I SA/Rz 674/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Jarosław Szaro Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 listopada 2014r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013 rok 1) oddala skargę, 2) zasądza od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego M. O. kwotę 301,30 (trzysta jeden 30/100) złotych, w tym opłatę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, wydatki 6,10 (sześć 10/100) złotych oraz podatek od towarów i usług od opłaty 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 674/14 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 20114r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. P. (dalej: podatnik/skarżący) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] maja 2014r., nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2013r. podatnik zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy o umorzenie I, II, III i IV raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym na 2013r. Uzasadniając wniosek podatnik stwierdził, że podstawy jego bytu są zagrożone. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, z orzeczoną niezdolnością do pracy. Otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 890zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 203,50zł, ponosi koszty utrzymania i leczenia, które są kilkakrotnie wyższe niż uzyskiwane dochody. Do wniosku podatnik załączył decyzję waloryzacyjną renty za 2013r., wypis z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 13 lutego 2002r. Postanowieniami z dnia 10 kwietnia 2013r. Burmistrz Miasta i Gminy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia II, III i IV raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r. z uwagi na to, że nie upłynął termin płatności ww. rat i należności podatkowe nie stały się wymagalne. Odnośnie I raty podatku w łącznym zobowiązaniu podatkowym organ I instancji wszczął postępowanie, w wyniku którego w dniu [...] maja 2013r. wydał decyzję o odmowie umorzenia I raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r. Powyższa decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Następnie po wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia I i II raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r., decyzją z dnia [...] września 2013r. nr [...], organ I instancji odmówił umorzenia I i II raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r. Powyższa decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ponownym postępowaniu, organ I instancji postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie umorzenia I, II ,III i IV raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r. i decyzją z dnia [...] stycznia 2014r., nr [...], odmówił umorzenia I, II ,III i IV raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r. Powyższa decyzja została uchylona przez organ II instancji. Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2014r. organ I instancji odmówił umorzenia I, II, III i IV raty w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013r. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zaległość podatkowa za 2013r. wynosi 337,00zł i odsetki za zwłokę - 8zł. W postępowaniu ustalono, że podatnik posiada działkę rolną oraz nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszalnym. Podatnik otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.042,12zł (brutto) oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 203,50zł (brutto), nie podsiada nikogo na utrzymaniu i nie korzysta ze środków pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego, rata w kwocie 85,00zł nie może znacznie obniżyć budżetu podatnika. Natomiast umorzenie samych odsetek, byłoby wyjściem poza zakres wniosku podatnika, co stanowi naruszenie art. 67a i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2013r., poz.749 ze zm.) – dalej: O.p. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że podatnik powołując się na stałe problemy zdrowotne oraz związaną z tym rehabilitację i leczenie okoliczności tych nie udokumentował aktualnymi zaświadczeniami, kartami informacyjnymi o ciągłym leczeniu czy rehabilitacji. Nie przedstawił również żadnych rachunków związanych z zakupem leków. Podobnie, powołując się na trudną sytuację materialną podatnik nie przedstawił żadnych dowodów w tym zakresie, nie dał zatem organowi podatkowemu możliwości weryfikacji słuszności powodów, dla których mógłby skorzystać z umorzenia. Jednocześnie zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że ponoszone przez podatnika wydatki przekraczają uzyskiwane dochody. Zdaniem organu II instancji, środki pieniężne w kwocie 1.245,62zł pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb jednej osoby. Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu o umorzenie zaległości podatkowej, podatnik powinien współdziałać z organem w ustaleniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, tymczasem podatnik - mimo wielokrotnych wezwań przez organ podatkowy - nie przedstawił dokumentów potwierdzających przebycie w 2013r. leczenia, nie przedłożył też żadnych dowodów poniesienia kosztów leczenia, czy kosztów związanych z utrzymaniem. W ocenie organu II instancji, organ I instancji dokonał ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób poprawny, wykonując zalecenia organu nadzoru instancyjnego. Na decyzję organu odwoławczego R. