiada 9 udziałów o wartości [...] zł w spółce J.sp. z o.o. (NIP: [...]) działającej na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS [...] 2.pełni funkcję prezesa zarządu w spółce J. sp. z o.o. (NIP: [...]) działającej na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS [...]; 3.figuruje jako członek osób wchodzących w skład organu w P. w R. (REGON: [...]). Zgodnie z Centralną Bazą Ksiąg Wieczystych figuruje jako właściciel co do 1/8 udziału nieruchomości gruntowych (łąki trwałe, grunty orne) działki ewidencyjne o nr [...],[...],[...],[...] o pow. 0,90 ha; podkarpackie, T. W dziale II, III i IV Ksiąg Wieczystych widnieją zapisy z 25 marca 2025 r. i 22 maja 2025 r. o nowym wpisie własności/współwłasności oraz o wykreśleniu wszczęcia egzekucji z nieruchomości i wykreśleniu hipoteki przymusowej łącznej. Zgodnie z Centralną Ewidencją Pojazdów i Kierowców nie figuruje jako właściciel/współwłaściciel pojazdów. Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz brak wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. Organ podkreślił, że stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do  przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. ZUS wyjaśnił, że wysokość zobowiązań o umorzenie których ubiega się wnioskodawca przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym a zatem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a w przedmiotowej sprawie również nie ma zastosowania. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne a zatem wykluczeniu podlegają przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Zdaniem ZUS, w sytuacji zobowiązanego nie zachodzą również przesłanki z rozporządzenia z 2003 r. umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości. Nie jest znana sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy co powoduje, że nie jest możliwe wydanie pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia składek. Organ podkreślił, że dokonując oceny zasadności wniosku o umorzenie należy brać pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również interes społeczny. Wnioskodawca nie zgodził się z rozstrzygnięciem ZUS z 21 sierpnia 2025 r. nr 1585/2025 i złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po rozpatrzeniu wniosku ZUS decyzją z dnia 9 października 2025 r. nr UP-695/2025 utrzymał w mocy ww. decyzję z 21 sierpnia 2025 r. Organ podkreślił, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalono, że - 8 lutego 2018 r. działalność gospodarcza została wykreślona z rejestru; - od 1 sierpnia 2025 r. wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] – S. K. w kwocie [...] zł i do wypłaty pozostaje [...] zł miesięcznie; - wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS na podstawie umowy o pracę przez J. Sp. z o.o., w której pełni funkcję prezesa zarządu, podstawa wymiaru składek od czerwca 2025 r. do sierpnia 2025 r. wynosiła [...] zł, tj. [...] zł netto miesięcznie; - od 22 stycznia 2000 r. jest żonaty z J.J.; -wnioskodawca jest współwłaścicielem w 1/8 części gruntów ornych oraz łąk trwałych w T. składającej się z czterech działek ewidencyjnych o nr [...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 0,9 ha, dla których Sąd Rejonowy w Rzeszowie prowadzi księgę wieczystą numer [...]; - nie figuruje jako właściciel pojazdu; - jest prezesem zarządu w spółce J.Sp. z o.o. (KRS [...]) oraz prezesem zarządu w spółce J1 Sp. z o.o. (KRS [...]); - figuruje jako członek wchodzący w skład organu w P. w R. Organ odwoławczy wskazał, że kwestia przedawnienia należności z tytułu składek została wyczerpująco opisana w decyzji z 25 lutego 2021 r. i podlegała weryfikacji sądowej zakończonej prawomocnym wyrokiem. W związku z powyższym należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Organ odwoławczy uznał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: -sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, z przyczyn o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, -nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, -ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; W ocenie ZUS w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych (ma żonę i dzieci) oraz braku majątku (wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę oraz posiada udziały w prawie własności nieruchomości). Zdaniem ZUS nie zachodzi w niniejszej sprawie przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. gdyż- postanowieniem z 17 stycznia 2018 