I SA/Rz 644/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Z.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. Z.Z. (dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z {...} sierpnia 2020 r. nr{...}. Utrzymano nią w mocy decyzję Zakładu z {...} czerwca 2020 r. nr{...}, którą odmówiono mu jako płatnikowi prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności za ubezpieczonych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od marca do maja 2020 r. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że wypełniając w dniu 26 kwietnia 2020 r. wniosek na formularzu RDZ płatnik wniósł o zwolnienie go z obowiązku opłacenia ww. należności. Decyzją z {...} czerwca 2020 r. Zakład, powołując się na przepisy art. 31zq ust. 7 i art. 31zo ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa o COVID"), odmówił płatnikowi zwolnienia z obowiązku opłacenia ww. należności uznając, że zgłosił on do ubezpieczenia 50 ubezpieczonych, podczas gdy wnioskowana pomoc przewidziana była dla płatników zgłaszających do ubezpieczenia do 49 ubezpieczonych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik zaznaczył, że na dzień 29 lutego 2020 r. zatrudniał 49 osób na umowę o pracę - w przeliczeniu na pełne etaty było to 42,99, a ponadto jedną osobę na umowę zlecenia, za którą odprowadzał składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jest także sam zgłoszony do ubezpieczeń jako pracodawca. Już od 1 kwietnia 2020 r. zatrudnienie zmniejszyło się do 48 osób, a obecnie (czerwiec 2020 r.) wynosi 45 osób. Zaznaczył, że pandemia COVID-19 spowodowała spadek obrotów prowadzonego przedsiębiorstwa o ponad 85 %, a brak wsparcia może spowodować konieczność rozwiązania umów o pracę z około 70-80% pracowników. Opisaną na wstępie decyzją Zakład podtrzymał dotychczasowe rozstrzygnięcie podkreślając, że do liczby ubezpieczonych wlicza się także samego przedsiębiorcę prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą odprowadzającego składki na własne ubezpieczenia społeczne. Do liczby tej nie wlicza się natomiast osób zatrudnionych na umowę zlecenia, zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego. W skardze zażądano zmiany zaskarżonej decyzji i uznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek. W ocenie skarżącego spełnia on przesłanki do uzyskania żądanego zwolnienia, ponieważ na dzień 29 lutego 2020 r. zatrudniał 49 osób na umowę o pracę - w przeliczeniu na pełne etaty 42,99, a także jedną osobę na umowę zlecenia, za którą odprowadzano składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz opłacał składki za samego siebie. W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ przy jej wydawaniu niezasadnie uznał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art.; 31zo ust.1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.. Przepis ten przewiduje, że na wniosek płatnika zwalnia się z obowiązku opłacania składek ( .. ) jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020r(...).- zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Liczba zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych osób nie może przekraczać 49. Jeżeli w okresie referencyjnym, a więc pomiędzy 1 a 29 lutego 2020r. i na dzień 31 marca 2020r. oraz w okresie od 1 marca do 31 marca 2020r. i na dzień 30 kwietnia 2020r. przekraczała by 49, to wówczas zwolnienie przewidziane w tym przepisie nie mogło zostać udzielone. Analizując brzmienie tego przepisu należy wskazać, że odnośnie osób zaliczanych do objętych tym ograniczeniem ilościowym, jako przesłanki nie udzielenia zwolnienia z uwagi na przekroczenie limitu zatrudnienia musza zostać spełnione dwie przesłanki . Po pierwsze muszą one zostać zgłoszone do ubezpieczeń przez płatnika składek, który jest aktualnie osoba ubiegającą się o zwolnienie, po drugie musi to nastąpić w określonym okresie czasu i na określony dzień roku , a po trzecie liczba tych osób nie może przekraczać 49-ciu. W przedmiotowej sprawie sporne pomiędzy stronami jest to, czy do osób wliczanych do tej liczby należy zaliczyć samego przedsiębiorcę – zgłaszającego pracowników, czy też chodzi tutaj o samych pracowników. Ma to kluczowe znaczenie, gdyż wliczając przedsiębiorcę – skarżącego łączna liczba zgłoszonych do ubezpieczenia osób wynosi 50, a więc przekracza limit określony w przepisie. W przeciwnym zaś razie, przedsiębiorca będzie uprawniony do otrzymania ulgi. Rozstrzygając ten spór odnieść się trzeba do przepisów ustawy systemowej czyli ustawy z dnia o systemie ubezpieczeń społecznych. W treści art. 6 ust. 1 wymienia ona w odrębnych jednostkach redakcyjnych jako osoby podlegające ubezpieczeniom społecznym pracowników ( pkt 1 ) oraz osoby prowadzące pozarolniczą działalność ( pkt 5 ). Rozróżnienie to nie jest czysto formalne, gdyż reżim prawny obowiązujący obie te grupy jest odmienny z uwagi na sposób realizacji obowiązków ubezpieczeniowych, wysokość, sposób obliczania i poboru składek, czy też uprawnieniń związanych z ubezpieczeniem. W sprawie najistotniejszą kwestią będzie sposób zgłaszania do ubezpieczenia. Jak już wyżej było wskazane do grupy osób mieszczących się w limicie zgłoszonych do ubezpieczenia