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi podkreślił swój zły stan zdrowia związany z uszkodzeniami ciała, których doznał w związku z napadem rabunkowym w 1996r. Skarżący nie zgodził się opinią Kolegium, że kwota 337,00 zł jest niewielką kwotą, podnosząc, że niego każdy dzień jest walką o życie i każde 100 zł może być w tej sytuacji decydujące. Wskazał, że koszty jego utrzymania i leczenia są kilkakrotnie wyższe od uzyskiwanego dochodu. Odnosząc się do aktualnej sytuacji materialnej skarżący podał, że w 2013r. uzyskał dochód w wysokości 13.000zł i poniósł wydatki w kwocie ok. 40.000zł, w tym: remont i wymiana dachu - 20.000zł, wynajem samochodu i dojazd do kliniki w W. – 5.000zł, opieka osoby trzeciej – 400zł, specjalna żywność – 400 zł, opał na zimę – 3.600zł, wydatki wiązane z utrzymaniem – 300zł, leki – 100zł. Ponadto dodał, że posiada zadłużenie u osób prywatnych oraz w banku na kwotę ok. 18.000zł. Skarżący zarzucił, że organ I instancji bezpodstawnie żądał od niego wielu dokumentów, gdyż jego zdaniem przedłożone przez niego dowody niepodważalnie określają jego stan zdrowia. Do skargi załączył m.in. dokumentację medyczną, rachunki za zakup leków i remont dachu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 6 października 2014r. zatytułowanym "uzupełnienie skargi" skarżący - reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 150% właściwej stawki minimalnej oraz innych wydatków poniesionych przez pełnomocnika z urzędu – według przedłożonego spisu. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie : - art.122 O.p. i art. 187 § 1 O.p., przez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organach z mocy prawa tj. niezebranie wymaganego materiału dowodowego, w konsekwencji niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, - art. 191 O.p. tj. przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i dokonanie błędnej oceny zebranych dowodów poprzez stwierdzenie, że nie można przyjąć, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, - art.207 O.p. przez przyjęcie, że nie można wydać decyzji o zastosowaniu ulgi podatkowej o mniejszym zakresie, niż ta, o której zastosowanie wnioskował podatnik. Uzasadniając zarzuty podniesiono, że bez wątpienia skarżący znajduje się w obszarze ubóstwa, niezrozumiałym jest zatem stwierdzenie organów podatkowych, że nie znajduje się on w trudnej sytuacji życiowej. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że zmaga się on cały czas z tym samym schorzeniem – choroba przewlekłą, która generuje koszty. Organy podatkowe mogły posiłkować się dokumentacją medyczną złożoną we wnioskach o umorzenie zaległości w latach 2006-2009. Natomiast kwestionując twierdzenia skarżącego o wysokości osiągniętych dochodów, organy podatkowe mogły zwrócić się do właściwych organów o udostępnienie informacji o przychodach skarżącego. Ponadto zarzucono, że organy podatkowe błędnie przyjęły, iż zastosowanie częściowego umorzenia należności podatkowych naruszałoby art.207 O.p. Zdaniem skarżącego, takie rozstrzygnięcie nie stanowiłoby wyjścia poza zakres wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca umorzenia zaległości podatkowych w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2013 rok. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Stosownie do tego przepisu organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Rozpatrując wniosek podatnika o przyznanie jednej z wyżej opisanych ulg, organ podatkowy jest zobowiązany do dokonania oceny dwóch przesłanek, a mianowicie: "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, zaś interes publiczny to dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo przy równoczesnej dbałości o interes Skarbu Państwa, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa, a więc i możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych. W interesie publicznym leży też, by podatnicy przestrzegali przepisów podatkowych z poszanowaniem zasady równości i sprawiedliwości opodatkowania. Umorzenie zaległości podatkowej jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania i może być stosowane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przesłanki te powinny być rozważone na podstawie wszystkich występujących w sprawie okoliczności faktycznych. W razie stwierdzenia, że jedna, bądź obydwie przesłanki występują, przepis art.67a § 1 pkt 3 O.p. uprawnia, a nie obliguje do pozytywnego załatwienia wniosku strony. Decyzje organów podatkowych w tym przedmiocie są bowiem wydawane w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Uznaniowość decyzji polega na tym, że to do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ może odmówić umorzenia zaległości nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Sądowa kontrola rozstrzygnięć opartych na uznaniu ma charakter ograniczony i dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz czy organy podatkowe nie przekroczyły przyznanych im granic "uznania administracyjnego". Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania sposobu prowadzenia postępowania przez organ podatkowy, nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W niniejszym postępowaniu, skarżący domagał się umorzenia zaległości podatkowej powołując się na zły stan zdrowia i związaną z tym konieczność ponoszenia kosztów leczenia. Wskazywał również na trudną sytuację materialną. Należy wskazać, że organ podatkowy rozstrzygając sprawę o umorzenie zaległości podatkowej dokonuje całościowej analizy zdolności płatniczej podatnika oraz warunków jego egzystencji na dzień wydania decyzji. Często jednak zbadanie szczegółowych okoliczności umożliwiających zbadanie istnienia przesłanek określonych art. 67a § 1 O.p. wymaga udziału strony postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 1999r. (sygn. akt SA/Sz 1116/98, publ. LexPolonica nr 350092) wskazał, że składając wniosek