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Rzeszowie umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne za okres 01/2005-05/2005, 01/2009- 05/2009, aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ wobec wnioskodawcy jest prowadzona skuteczna egzekucja przez Komornika Sądowego; W ocenie ZUS nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Rzeszowie, a wnioskodawca dysponuje składnikami majątkowymi w postaci nieruchomości oraz świadczenia emerytalnego, do którego wystąpił zbieg egzekucji i organem egzekucyjnym wyznaczonym do łącznego prowadzenia egzekucji został Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] S.K., w ostatnich 6 miesiącach na rzecz ZUS wyegzekwowano łączną kwotę [...] zł. Organ odwoławczy uznał, że zasadnie odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek ponieważ w przedmiotowej sprawie: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; - wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, - wnioskodawca nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - wnioskodawca nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powyższe rozstrzygnięcie ZUS wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691), dalej: k.p.a., a to: - art. 7 k.p.a. poprzez całkowite zignorowanie prawdy obiektywnej i zasady praworządności, - art. 9 k.p.a. poprzez fakt, że organ w postępowaniu administracyjnym przyjął pozycję przeciwnika strony, - art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji nie umożliwił wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego - art. 77 k.p.a. poprzez fakt, iż organ nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego - art. 107 k.p.a. poprzez fakt braku uzasadnienia faktycznego i prawnego w decyzji. Skarżący podniósł ponadto zarzut naruszenia przepisów u.s.u.s. w zakresie nierozpoznania wniosku o umorzenie zobowiązań ze względu na istniejące u niego choroby oraz ze względu na przedawnienie ewentualnych zobowiązań a także naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone w powołanych przepisach sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zakres kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale zasadniczo z powodów, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. Nie ulega wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa. Zatem zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją, nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie wniosku o udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań. Konieczne jest ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy. Podstawy umorzenia należności z tytułu składek odnoszące się do całkowitej nieściągalności muszą być bowiem analizowane z uwzględnieniem kwot rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań. Innymi słowy rozważania, co do istnienia należności składkowych, powinny być dokonane w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. W konsekwencji istotne jest to, aby organ w pierwszej kolejności zbadał, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz - co istotne - potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Wymaga bowiem wyjaśnienia, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie "na podstawie akt sprawy". W jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (zob. np. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3112/21 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd ocenia zgodność działania organu z przepisami prawa materialnego i procesowego przez pryzmat zgromadzonych przez organ dowodów. Sąd bierze pod uwagę okoliczności, które wynikają z akt sprawy, zgromadzonych w toku całego postępowania przed organami wszystkich instancji, które legły u podstaw kontrolowanego aktu. Warunkiem wydania przez sąd rozstrzygnięcia merytorycznego jest stwierdzenie, że wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały w sprawie wyjaśnione. Wydanie przez sąd orzeczenia o zgodności kontrolowanego aktu z prawem bez dostępu do całości akt administracyjnych byłoby obarczone naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ odbyłoby się bez zapoznania się ze wszystkimi dokumentami sprawy. W aktach sprawy przedstawionych sądowi nie znajdują się dowody, na podstawie których organ dokonał ustaleń powołanych w decyzji, a które z kolei stały się podstawą wydania decyzji o odmowie umorzenia zaległości. Jak wynika z samej decyzji organ miał to poczynić na odstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS. Jeżeli