I SA/Rz 675/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 września 2022 r., nr 1743/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2007-2013 oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], odmówił umorzenia skarżącej B. K. należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarcza, będącą jednocześnie płatnikiem, w łącznej kwocie 150.539,77 zł. W stanie faktycznym sprawy skarżąca wystąpiła o umorzenie jej zaległości składkowych, łącznie z odsetkami i kosztami upomnienia. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazała, że przyczyną powstania zaległości była działalność jej męża, który zostawił ją z wielotysięcznymi długami. Skarżąca stopniowo spłacała wszelkie obciążające ją zadłużenia, w tym z tytułu zaległych składek. Z ZUS zawarła układ ratalny w ramach którego dotychczas udało się jej spłacić około 40.000 zł. Wybuch pandemii na wiosnę 2020 r. pozbawił jednak ją możliwości uzyskiwania dochodów przez ponad dwa lata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca podała między innymi, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała w 2021 r. dochód w wysokości 31.960 zł, pobiera emeryturę w wysokości 952 zł (netto), posiada zadłużenie w ZUS w wysokości 191.339 zł, w bankach w wysokości 72.394 zł. W ramach ponoszonych wydatków wydaje miesięcznie: na czynsz 700 zł, opłaty eksploatacyjne 900 zł, leczenie 700 zł, inne wydatki 400 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada majątku, nie korzysta też z pomocy społecznej. Skarżąca dodała, że jej syn jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga jej stałej opieki ZUS po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia 14 września 2022 r., odmówił umorzenia skarżącej jej zaległości. W tym zakresie podkreślił, że w stosunku do niej nie sposób jest stwierdzić nieściągalności jej zaległości, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., zwanej dalej ustawą systemową). Wobec skarżącej nie było bowiem prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, a jej zadłużenie przewyższa wartość kosztów upomnienia. Oprócz tego cały czas wykonywany jest przez nią układ ratalny zawarty z ZUS. ZUS nie stwierdził również zaistnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej zwanego rozporządzeniem). Skarżąca nie wykazała bowiem, że ma trudności w realizowaniu bieżących opłat. Co prawda ma on ograniczone możliwości płatnicze, jednakże nie może to przemawiać za koniecznością uwzględnienia jej wniosku. Uzyskuje ona stały dochód w wysokości 5.388 zł. Nie wskazała dowodów świadczących o konieczności ubiegania się o pomoc z budżetu państwa np. zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności, leków, bądź zaspokojenia innych bieżących potrzeb. Zdaniem ZUS dochody skarżącej pozwalają jej na pokrycie kosztów jej bieżącego utrzymania. W kwestii ogólnej sumy zadłużenia oraz zobowiązań wobec innych podmiotów organ stwierdził, że inni wierzyciele (niepubliczni) nie mogą być priorytetowo traktowani, w porównaniu z ZUS. Zdaniem ZUS problemy finansowe skarżącej nie mają charakteru stałego, trudno też domniemywać utrzymywanie się ich w przyszłości, a także zakładać, że położenie ekonomiczne nigdy nie ulegnie poprawie. W kwestii problemów zdrowotnych syna skarżącej, ZUS nadmienił, że pomimo problemów zdrowotnych jest on osobą aktywną zawodowo. Ponadto stan zdrowia syna skarżącej mógłby uzasadniać umorzenie zaległych składek, gdyby uniemożliwiał uzyskiwanie dochodów przez skarżącą. Taka zaś sytuacja w przypadku skarżącej nie występuje. Wnosząc skargę na decyzję ZUS z dnia 14 czerwca 2022 r. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, poprzez uznanie, że nie wykazała, że z uwagi na swoja sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić zaległych składek. Podkreśliła także, że musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym synem, co również stanowi przesłankę dla podjęcia korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Zarzuciła także naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. - dalej określanej w skrócie k.p.a.