o umorzenie zaległości podatkowych, podatnik powinien ten wniosek uzasadnić. W interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach. Na ten aspekt zwrócił także uwagę NSA w wyroku z 25 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II FSK 346/2007, LexPolonica nr 2244202), stwierdzając, że pomimo braku jednoznacznych regulacji ustawowych w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a nie można odrzucić tezy, iż ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem, wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku, najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Również ze względów fiskalnych (ponoszonych kosztów przez administrację podatkową) nie ma powodów, aby ciężar udowodnienia, tzn. potwierdzenia czy zaprzeczenia sytuacji opisanej przez wnioskodawcę, musiał obciążać wyłącznie organy podatkowe. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wezwał skarżącego do przedłożenia dowodów w celu udokumentowania i udowodnienia okoliczności, na które skarżący powoływał się we wniosku o umorzenie, w tym m.in. dokumentacji medycznej, rachunków za wykupione lekarstwa, dowodów potwierdzających poniesione koszty leczenia oraz koszty związane z życiem codziennym (wezwania z 10 kwietnia 2013r., 29 lipca 2013r., 6 grudnia 2013r., 27 marca 2014r.). Jednocześnie skarżący został pouczony, że brak przedłożenia organowi podatkowemu dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację życiowo-bytową, ekonomiczną i zdrowotną uniemożliwi temu organowi wydanie pozytywnej dla skarżącego decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej. Skarżący nie przedstawił ww. dokumentów w zakreślonych przez organ I instancji terminach. W ocenie Sądu, odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie organ podatkowy nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ stwierdził, że przedłożone przez skarżącego w toku postępowania dokumenty z 2002r., przy jednoczesnym braku dowodów ponoszenia jakichkolwiek kosztów związanych z leczeniem, nie obrazują aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego i nie pozwalają na weryfikację zawartych we wniosku twierdzeń odnośnie podlegania leczeniu w 2013r. i ponoszenia związanych z nim wysokich kosztów. Ponadto organ podatkowy przeanalizował również sytuację materialną skarżącego i stwierdził, że wobec braku przedłożenia przez niego dowodów potwierdzających znajdowanie się w trudnej sytuacji materialnej, przy jednoczesnym ustaleniu, że skarżący otrzymuje stały dochód w wysokości 1245,62zł (brutto), posiada nieruchomości, nie korzysta ze środków pomocy społecznej, nie ma innej osoby na utrzymaniu, brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna skarżącego jest szczególnie trudna i uniemożliwia spłatę zaległości podatkowej. W konsekwencji organ podatkowy stwierdził, że za umorzeniem zaległości nie przemawia "ważny interes podatnika". Według Sądu, powyższe wnioski organ podatkowego są logiczne oraz konkretne i nie świadczą o przekroczeniu przez organ podatkowy granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, organ podatkowy nie mógł skorzystać z dokumentacji medycznej znajdującej się w innych sprawach dotyczących umorzenia zaległości podatkowej za ubiegłe lata, gdyż przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowej jest sytuacja podatnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji o umorzeniu. Jak już to zostało wskazane, organ podatkowy podejmuje decyzję w przedmiocie umorzenia na podstawie analizy aktualnej sytuacji bytowo-życiowej podatnika i dowodów ją obrazujących. Natomiast powołanie dowodów i dodatkowych okoliczności dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego, po zamknięciu postępowania podatkowego, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż kontrola Sądu dotyczy zgodności z prawem decyzji podejmowanych przez organy administracji według stanu na dzień wydania zaskarżonego aktu. W ocenie Sądu, organ podatkowy przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności zapewniając stronie możliwość czynnego udziału na każdym etapie postępowania oraz możliwość wypowiedzenia się w zakresie materiału dowodowego, a następnie dokonał prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów, z poszanowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. W świetle zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 207 O.p. należy przyznać rację skarżącemu, że umorzenie samych odsetek za zwłokę w sytuacji, gdy wnosił on o umorzenie całości zaległości podatkowej - które zgodnie z art. 67a § 2 O.p. powoduje również umorzenie odsetek - nie stanowiłoby niedopuszczalnego orzeczenia "ponad żądanie". Jednakże, mając na uwadze uznaniowość wydanej w niniejszej sprawie decyzji i związaną z nią swobodę wyboru rozstrzygnięcia, powyższe uchybienie nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Na marginesie Sąd wskazuje, że odmowa umorzenia zaległości podatkowych nie stwarza stanu res iudicata, a w związku z tym zobowiązany do uiszczenia zaległości podatkowej może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje. Jednakże, aby ponowny wniosek był merytorycznie uzasadniony, podatnik powinien wykazać, że między datą wydania decyzji ostatecznej, a datą złożenia wniosku wystąpiły takie okoliczności, nieznane w poprzednim postępowaniu, które uzasadniają ponowne złożenie wniosku. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 2, § 14 ust. 2 lit. c i § 15 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 490 ze zm.), uznając, że wykonanie fotokopii i ich wydruku nie było wydatkiem niezbędnym, ani udokumentowanym.