jednak na podstawie tego dowodu zostały poczynione ustalenie, to odpisy tychże danych powinny znaleźć się w aktach sprawy, które dla sądu są jedyną podstawą wydania orzeczenia w sprawie. Sąd nie ma możliwości faktycznej i prawnej do sięgania o inne dowody, w tym wynikające z zasobów tego systemu informatycznego. Jak wynika z decyzji organ poczynił także ustalenia co do stanu majątku skarżącego, zwłaszcza posiadanych przez niego nieruchomości oraz pełnionych funkcji w spółkach prawa handlowego. Także w tym zakresie nie przedstawiono żadnych dowodów uzasadniających prawdziwość tych twierdzeń. Jest to przy tym istotne, bowiem wpływa na ocenę sytuacji majątkowej K. J., a tym samym ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Także w tym zakresie sąd nie może prowadzić postępowania dowodowego i dokonywać swoich ustaleń. Braki te maja istotny wpływ na możliwość dokonania kontroli zgodności z prawem ( procesowym i materialnym ) zaskarżonej decyzji. Jak bowiem wynika z treści skargi K. J. kwestionuje dokonane przez organ ustalenia w zakresie sprawowania funkcji w psólkach prawa handlowego i pobierania w związku z tym wynagrodzenia, czy też posiadania nieruchomości . Dodatkowo sąd wziął pod uwagę możliwość zapoznania K. J. z aktami sprawy, tak jak tego wymaga art. 10 § 1 k.p.a. Organ jest zobligowany, w myśl tego przepisu, do umożliwienia stronie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Jeżeli jednak w aktach sprawy ( takich jak przedstawiono sądowi ) nie znajdowały się powoływane powyżej dowody, to czynność umożliwienia stronie zapoznania się z aktami sprawy nie została przeprowadzona prawidłowo. Udostępniano by bowiem akta niekompletne. I nie będzie miało znaczenia, że ostatecznie K. J. ze swojej woli nie skorzystał z możliwości zapoznania się z aktami. Organ jest bowiem zobligowany umożliwić stronie zapoznanie się z aktami kompletnymi. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zaistniała. Nieprzedstawienie tych dowodów w aktach uniemożliwia sądowi rozpatrzenie skargi i odniesienie się do jej argumentów. Sąd zauważa także, że w uzasadnieniu decyzji z dnia 21 sierpnia 2025 r. (k.7.) ZUS wskazuje, że w aktach sprawy znajduje się m. in decyzja ZUS odmawiająca przedawnienia składek z 25 lutego 2021 r., wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2022 r., wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2025 r. Na powyższe dokumenty w uzasadnieniu decyzji z 9 października 2025 r. powołuje się również organ odwoławczy. Dokumenty te nie znajdują się jednak w aktach sprawy. Uznać zatem należy, że przedłożone Sądowi akta administracyjne nie są kompletne, nie zawierają dokumentów źródłowych wskazanych w decyzjach, które były niezbędne, do oceny czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Podkreślić należy, że Sąd nie może wyrokować na podstawie wybiórczej dokumentacji przedstawionej mu przez organ, którego orzeczenie jest przedmiotem skargi. Tylko bowiem pełne akta administracyjne dają sądowi możliwość wszechstronnego i dogłębnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a następnie podjęcia obiektywnego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. W konsekwencji brak pełnego materiału dowodowego uniemożliwia Sądowi pełną kontrolę zaskarżonej decyzji. Obowiązkiem organu jest zaś przekazanie Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę kompletnych akt administracyjnych. Rolą Sądu nie jest poszukiwanie akt w celu ich skompletowania. Poza tym, niedopuszczalne jest, aby Sąd orzekał nie dysponując powoływanymi przez organy dokumentami, a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi. W rozpoznawanej sprawie akta nie pozwalają zatem w pełni ustalić stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji nie jest możliwa ocena kwestionowanej obecnie decyzji pod względem merytorycznym. Oznacza to, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nakazujących respektowanie zasad: prawdy obiektywnej, zupełności materiału dowodowego oraz swobodnej oceny dowodów, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu ZUS zgromadzi niezbędne dokumenty w aktach sprawy oraz skompletuje wszystkie istotne dla sprawy materiały zgromadzone na wszystkich prowadzonych dotychczasowych etapach postępowania administracyjnego, a w uzasadnieniu decyzji odniesie się w sposób konkretny do wszystkich zgromadzonych dowodów. Mając powyższe na względzie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.