I SA/Rz 629/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. sprawy ze skargi spółki "A" w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia tranzytowego zgłoszenia celnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki "A" w K. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 629/16 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2015 r. A. (dalej skarżąca, spółka) wniósł o unieważnienie na podstawie art. 66 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego zgłoszenia tranzytowego [...] z dnia [...] października 2011 r. Skarżąca twierdziła, że towar objęty przedmiotowym zgłoszeniem nie opuścił miejsca wcześniejszego czasowego składania, a złożone zgłoszenie tranzytowe było pomyłką jej strony. Zgłoszenie celne, o unieważnienie którego spółka wnioskował, dotyczyło towaru nie wspólnotowego w postaci papierosów, złożonego uprzednio w magazynie czasowego składowania. W urzędzie celnym wyjścia to jest Oddziale Celnym w L. towar objęty zgłoszeniem został zwolniony do wnioskowanej procedury tranzytu wspólnotowego zewnętrznego w dniu [...] października 2011 r. Przebieg procedury na kolejnych jej etapach został zarejestrowany w systemie NCTS (nowy skomputeryzowany system tranzytowy) służący do obsługi celnej w operacji tranzytowych. Procedura tranzytu została w deklarowany urzędzie celnym przeznaczenia, to jest Oddziale Celnym w K., zamknięta w dniu 29 października 2011 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] odmówił unieważnienia zgłoszenia celnego, stwierdzając, że w przypadku tranzytowego zgłoszenia celnego MRN [...] z dnia [...] październik 2011 r. nie można mówić o jakichkolwiek pomyłce w jego dokonania. Spółka będąca głównym zobowiązany, dokonała zgłoszenia tranzytowego, przyjmując na siebie odpowiedzialność za towar zgłoszony zgodnie z art. 96 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (dalej WKC). Stosownie do art. 199 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. wprowadzającego przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady (EWG) numer 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej RWKC), jako zgłaszająca odpowiadała za prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu, autentyczność załączonych dokumentów oraz przestrzeganie wszelkich obowiązków odnoszących się do objęcia danych towarów odpowiednią procedurą. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła spółka, podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy to jest: 1. art. 122 ord.pod. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to jest twierdzenie, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o konieczności unieważnienia zgłoszenia celnego, podczas gdy w treści swojego wniosku wprost wskazała na dokumentację znajdujące się w aktach sprawy [...], [...],[...]; 2. art. 120 § 1 ord.pod. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufanie do organów podatkowych (celnych), to jest poprzez nie zgromadzenie w aktach sprawy jakichkolwiek materiału dowodowego; 3. art. 130 § 1 ord.pod. poprzez naruszenie zasady bezpośredniości prowadzonego postępowania w sprawie unieważnienia zgłoszenia tranzytowego, gdyż sprawę prowadziły i decyzje podpisały te same osoby, które wydały decyzje w sprawach celnych i podatkowych, prowadzonych pod sygn. [...], [...], [...], na które to postępowanie powoływała się strona we wniosku o unieważnienie zgłoszenia tranzytowego oraz Naruszenie przepisów prawa materialnego to jest: 1. art. 66 ust. 1 WKC poprzez uznanie, że nie jest możliwe unieważnienie zgłoszenia tranzytowego w niniejszej sprawie, gdyż nie może być mowy o pomyłce zgłaszającego, podczas gdy spółka w swoim wniosku oraz przedstawionej opinii wskazywała na drugą przesłankę wskazaną w art. 66 ust. 1 WKC, to jest zaistnienie szczególnych okoliczności, które powodują, że konieczne jest cofnięcie skutków procedury, od której towar został zgłoszony; 2. art. 66 ust. 2 WKC w związku z art. 251 RWKC, to jest twierdzenie, że nie jest w ogóle możliwe unieważnienie zgłoszenia tranzytowego po zwolnieniu towaru do procedury tranzytu, podczas gdy unieważnienie zgłoszenia celnego jest możliwe, na co wskazuje chociażby podręcznik tranzytowy przygotowany przez Dyrekcję Generalną ds. Podatków i Unii Celnej, co oznaczało, że katalog sytuacji, w których można unieważnić zgłoszenie celne po zwolnieniu towarów wskazanych w art. 251 RWKC jest otwarty. Podnosząc powyższe zarzuty spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie o istocie sprawy to jest unieważnienie zgłoszenia tranzytowego [...] z dnia [...] października 2011 r., alternatywnie o uchylenie decyzji w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W toku postępowanie odwoławcze Dyrektor Izbie Celnej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] wyznaczył skarżącej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W dniu 13 maja 2016 r. do Izby Celnej wpłynęło pismo spółki, w którym wniesiono o: 1. Prawidłowe doręczenie wezwania w trybie art. 200 ord.pod. pełnomocnikowi A. to jest radcy prawnemu T. S., a więc zgodnie z art. 144 § 5 ord.pod.. 2. Przeprowadzenie rozprawy w trybie art. 200a ord.pod. 3. Dołączenie do akt sprawy postanowieniu o przedstawieniu zarzutów J. H., E. S., E. S., T. M., B. K., w którym przedstawiono zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze międzynarodowym, usunięć spod dozoru celnego towarów akcyzowych w postaci papierosów, zarzutu oszustw celnych i podatkowych oraz wyłudzenia poświadczenia nieprawdy, a zarzuty te dotyczyły m.in. niniejszej sprawy tej procedury tranzytu numer w [...] z dnia [...] października 2011 r. 4. Dołączenie do akt sprawy pism kierowanych do Dyrektora Izby Celnej oraz jego zastępców o nieprawidłowościach, które dotyczą funkcjonowania przejścia granicznego w K. w 2011 roku, a składane do organów celnych w okresie od września 2011 r. do grudnia 2015 r., w tym w szczególności pism pochodzących od byłego już funkcjonariusza celnego A. K., a który w 2011 r. pracował na terenie przejścia granicznego w Kj. Dyrektor Izbie Celnej postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] ponownie wyznaczył skarżącej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 czerwca 2016 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Celnej nr [...] utrzymał w mocy decyzją Naczelnika Urzędem Celnym z dnia [...] luty 2016 r. nr [...]. W dniu 10 czerwca 2016 r. do Izby Celnej wpłynęło pismo skarżącej datowane na dzień 3 czerwca 2016 r. nadane w placówce Poczty Polskiej SA w B. w dniu 8 czerwca 2016 r. W piśmie tym cofnięte zostało pełnomocnictwo radcy prawnego T. S., a ustanowiono nowego pełnomocnikiem w sprawie w osobie doradcy podatkowego K. P. Ponowiono wniosek o przeprowadzenie rozprawy w trybie art. 200a ord.pod. Ponowiono wnioski dowodowe zawarte w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. Złożono wnioski o wyłączenie pracowników organu A. J., Z. P. oraz J. Z. Do pisma w formie załączników dołączono: 1. pełnomocnictwo dla doradcy podatkowego u K. P. z; 2. kserokopię wniosku z dnia 10 maj 2016 r. o wyznaczenie rozprawy oraz przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów; 3. wnioski o wyłączenie Z. P., A. J., J. K.; 4. kserokopię wniosku o wyłączenie J. Z.; 5. pismo J. Z. z sierpnia 2016 r.nr [...]; 6. wykaz, funkcjonariuszy celnych i nieprawidłowości stwierdzonych w 2011 r.; 7. polecenie służbowe z dnia 12 września 2011 r. określające tryb postępowania przy wprowadzeniu towarów do magazynów czasowego składowania. W aktach sprawy zalega postanowienie Szefa Służbie Celnej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], którym to odmówiono wyłączenia J. Z. od udziału w postępowaniu odwoławczym. W aktach nie zalegają inne postanowienia dotyczące pozostałych funkcjonariuszy służby celnej w stosunku, do których złożono wniosek o ich wyłączenie od rozpoznawanej sprawy. Pismem z dnia 14 lipca 2016 r. spółka złożyła skargę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżając w całości decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]. W pierwszej kolejności skarżąca wskazała, że powyższa decyzja obciążona jest wad nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 ord.pod. jako wydana bez podstawy prawne. Zarzucono, że w sentencji decyzji nie powołuje się w żadnej podstawy prawnej w zakresie prawa materialnego. Z kolei w uzasadnieniu powołanego będą wyłącznie przepisy WKC, który na mocy art. 286 ust. 2 Unijnego Kodeksu Celnego ( dalej UKC ) nie obowiązujących od dnia 1 maja 2016 r. Z braku przepisów przejściowych, brak jest podstaw do orzekania na podstawie przepisów, której nie obowiązują. W związku z powyższym spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku poz. 270 ze zmianami, dalej -PPSA). Z ostrożności spółka przedstawiła alternatywne zarzuty i wnioski. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, który miało istotny wpływ na wynik spraw to jest: - art. 145 § 1 i 2 ord.pod. poprzez niedoręczenie decyzji ustanowionemu pełnomocnikowi do doręczeń (o czym organ został poinformowany w terminie wynikającym z art. 200 § 1 ord.pod.), co oznacza, że zaskarżona decyzja nie została skutecznie doręczona i nie weszła do obrotu prawnego; - art. 200 § 1 ord.pod. w związku z art. 123 § 1 ord.pod. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenie się w sprawie zebranych dowodów i materiałów oraz naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu w wyniku wydania decyzji przed upływem terminu, o którym mowa w art. 200 § 1 ord.pod., co skutkowało nie rozpatrzeniem terminowo zgłoszonych wniosków spółki; - art. 200a § 1, § 3 i § 4 ord.pod. poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy, a nawet rozpatrzenie wniosku skarżącej w tym przedmiocie; pomimo złożenia wniosku, organ nie wydał postanowienia, o którym mowa w art. 200a § 4 ord.pod.; - art. 187 § 1 i art. 191 ord.pod. oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ord.pod. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz dokonanie selektywnej, dowolnej jego oceny, a także nie odniesienie się do całości stanowiska strony, w szczególności pominięcie w przedstawionej przez skarżącą ekspertyzy prof. M. i dr hab. L. – S., wskazującej na istnienie podstaw do unieważnienia zgłoszenia tranzytowego. 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest: - art. 184, art. 5 pkt 26, pkt 12 i pkt 33, art. 79, art. 147 ust. 4, art. 198, art. 226 UKC, art. 30 i art. 32 ustawą Prawo celne poprzez odmowę unieważnienia zgłoszenia tranzytowego, pomimo, że uprzednio powstał dług celny (towary podlegały należności celnej przywozowym) i nigdy nie mogły dojść do objęcia towarów procedurą tranzytu, a w efekcie trybem doprowadzenia do zgodności faktów i prawa jest unieważnienie zgłoszenia celnego; Alternatywnie, z ostrożności procesowej, spółka zarzuca naruszenie przez organ: - art. 66 WKC i art. 4 pkt 17, art. 4 pkt 20, art. 55, art. 62, art. 63, art. 91 ust. 1 WKC, art. 203 WKC oraz art. 866 RWKC, art. 30 i art. 32 ustawy Prawo celne poprzez odmowę unieważnienia zgłoszenia tranzytowego, pomimo się uprzednio powstały dług celny (towary podlegały należnościom celnym przywozowym) i nigdy nie mogło dojść do objęcia towarów procedurą tranzytu, a w efekcie trybem doprowadzenia do zgodności faktów i prawa jest unieważnienie zgłoszenia celnego. Z uwagi na powyższe naruszenie, w razie nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, z ostrożności spółka wniosła o uchylenie decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c PPSA. Wniosła również o zasądzenie od organu na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 PPSA. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i jednocześnie odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 PPSA, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionego zarzutu nieważności, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 2 ord.pod. Bezsporną okolicznością jest, że wniosek o unieważnienie zgłoszenia celnego z dnia 8 grudnia 2015 r. wpłynął do Urzędu Celnego w dniu 16 grudnia 2015 r. to jest w czasie, gdy obowiązywały przepisy WKC. Wydając decyzję z dnia [...] lutego 2016 r. organ pierwszej instancji orzekał w oparciu o między innymi o obowiązujące wówczas przepisy WKC. Odwołanie od tej decyzji zainicjowało postępowanie odwoławcze w czasie obowiązywania przepisów WKC. Dopiero decyzja organu drugiej instancji z dnia [...] czerwca 2016 r. wydana została w czasie, gdy rozpoczęły obowiązywać przepisy UKC ( od 1 maja 2016 r.). W ocenie Sądu fakt, że w toku postępowania odwoławczego nastąpiła zmiana przepisów jest bez znaczenia dla oceny prawidłowości postępowanie organu drugiej instancji. Organ ten, wydając zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy WKC, zastosował się do zasady zgodnie, z którą do postępowań odwoławczych wszczętych i niezakończonych przed dniem zmiany przepisów, do oceny zdarzeń, które miały miejsce pod ich rządami, zastosowanie mają przepisy zmienione. Zasada ta czy została zaakceptowana przez orzecznictwo jak i doktryny, a ustawodawca zawarł ją w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo celne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016.1228) w myśl którego do postępowań dotyczących długu celnego, a także do postępowań odwoławczych, wszczętych i niezakończonych przed dniem, o którym mowa w art. 288 ust. 