I SA/Rz 67/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Grzegorz Panek / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. B. i R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta J. z dnia [...] września 2016 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących M. B. i R. B. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] września 2016 r., nr [...], ustalającą R. B. i M.B. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. na kwotę 201,00 zł. Podatek ten ustalono od budynków mieszkalnych o powierzchni użytkowej wynoszącej 206,00 m2 na kwotę 115,36 zł oraz od gruntów pozostałych o powierzchni 371,00 m2 na kwotę 85,33 zł. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wysokość podatku ustalono na podstawie złożonych informacji podatkowych, danych z ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę oraz w oparciu o decyzję SKO nr [...] z dnia [...] maja 2016 r., wyrok Sądu Okręgowego sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2015 r. oraz protokołów przesłuchania stron i przyjęcia wyjaśnień. Od decyzji Burmistrza Miasta odwołanie wnieśli R. B. i M. B. Odwołujący się podnieśli, że są właścicielami nieruchomości o powierzchni 377 m2 i taka też powierzchnia wynika z ewidencji gruntów. Organ podatkowy natomiast w sposób wadliwy, zdaniem odwołujących się, opodatkował grunt podatników w wymiarze 371 m2, wyłączając 6 m2, które nie znajdują się w posiadaniu podatników, a samoistnymi posiadaczami są właściciele działki sąsiadującej państwo K. Zdaniem odwołujących się, wysokość podatku ustalana jest wyłącznie na podstawie danych ewidencji gruntów i budynków, a okoliczność samoistnego posiadania nie ma znaczenia dla wymiaru podatków. Wyłącznie prawomocne orzeczenie Sądu o zasiedzeniu nieruchomości mogłoby stanowić podstawę do zmiany podstawy opodatkowania. Rozpoznając odwołanie SKO uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie, albowiem decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego normującymi zasady opodatkowania nieruchomości zawartymi w ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716 ze zm.) - zwanej dalej u.p.o.l. oraz przepisami postępowania podatkowego wynikającymi z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) - zwanej dalej Ordynacja podatkowa. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swoje decyzji podkreślił, że co do zasady, na co także słusznie zwracają uwagę odwołujący się, podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, którą prowadzą starostowie (art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r., poz. 1629 ze zm.)). Jeżeli jednak przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, to zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży wyłącznie na posiadaczu samoistnym. Ponieważ ustawa o podatkach i opłatach lokalnych jak również żadne inne przepisy prawa podatkowego nie zawierają własnej definicji pojęcia samoistnego posiadania, stąd też, celem ustalenia jego zakresu pojęciowego, należy odwołać się do prawa cywilnego, które je definiuje. Zgodnie zatem z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznego władztwa nad rzeczą. Na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny wyrażający się we władaniu rzeczą oraz element psychiczny wyrażający się w psychicznym nastawieniu do wykonywanego władztwa. W ocenie organu co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego R. B. i M. B. są właścicielami działki nr [...] o powierzchni 377 m2, sklasyfikowanej w ewidencji jako "B". Okoliczność ta nie przesądza jednakże o fakcie ustalenia państwu B. zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości od całości tejże działki. Jak bowiem wynika z zalegającej w aktach sprawy kopii wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2015 r., sygn. akt [...] wydanego w sprawie o ochronę własności tej nieruchomości, opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji, przesłuchania stron oraz wyjaśnień W. K. i L. K. dokonanych w trakcie niniejszego postępowania, część działki podatników znajduje się w samoistnym posiadaniu właścicieli działki sąsiedniej – W. i L. K. W ocenie organu odwoławczego z wskazanych dowodów bezsprzecznie wynika, że część gruntu państwa B. o powierzchni 6 m2 znajduje się w samoistnym posiadaniu państwa K., a okoliczności tej nie kwestionują też strony niniejszego postępowania R. i M. B. Okoliczność samoistnego posiadania części (6 m2) działki nr [...] przez właścicieli działki nr [...] - Państwa K. przesądza o tym, że to W. i L. K., a nie R. i M. B. winni być podatnikami podatku od nieruchomości pasa gruntu o powierzchni 6 m2 znajdującego się w granicach działki nr [...]. Nie ma przy tym znaczenia czy W. i L. K. zamierzają czy też nie złożyć do Sądu Rejonowego wniosek o zasiedzenie przedmiotowego gruntu. Dla ustalenia na kim ciążyć winien obowiązek podatkowy znaczenie ma bowiem samoistne posiadanie gruntu przed własnością tegoż gruntu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję SKO z dnia [...] grudnia 2016 r. złożyli M. i R. B. Skarżący zarzucili, że decyzja została wydana niezgodnie z zapisami ewidencji gruntów i budynków, w której nie nastąpiło ujawnienie stanu posiadania części ich gruntu przez sąsiadów L. i W. K. W ich ocenie sąsiedzi nie powinni być uważani za samoistnych posiadaczy gdyż nie przejawiają woli władania rzeczą dla siebie. Nie podjęli bowiem żadnych działań celem uregulowania granic nieruchomości i nie zamierzają występować o zasiedzenie części nieruchomości skarżących. Do czasu uzyskania przez sąsiadów orzeczenia Sądu stwierdzającego zasiedzenie przez sąsiadów tej części, to skarżący powinni płacić od niej podatek. