I SA/Rz 614/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek NSA Jacek Surmacz Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2013r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2002 roku do lutego 2011 roku 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na rzecz pełnomocnika z urzędu adwokata D. P. – Kancelaria Adwokacka w R. kwotę 295,20 złotych ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100), w tym podatek od towarów i usług 55,20 złotych ( słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 614/13 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 21 stycznia 2013r. A.K. (dalej: zobowiązany, skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o "umorzenie stwierdzonego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek" za okres od grudnia 2002r. do lutego 2011r. w kwocie 18 057,73zł oraz odsetek za zwłokę. Stwierdził, że powyższej kwoty nie może zapłacić bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Dalej uzasadnił, że prowadzona do 2011r. działalność gospodarcza przynosiła znikomy dochód lub stratę, a wiek (79 lat) i stan zdrowia (po zawale serca, nadciśnienie tętnicze) uniemożliwiają mu pracę zarobkową. Obecnie utrzymuje się emerytury, z której po opłaceniu rachunków i kredytów bankowych pozostaje niewiele na jedzenie i środki czystości. Dodał, że ma na utrzymaniu bezrobotnego syna, bez prawa do zasiłku, często hospitalizowanego na oddziale psychiatrycznym w szpitalu w L. Decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2002r. do lutego 2011r. w łącznej kwocie 30 479,73zł, w tym z tytułu składek 18 057,73zł i z tytułu odsetek za zwłokę 12 422,00zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sytuacji zobowiązanego brak przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Z poczynionych ustaleń wynika, że zobowiązany jest wdowcem, ma 79 lat, otrzymuje emeryturę w kwocie netto 1 778,40zł. Mieszka wraz z synem W, który jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Miesięczne wydatki na utrzymanie i na spłatę zaciągniętych kredytów wynoszą 949,00zł, a na leczenie 150,00zł. Po odliczeniu wydatków zobowiązany dysponuje kwotą ok. 679,00 zł miesięcznie. A.K. jest właścicielem gruntów ornych o pow. 0,48 ha i posiada zarejestrowane dwa samochody osobowe (Nissan Sunny z 1994r. i Mazda 626 z 1993r.). W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ wykluczył wystąpienie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., nie stwierdził również przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) - dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003r. Organ wskazał, że sytuacja zdrowotna może stanowić podstawę umorzenia, jeżeli pozbawia możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Zobowiązany natomiast posiada stały dochód z tytułu emerytury, co umożliwia mu spłatę zadłużenia w ratach w dłuższym okresie. Zdaniem organu fakt, że syn zobowiązanego zarejestrowany jest w urzędzie pracy jako bezrobotny, świadczy o gotowości podjęcia przez niego zatrudnienia, a wnioskodawca nie przedstawił dokumentacji świadczącej o jego niezdolności do pracy. Ponadto A.K. systematycznie reguluje inne zobowiązania, o charakterze cywilnoprawnym, co - zdaniem organu - sprzeciwia się umorzeniu należności wobec ZUS. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2013r. zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że ZUS naliczył mu składki za 10 lat, bo urzędnik odpowiedzialny za wyznaczanie składek nie dopełnił obowiązków służbowych Dodał, że przepisy rozporządzenia z 2003r. umożliwiają umorzenie należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2013r. ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W jego ocenie, sytuacja zobowiązanego nie wyklucza możliwości opłacania składek, ponieważ posiada on stały dochód z emerytury, jest właścicielem majątku ruchomego i nieruchomego, który może stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Problemy zdrowotne mogą stanowić podstawę umorzenia należności tylko wówczas, gdy uniemożliwiają pozyskanie dochodów, tymczasem A.K. pobiera świadczenie emerytalne. Ponadto fakt posiadania pojazdów, bez względu na ich wartość, świadczy o posiadaniu środków na zaspokojenie nie tylko podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ wiąże się z koniecznością ponoszenia wydatków na ubezpieczenia, przegląd itp. Odnosząc się do zarzutów zobowiązanego organ stwierdził, że to na płatniku składek ciąży obowiązek składania prawidłowej dokumentacji ubezpieczeniowej i rozliczeniowej oraz terminowego opłacania składek. Na decyzję organu odwoławczego A.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie obu decyzji w sprawie. Przedkładając zaświadczenie lekarskie (kserokopia) podniósł, że przewlekła choroba i stałe przyjmowanie lekarstw uniemożliwia mu uzyskanie dochodu na opłacenie należności. Zarzucił, że ZUS nigdy nie ustalał wysokości składek, choć było to jego obowiązkiem. Informowano go natomiast, że jeżeli łączna kwota emerytury i dochodu z działalności gospodarczej nie przekracza 2 000zł miesięcznie, to nie nalicza się składek poza potrącanymi z emerytury. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art.28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Definicję legalną nieściągalności, obowiązującą na gruncie przepisów tejże ustawy, zawarto w ust. 3 art. 28, w oparciu o którą należy stwierdzić, że nieściągalność wiąże się generalnie z brakiem majątku u dłużnika. Przepisy u.s.u.s. dają także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz.U. z 2013r. poz. 267 – dalej: k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżący osiąga stały dochód z emerytury w kwocie netto 1.778,40 zł miesięcznie, jest właścicielem nieruchomości rolnej oraz dwóch samochodów osobowych - posiada zatem majątek, z którego możliwa jest egzekucja należności. Skarżący jest przewlekle chory i musi przyjmować leki, ale zły stan zdrowia nie wpływa na uzyskiwanie przez niego dochodu z emerytury. Posiada na utrzymaniu bezrobotnego syna, który również wymaga leczenia, ale skarżący nie wyjaśnił, czy syn jest niezdolny do pracy, ani też, czy w związku z chorobą syna ponosi wydatki na leczenie i w jakiej wysokości. Jak słusznie stwierdził ZUS, przewlekła choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny może stanowić podstawę do umorzenia należności wówczas, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o umorzenie należności i w skardze A.K. twierdził, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i poczynione w ich trakcie ustalenia przeczą tej tezie. Jak to już wyżej wskazano, skarżący posiada stały dochód, majątek ruchomy i nieruchomy, reguluje terminowo zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Zasadnie zatem uznał ZUS, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek, a spłacenie zadłużenia w ratach, w uzgodnionych kwotach i terminach, nie pozbawi skarżącego i jego rodziny środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.