I SA/Rz 616/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie SO. del. Jarosław Szaro WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 września 2012 r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2012r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.Ż., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] odmawiającą wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od sierpnia do listopada 2011r. w kwotach odpowiednio: 1974,23 zł., 1027,36 zł., i 178,34 zł. powstałych w związku z prowadzoną przez wnioskodawcę pozarolniczą działalnością gospodarczą. W postępowaniu ustalono, że wnioskodawca zawiesił wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej z dniem 14 listopada 2011r., a obecnie pobiera świadczenie rentowe, z którego Dyrektor Oddziału ZUS w R. jako organ egzekucyjny prowadzi skuteczną egzekucję należności z tytułu nieopłaconych składek. W stosunku do wnioskodawcy prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., które do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone. Wnioskodawca nie posiada na terenie miasta T. gospodarstwa rolnego jak również nieruchomości gruntowej, jest natomiast właścicielem samochodu osobowego marki FORD MONDEO, rok produkcji 1995 o nr rejestracyjnym [...] oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki FORD ESCORD z 1997r. Ustalono, że wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości miesięcznej 699,99 zł brutto, wypłacana jest mu natomiast kwota 437,00 zł netto, po potrąceniu na poczet zajęcia egzekucyjnego kwoty 174,99 zł, zaliczki na podatek 25,00 zł, oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne 63,00 zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką M.Ż., która pobiera emeryturę w wysokości miesięcznej 1 461,30 zł brutto, 1 226,78 zł netto. Zamieszkuje w mieszkaniu małżonki, z którą w dniu 19.02.1998r. zawarł umowę o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Według przedłożonego przez wnioskodawcę oświadczenia – jego stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny kształtowały się w kwocie około 700,00 zł. przy dochodzie rodziny 2 161,29 zł brutto, 1 663,78 zł netto. Średniomiesięczny dochód przypadający na 1 członka rodziny wyniósł zatem 1 080,64 zł brutto, 831,89 zł netto. Po odliczeniu wydatków, rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota około 963,00 zł miesięcznie. Organ stwierdził wobec tego, że miesięczne dochody rodziny wnioskodawcy pokrywają miesięczne zestawienie wydatków mieszkaniowych oraz wydatków związanych z leczeniem. Stwierdzono także, iż wnioskodawca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń określonych ustawą o pomocy społecznej. Wnioskodawca przedłożył Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 22.10.2009r. stwierdzające częściową niezdolność do pracy, do 31.10.2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych analizując sytuację finansową wnioskodawcy nie stwierdził wystąpienia przesłanki umorzenia wnioskowanej należności w postaci całkowitej nieściągalności wnioskodawcy, o której mowa w art. 28 ust 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ani przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W pisemnym uzasadnieniu wydanej decyzji stwierdził, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi około 1 663,78 netto. Miesięczne zaś obciążenia budżetu domowego z tytułu wskazanych przez wnioskodawcę wydatków na czynsz, opłaty stałe i leczenie to kwota około 700,00 zł. Po odliczeniu wydatków, które nie obejmują kosztów wyżywienia, wydatków na środki czystości, ubranie, rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota około 963,78 zł netto. W ocenie organu, dochody wnioskodawcy są zatem wyższe od określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego dla dochodu miesięcznego w 2-osobowym gospodarstwie, które w 2011r. dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 1623,66 zł ( w tym na osobę 811,83 zł ). Wobec powyższego organ stwierdził, że spłata obciążających wnioskodawcę należności nie zagraża bytowi jego rodziny, tym bardziej że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez zobowiązanego i przewidują daleko posuniętą ochronę świadczeniobiorcy. Powołując się dodatkowo na interes społeczny, organ utrzymał w mocy decyzję własną w przedmiocie odmowy umorzenia obciążających wnioskodawcę należności z tytułu składek na ubezpieczanie społeczne. W skardze na powyższą decyzję wnioskodawca podniósł, że osiągane przez niego bardzo niskie dochody nie pozwalają mu na spłatę istniejącego zadłużenia, tym bardziej, iż jak zasugerował będące przedmiotem niniejszego postępowania zaległości nie wyczerpują całości zadłużenia wnioskodawcy. Podkreślił, iż w dalszym ciągu posiada zaległości wobec ZUS za lata poprzednie, które ściąga Naczelnik Urzędu Skarbowego w Tarnobrzegu, oraz zaległości w podatku VAT które zostały rozłożone na raty. Wnioskodawca podkreślił, że te dodatkowe obciążenia powodują, że jest on na granicy finansowego i moralnego bankructwa. Zaprzeczył też ustaleniom organów w kwestii prawa własności samochodu osobowego marki Ford Mondeo. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie w całości, organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę, sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W zakresie kontroli mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zakres ten ma szczególną doniosłość prawną w przypadku kontroli decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Samo uznanie administracyjne, będące szczególną formą upoważnienia organów administracji publicznej do swobodnego dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowanych prawnie rozwiązań, nie podlega bowiem kontroli sądu. Kontroli tej, podlegać może jedynie prawidłowość przeprowadzonego przez organ postępowania w tym kompletność przeprowadzonego przez ten organ postępowania dowodowego, a także ewentualne przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, czy też zakresu uznania administracyjnego. Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Skarżący, inicjując postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS, zwrócił się o umorzenie obciążających go zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od sierpnia do października 2011r. Organ administracyjny uprawniony był zatem ograniczyć prowadzone postępowanie do wnioskowanego okresu, przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe oraz rozpoznać przedmiotową sprawę z uwzględnieniem naprowadzonych okoliczności. Prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, organ winien był jednak, zgodnie z art. 7 k.p.a. dokładnie wyjaśnić stanu faktyczny sprawy, zwłaszcza w zakresie mającym znaczenie dla ustalenia istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości bądź też ich braku, a także zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243). Rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego wymaga zatem od organu poczynienia dokładnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, oraz zebrania materiału dowodowego, przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną czy też finansową strony, organ winien brać pod uwagę wszelkie dostępne mu dane dotyczące tej sytuacji, a w szczególności zaś dane którymi dysponuje on z urzędu. Dotyczy to zarówno ustaleń w zakresie aktywów majątkowych tj. zgromadzonego majątku i posiadanych źródeł przychodów, jak i pasywów w postaci obciążających wnioskodawcę zobowiązań – zwłaszcza jeśli wiedza organu w tym zakresie pochodzi z urzędu . W przedmiotowej sprawie ZUS wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2012r. poinformował, iż wnioskodawca zalega ze składkami na ubezpieczenie również za inne okresy rozliczeniowe nie będące przedmiotem niniejszego postępowania, odnośnie których toczy się postępowanie administracyjne. Nie sprecyzował jednak wielkości tych zaległości. Dokonał zatem analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy z pominięciem istotnej okoliczności jaką jest całkowita wysokość obciążających wnioskodawcę zaległości. W ocenie Sądu, pominięcie przy analizie sytuacji majątkowej i finansowej strony, rozmiaru obciążających stronę zaległości z tytułu składek stanowi istotne uchybienie zasadzie wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, gdyż dane te rzutują bezpośrednio na kwestię oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, co może mieć istotne znaczenie dla oceny ewentualnego ważnego interesu wnioskodawcy, stanowiącego przesłankę umorzenia. Z uzasadnienia decyzji winno wynikać jaka jest sytuacja finansowa, zdrowotna i majątkowa wnioskodawcy, w szczególności zaś jaka jest całkowita wartość obciążających stronę należności z tytułu składek i podatków, oraz jakie są jej majątkowe i finansowe możliwości i perspektywy. Dopiero przy tak wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, możliwa jest rzetelna ocena czy w stanie faktycznym sprawy zachodzą bądź nie ustawowe przesłanki umorzenia wnioskowanych zaległości i podjęcie uznaniowej decyzji w przedmiocie sprawy. Należy podkreślić, że negatywne rozstrzygniecie wniosku powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i odnośnie wykładni mających zastosowanie przepisów prawa, tak aby nie było wątpliwości że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Podjęcie decyzji uznaniowej bez szczegółowego ustalenia istotnych okoliczności sprawy wykracza poza granice uznania administracyjnego i stanowi naruszenie przepisów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wynika wyraźnie, że organ wziął pod uwagę wybiórczo ustalony stan faktyczny. Uchybienie to mogło mieć w ocenie Sądu istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym stanowi naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2012r. poz. 270 – zwanej dalej p.p.s.a.) Obligowało więc Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie w/w przepisu cyt. ustawy w związku z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wyeliminuje wymienione wyżej uchybienie, oraz ze szczególną starannością oceni możliwości płatnicze strony w odniesieniu do całkowitej kwoty obciążających stronę zaległości, z uwzględnieniem pozostałych okoliczności dotyczących ważnego interesu strony oraz interesu publicznego.