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie odwołując się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 3. ust.1 u.p.o.l. (w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.) podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3, 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych, 3) użytkownikami wieczystymi gruntów, 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencją Nieruchomości Rolnych) lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Co do zasady zatem obowiązek podatkowy obciąża właściciela nieruchomości. Wyjątek od tej reguły wprowadza ust. 3 wskazanego wyżej przepisu. Jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Przepisy u.p.o.l. nie zawierają definicji legalnej posiadacza samoistnego nieruchomości lub obiektów budowlanych. W tym miejscu trzeba więc odnieść się do treści art. 336 K.c., który definiuje posiadanie. Wyróżnia się dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności. Posiadaczem zależnym natomiast jest ten, kto włada rzeczą w zakresie innego prawa niż prawo własności, na przykład użytkowania (art. 252 K.c.), zastawu (art. 306 K.c.), najmu (art. 659 K.c.), dzierżawy (art. 693 K.c.). Na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) i element psychiczny (animus). Corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo. Animus zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo (por. J. Ignatowicz (w:) Komentarz, t. I, 1972, s. 768 i n.; A. Kunicki (w:) System prawa cywilnego, t. II, 1977, s. 830; postanowienie SN z dnia 25 marca 2011 r., IV CK 1/11, Lex nr 989138). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że ustalenia organów zgodnie z którymi posiadaczami samoistnymi części działki nr [...] o powierzchni 6 m2 w 2016 r. byli W. i L. K. są co najmniej przedwczesne. Przede wszystkim należy zauważyć, że organ I instancji czyniąc ustalenia w tej mierze w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] września 2016 r. wskazał jedynie na podstawie jakich dokumentów czyni ustalenia w sprawie. Powołał się na informacje podatkowe, dane z ewidencji gruntów i budynków, decyzje SKO z dnia [...] maja 2016 r., wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2015 r. (sygn. akt [...]), protokoły przesłuchania stron i przyjęcia wyjaśnień. Wskazane dowody nie zostały jednak poddane jakiejkolwiek analizie. Nie wiadomo zatem konkretnie na podstawie jakich to dowodów organ doszedł do przekonania, że sporna cześć gruntu znajduje się w posiadaniu państwa K. Uniemożliwia to dokonanie oceny sposobu rozumowania organu I instancji. Podkreślenia tutaj wymaga w szczególności to, że zupełnie nie wiadomo na jakiej podstawie organ ustalił, że sporna część gruntu w posiadaniu samoistnym której, w ocenie tego organu byli państwo K wynosi właśnie 6 m2. Okoliczności tej nie wyjaśnia także decyzja organu II instancji. Jeżeli chodzi o uzasadnienie decyzji tego organu, to organ ten również w zasadzie powołuje się na określone dowody nie przeprowadzając ich oceny. Mianowicie organ odwoławczy powołuje się ogólnikowo na wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2015 r. ([...]), opinię biegłego, przesłuchanie stron, oraz wyjaśnienia W. K. i L. K. Na podstawie powołanych dowodów organ dochodzi do wniosku, że część działki podatników znajduje się w samoistnym posiadaniu właścicieli działki sąsiedniej – W. i L. K. W ocenie Sądu takie ogólnikowe powołanie się na powyższe dowody jest niewystarczające. Trzeba tutaj podkreślić, że w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2015 r. (sygn. akt [...]) na który powołują się organy wskazano, że pozwanych (W. K. i L. K.) należy uznać za samoistnych posiadaczy w złej wierze. Potrzebowali oni do zasiedzenia nieruchomości trzydziestoletniego okresu posiadania, który rozpoczął swój bieg w 1979 r. lub najpóźniej w 1980 r. Zasiedzenie nastąpiło w 2010 r. lub w 2011 r. Wyrok ten zatem w żadnej mierze nie odnosił się i z uwagi na datę jego wydania, nie mógł się odnosić do stanu posiadania gruntu w 2016 r. czyli roku którego dotyczy zaskarżona decyzja. Co więcej z treści uzasadnienia tego wyroku wynika, że W. K. i L. K.nabyli cześć spornej działki w drodze zasiedzenia. Stali się zatem właścicielami tej części działki. Rozważenia zatem wymagało przez organy czy faktycznie w przypadku część działki, której właścicielami zgodnie z zapisami uwidocznionymi w ewidencji gruntów i budynków są skarżący, nie powinni być oni opodatkowani z uwagi na to, że jest ona w posiadaniu samoistnym innych osób. Podkreślenia tutaj wymaga, że sąsiadujące ze sobą działki nr [...] i nr [...] przed 2016 r. były oddzielone płotem. Wybudowanie ogrodzenia w ocenie Sądu Okręgowego było kolejnym aktem posiadania podkreślającym granicę pomiędzy działkami. Jak wynika z wyjaśnień R. B. w 2012 r. płot oddzielający działki został rozebrany przez W. K. Także w 2016 r. działki nie były oddzielone płotem. Ta okoliczność w zestawieniu w faktem, że W. K. i L. K. nie występują z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia spornej części działki pomimo tego, że mają ku temu możliwości stawia pod znakiem zapytania okoliczność czy występuje po ich stronie wola wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie (animus). Wola ta - o czym była mowa na wstępie - wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo. W tej sytuacji niezależnie od zasadności pozostałych zarzutów zawartych w skardze do sądu administracyjnego mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę, organy obowiązane będą uwzględnić przedstawione wyżej uwagi i argumentację.