znajdują się osoby, co do których zgłoszenie do ubezpieczenia zostało dokonane przez płatnika. Kwestia zgłaszania do ubezpieczenia pracowników i osób prowadzących pozarolnicza działalność została uregulowana w art. 36 ust.2 i 3 ustawy systemowej. Przepis art. 36 ust. 2 określa osobę odpowiedzialną za zgłoszenie do ubezpieczeń pracownika i wskazuje, że osobami tymi są płatnicy składek, przy czym w odniesieniu do pracowników , płatnikami będą pracodawcy ( art. 4 pkt 2a ustawy systemowej). To na płatniku ciąży zatem obowiązek zgłoszenia pracowników do ubezpieczenia. Takie ujęcie osoby za to odpowiedzialnej w sprawach ubezpieczenia pracownika pozwala na przyjęcie, że spełniona jest okoliczność opisana w art. 31zo ust.1a ustawy covidowej, wliczającej do limitu osoby zgłoszone do ubezpieczeń przez płatnika. Pracownicy są bez wątpienia osobami, o których mowa w tym przepisie. Aby pracodawca mógł skorzystać z tego zwolnienia liczba pracowników nie może przekraczać 49 . Inaczej jednak ustawa systemowa ujmuje zgłoszenie do ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolnicza działalność. W przepisie art. 36 ust.3 stanowi ona mianowicie, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych tych osób ( wymienionych w art.6 ust.1 pkt 5 ustawy systemowej ) należy do tych osób. Ustawa nie posługuje się przy tym pojęciem płatnika, ale stanowi o " tych osobach ". Jest to ujęcie redakcyjnie inne niż użyte odnośnie do pracowników, gdzie wprost mówi się o płatniku. Systemowo zatem rzecz ujmując zgodnie z terminologią ustawy systemowej, osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie jest zgłaszana do ubezpieczeń przez płatnika, lecz przez samą siebie. Podobna terminologia posługuje się także przepis art.16 ust.1 usus, który stanowi, że składki za pracowników finansują ubezpieczeni i płatnicy składek , zaś składki osób prowadzących pozarolnicza działalność finansują sami ubezpieczeni. Ustawa systemowa jakkolwiek w art. 4 pkt 2 lit. d uznaje za płatnika składek osobę zobowiązaną do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne, to jednak nie zawsze w odniesieniu do takiej osoby posługuje się tym określeniem rozróżniając pojęcie płatnika składek pracowników od płatnika składek na ubezpieczenie własne i różnicując, w sposób choćby wskazany powyżej, ich obowiązki. W przypadku tych osób mają oni obowiązek zgłoszenia się do ubezpieczenia i zgłoszenia się jako płatnik składek ( 43 ust.1 i 2 usus), jako osoby prowadzące działalność, zaś w przypadku pracowników obowiązek taki ciąży na płatniku – osobie odrębnej od osoby ubezpieczonej. W ocenie sądu tylko w przypadku, gdy ten obowiązek ciąży na płatniku, nie zaś samym ubezpieczonym osoba ubezpieczona może zostać zaliczona jako wchodząca w skład limitu z analizowanego przepisu ustawy covidowej. Powyższa wykładnia, w ocenie sądu doznaje tez wsparcia w wykładni językowej. Ustawodawca, w odniesieniu do czynności zgłoszenia użył formy " zgłosił do ubezpieczenia". W języku polskim czasownik zgłosił występuje w dwóch formach – zgłosić , w odniesieniu do zgłaszania innych osób ( zgłosić kogoś ) , lub zgłosić się – w odniesieniu do osoby własnej. W przedmiotowej sprawie użyto formy odnoszącej się do zgłaszania innych osób ( nie użyto formy zwrotnej zgłosić się ) , co pozostaje w zgodzie z rozważaniami sadu opartymi na wykładni systemowej. Niejako na marginesie należy przy tym wskazać, że także analiza poziomu zatrudnienia w przedsiębiorstwie skarżące z uwzględnieniem definicji małego przedsiębiorstwa w rozumieniu Rozporządzenia Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu prowadzi do analogicznych wniosków w sensie naruszenia prawa przez organ rozpatrujący wniosek o ulgę. Sąd rozważał ten aspekt sprawy z uwagi na określenie poziomu zatrudnienia uprawniającego do otrzymania ulgi korelującego z definicja małego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego rozporządzenia. W art. 2 ust.2 załącznika nr I do tego rozporządzenia ( poświęconego pomocy de minimis ) wskazano, że małe przedsiębiorstwo to takie, które zatrudnia mniej niż 50 pracowników ( co odpowiada określonemu w ustawie poziomowi 49 zatrudnionych). W art. 5 tego załącznika wskazano osoby wchodzące w skład tej liczby gdzie uwzględniono zarówno pracowników, jak i właścicieli- kierowników. Sam ten fakt nie będzie jednak przesądzał o zasadności decyzji. W tym bowiem zakresie w przepisie tym wskazano, że chodzi o poziom zatrudnienia liczony według pełnych etatów, nie zaś ilości zatrudnionych osób. Poziom ten będzie zatem przekroczony tylko wtedy, gdy zatrudnionych będzie więcej niż 49 osób na pełnym etacie, bądź też zliczone etaty ogółu zatrudnionych przekroczą poziom 49 pełnych etatów ( tym razem liczone łącznie z właścicielem ). Jak wynika z materiału sprawy poziomy te, liczone według tej metody przekroczone nie zostały. Dlatego też uwzględniając również taki sposób liczenia poziomu zatrudnienia ( uwzględniający właściciela – kierownika ) w firmie skarżącego decyzja ZUS jawi się jako naruszająca prawo materialne. Z tych względów sąd uchylił zaskarżoną decyzję w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.