I SA/Rz 646/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2012r., Nr [...] odmawiająca R. K. ( dalej wnioskodawca lub skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 2006r. do lutego 2009r. w łącznej kwocie 23.133,90 zł oraz na Fundusz Pracy w kwocie 1.931,49 zł. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że R. K. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w okresie, w którym powstały zaległości był zatrudniony na umowę o pracę nakładczą i zgodnie z obowiązującym prawem nie był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Rozpoznając powyższy wniosek po raz pierwszy Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności wskazując, że w stosunku do podatnika nie zachodzi całkowita nieściągalność o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585). Do należności z tytułu składek zostały wysłane upomnienia a Dyrektor Zakładu działając jako organ egzekucyjny ma możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej dokonując zajęcia rachunku bankowego, ponadto Zakład posiada możliwość dokonania zabezpieczenia należności na majątku ruchomym i nieruchomym. Wskazano równocześnie, że nie została spełniona żadna z przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipa 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 ). Kondycja finansowa przedsiębiorstwa jest zadowalająca, a firma posiada wystarczającą zdolność do spłaty zobowiązań. Spłata należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego ani jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec braku dokumentów potwierdzających przewlekłą chorobę uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodu, ani innych dowodów zdarzenia losowego organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności z tych względów. W dniu 16 maja 2012r. R. K. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej a także 9 szt przelewów z rachunku bankowego. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko organ wskazał, że obciążenie finansowe jakim jest spłata zaciągniętych kredytów nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne gdyż jest wynikiem dobrowolnej decyzji kredytobiorcy, a do jego spłaty zobowiązuje zawarta umowa kredytowa. Konieczność zaś opłacania stałych comiesięcznych opłat takich jak energia elektryczna, gaz, opłata za wodę, czynsz, na którą powołuje się wnioskodawca dotyczy ogółu społeczeństwa i nie może usprawiedliwiać skorzystania z wnioskowanej ulgi. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem R. K. złożył do tutejszego Sądu skargę. W pierwszej kolejności zarzucił brak wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego, nieuwzględnienie trudnej sytuacji finansowej jak też całkowitej nieściągalności. W jego ocenie spełnia przesłanki z art. 28 ust.1 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ponieważ nie ma majątku a spodziewane koszty egzekucyjne przekroczą wysokość uzyskanych kwot. Zarzucił równocześnie nieprawidłowość wyliczeń. Jak wskazał w chwili powstania zaległości obowiązywały przepisy umożliwiające przedsiębiorcy, dodatkowo zatrudnionemu na umowę o pracę nakładczą, opłacania niższych składek, czego nie uwzględnia decyzja. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, p. 270 )- dalej p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby Sąd mógł dokonać kontroli decyzji, ta musi zawierać uzasadnienie. Jest ono nie tylko częścią składową każdej decyzji, ale również wyrazem procesu wolitywnego organu. Decyzja jest pewnego rodzaju produktem końcowym przeprowadzonego przez organ postępowania. Sporządzając takie uzasadnienie zadaniem organu jest wskazać ustalony przez siebie stan faktyczny, tj. fakty, które uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę, oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, a następnie przedstawić przepisy prawa, które stanowiły podstawę wydania decyzji. Tylko przy spełnieniu powyższych warunków, Sąd będzie mógł prześledzić proces decyzyjny organu, prawidłowość wyciągniętych wniosków a w ostatecznym rozrachunku zastosowanych przepisów. Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia prawnego jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, takich jak decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Z uzasadnienia tego powinno nadto wynikać, dlaczego organ podjął decyzję w danym kształcie i czy nie przekroczył granic uznania, nadając mu tym samym cechy dowolności. Prawidłowe uzasadnienie umożliwia dokonanie kontroli prawidłowości decyzji i tłumaczy stronie jej przesłanki. Kontrola legalności takich decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, system informacji LEX nr 78302) oraz wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, system informacji LEX nr 78300). W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają wyżej wymienionym standardom, jawiąc się jako rozstrzygnięcia autorytatywne, dowolne, z którymi trudno polemizować skarżącemu, a i kontrola Sądu jest niemożliwa. Kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie nie może być rozpatrywana bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie należności składkowych takich jak informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących, a nie przyszłych, czy poprzednich możliwości płatniczych), sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Tymczasem w decyzji ograniczono się do wskazania podstaw prawnych oraz wysnucia końcowych wniosków wskazując, że kondycja finansowa przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącego nie daje podstaw do skorzystania z wyjątkowej instytucji jaką jest umorzenie powstałych zaległości – tak organ w decyzji I instancji, czy też wskazania, że obowiązek spłaty kredytu nie może poprzedzać obowiązku spłaty zaciągniętych zobowiązań ani też nie może go usprawiedliwiać konieczność poniesienia comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajdują się informacje o stanie kont, o wysokości dochodów, jak również oświadczenie wnioskodawcy o jego stanie majątkowym i średniomiesięcznych wydatkach, ale w uzasadnieniu brak jest analizy tych dokumentów, organ wyprowadzając końcowe wnioski nie tłumaczy na jakiej podstawie do nich doszedł. W świetle tak wyprowadzonych wniosków nie sposób nie przyznać racji skarżącemu, który zarzuca organom brak ustaleń dotyczących jego sytuacji. Względy prawidłowo przeprowadzonego postępowania wymagają by organ dochodząc do, nawet oczywistych, wniosków wskazał motywy, którymi się kierował. Takie wnioski, w toku kontroli instancyjnej, czy później sądowej, mogą być skutecznym argumentem obrony zajętego stanowiska. Decyzje, które nie zawierają takiego uzasadnienia nie mogą konkurować nawet z nieudolnie postawionymi zarzutami, dotyczącymi ustalenia faktów. W świetle powyższego za uzasadnione Sąd uznał zarzuty skarżącego dotyczące braku ustalenia tak całkowitej nieściągalności jak i faktycznej sytuacji finansowej skarżącego. Zaprzeczając całkowitej nieściągalności po stronie skarżącego organ wskazał, że do należności z tytułu składek zostały wysłane upomnienia a Dyrektor Zakładu działając jako organ egzekucyjny ma możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej dokonując zajęcia rachunku bankowego. Tymczasem podniesienie przez skarżącego informacji o braku majątku oraz przekroczenie wydatków egzekucyjnych nad ewentualnie uzyskanymi w toku postępowania egzekucyjnego kwotami i braku odniesienia się do tych kwestii, jako przesłanek całkowitej nieściągalności, uzasadniało zarzut dowolności. Podobne wnioski Sąd wysnuł co do drugiej z przesłanek umorzenia należności tj. pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wyartykułowanej w rozporządzeniu ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Również w tym przypadku brak uzasadnienia wniosku i ograniczenie się do stwierdzenia, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest dobra wymyka się spod sądowej kontroli czyniąc słusznym zarzut braku ustaleń faktycznych w tym zakresie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a to art. 180 § 1, 187 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, tak istotnych z punktu widzenia decyzji uznaniowych. Sąd pragnie jednak podkreślić, że uchylenie decyzji nie przesądza o wyniku sprawy, gdyż na wyciągnięcie wniosków w tym zakresie jest przedwcześnie. Natomiast za bezprzedmiotowe w niniejszym postępowaniu należy uznać zarzuty dotyczące wysokości powstałych zaległości. W niniejszym postępowaniu organy badają jedynie istnienia bądź nie przesłanek umorzenia. Mając powyższe na względzie, należało w oparciu o art. 145§1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2012r., gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga. W przedmiocie wykonalności, orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.