2 unijnego kodeksu celnego, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dlatego też zarzut orzekania przez organ drugiej instancji bez podstawy prawnej nie znajduje uzasadnienie. Zasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisu art. 200 § 1 ord.pod. zgodnie, z którym przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Obowiązek wyżej wskazany ciąży również na organie odwoławczym. Z akt sprawy wynika, że organ drugiej instancji dwukrotnie wydawał postanowienia w oparciu o przepis art. 200 § 1 ord.pod. wyznaczając stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Było to postanowienie z [...] kwietnia 2016 r. oraz [...] maja 2016 r. Drugie z tych postanowień zostało doręczone drogą elektroniczną pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 czerwca 2016 r. Stąd też usprawiedliwiony jest stanowisko skarżącej, że ostatnim dniem terminu wynikającego z art. 200 § 1 ord.pod. był dzień 8 czerwca 2016 roku. W tym też dniu skarżąca w placówce pocztowej poczty polskiej nadała pismo datowane na dnia 3 czerwca 2016 r., w którym wyraziła swoje stanowisko w kwestii zebranego materiału dowodowego. Artykuł 200 ord.pod. nie wskazuje formy, w jakiej strona może się wypowiedzieć w sprawie zebranego materiału dowodowego. Mając na uwadze art. 168 ord.pod., należy przyjąć, iż dopuszczalna jest każda z form wskazanych w tym przepisie. Strona może więc się wypowiedzieć w sprawie zebranego materiału dowodowego na piśmie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej, a także ustnie do protokołu. Wybór formy należy do niej. Powyższe pismo zawierało cofnięcie pełnomocnictwa dla radcy prawnego T. S. i pełnomocnictwo ustanawiające nowego pełnomocnik w osobie doradcy podatkowego K. P. Zawierało wniosek o przeprowadzenie rozprawy w trybie art. 200a ord.pod., a także wnioski wyłączenie pracowników organu, a to A. J., Z. P. i J. Z. oraz włączenie do akt sprawy postanowienie o przedstawieniu zarzutów J. H., E. S., E. S. T. M., B. K. i włączenie akt sprawy pism kierowanych do Dyrektora Izby Celnej oraz jego zastępców o nieprawidłowościach, które dotyczą funkcjonowania przejście graniczne w K. w 2011 r. Jednakże Dyrektor Izby Celnej, z uchybieniem terminu wynikającego z art. 200 § 1 ord.pod., w dniu [...] czerwca 2016 r. wydał zaskarżoną decyzję przez co pozbawił skarżącą możliwości faktycznego wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie. Należy podkreślić, że wypowiedzenie się strony co do zebranego materiału dowodowego jest jej uprawnieniem, a nie obowiązkiem. Tego uprawnienia organ podatkowy nie może strony pozbawić nawet w takich przypadkach, w których wynik rozstrzygnięcia wydaje się oczywisty, chyba że istnieje wyraźna ku temu podstawa prawna (por. wyrok NSA w Katowicach z dnia 11 października 2001 r., I SA/Ka 1547/00). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04 (ONSAiWSA z 2005 r., nr 4, poz. 66), naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 ord.pod. jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Wydanie przez organ drugiej instancji zaskarżonej decyzji z naruszeniem terminu wynikającego z art. 200 § 1 ord.pod. spowodował, że organ nie rozpoznał wniosków dowodowych złożonych przez skarżącą. Nie odniosły się na do wniosku przeprowadzenie rozprawy, pomimo że zgodnie z art. 200a § 4 ord.pod. odmawiającym jej przeprowadzenia winien wydać postanowienie. Nie rozpoznano wniosków o wyłączenie J. K., A. J. i Z. P. co doprowadziło do sytuacji, że zaskarżoną decyzję podpisał pracownik, którego skarżąca domagała się wyłączenia. Ponadto organ nie uwzględniło, że w piśmie skarżącej złożony w terminie określonym w art. 200 § 1 ord.pod. nastąpiła zmiana pełnomocnika reprezentującego skarżącą, a decyzja została doręczona pełnomocnikowi, któremu cofnięto pełnomocnictwo. Wskazane uchybienia stanowią naruszenie prawa skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu co zapewnia jej przepis art. 123 § 1 ord.pod. Powyższe naruszenia przepisów postępowania w ocenie Sądu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. PPSA należało uchylić zaskarżoną decyzję. W ponownym postępowaniu organ drugiej instancji zobowiązany będzie usunąć wskazane uchybienia i po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wydać merytoryczną decyzję, dopiero wówczas Sąd będzie mógł odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia materialnego. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 PPSA.