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej jej należności składkowych, na wstępie rozważań podkreślić należy, że kompetencja Sądu w omawianym zakresie sprowadza się jedynie do dokonania oceny zgodności z prawem przedmiotowej decyzji, tj. kontroli czy odpowiada ona obowiązującym w tym aspekcie przepisom prawa materialnego, a także kontroli dopełnienia wymogów proceduralnych, jakich organ był zobowiązany dochować rozpatrując wniosek. Sąd nie jest władny do podjęcia decyzji w przedmiocie samego umorzenia, która to kompetencja została zastrzeżona jedynie dla ZUS, w którą to nikt nie jest upoważniony wkraczać. Jeżeli chodzi o samą istotę instytucji umorzenia należności składkowych, przewidzianą art. 28 ustawy systemowej, to w tym względzie stwierdzić należy, że ZUS podejmuje wprawdzie decyzję co do umorzenia, w granicach przyznanego mu uznania administracyjnego, jednakże nie oznacza ono dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku konkretnego podmiotu o umorzenie jego należności składkowych następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, tj. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a więc ustaleniu istotnych i niezbędnych, z punktu widzenia załatwienia sprawy, okoliczności faktycznych sprawy. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. właściwa ocena spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę kryteriów (przesłanek) przyznania zwolnienia, regulowana przepisami k.p.a., ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia. Umorzenie należności składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jednak wyłącznie w sytuacji zaistnienia, w odniesieniu do danego wnioskodawcy, występującego o przyznanie tego rodzaju ulgi, którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił jej udzielenie. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi też tym samym po jego stronie, swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek umorzenia, czy to wskazanej w przepisach ustawy systemowej, czy też rozporządzenia, organ podejmuje decyzję w przedmiocie wniosku, w granicach uznania administracyjnego. Jak to już wyżej zasygnalizowano, uznanie to nie może jednak oznaczać dowolności po stronie organu, który rozstrzyga w jego granicach. W tym zakresie wydając bowiem decyzję organ ten przede wszystkim winien jest w sposób jasny i konkretny uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, a także podać racjonalne motywy, którymi się kierował przy jego podejmowaniu. Właściwego uzasadnienia wydanej decyzji, zwłaszcza jeżeli chodzi o podejmowane w ramach uznania rozstrzygnięcie, nie można utożsamiać z samym tylko przytoczeniem jakichkolwiek argumentów, a więc tylko ich pobieżnym wskazaniem w treści decyzji. Argumenty te muszą być bowiem odpowiednio wyważone, logiczne i racjonalne, a także znajdować odzwierciedlenie w rzeczywistości. Tylko bowiem wówczas można będzie przyjąć, że podjęta decyzja nie jest dowolna. ZUS odmawiając w niniejszej sprawie uwzględnienia wniosku skarżącej, w wydanej ostatecznej decyzji w tym przedmiocie jednoznaczne stwierdził, że skarżąca nie spełniła żadnej z przesłanek, od której ustawodawca uzależnił możliwość udzielenia umorzenia. W tej więc sytuacji, już tylko ten fakt przesądził odmowne załatwienie jej wniosku. Jeżeli chodzi o prawidłowość stanowiska organu odnośnie niespełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia, zarówno tych wynikających z ustawy systemowej, jak również rozporządzenia, to brak jest podstaw do jego podważenia. W tym aspekcie organ dokonał bowiem prawidłowej wykładni zarówno art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, jak również regulacji rozporządzenia, a także właściwie zastosował wyinterpretowane z nich normy do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W sprawie nie budzi wątpliwości to, że w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, nie stwierdzono również braku majątku wykluczającego dochodzenie od niego zaległości składkowych, a kwota dochodzonych należności przewyższa wartość potencjalnych kosztów postępowania egzekucyjnego. Podobnie zasadne jest stanowisko ZUS w kwestii niewystąpienia w odniesieniu do skarżącej przesłanek o których mowa w rozporządzeniu. I tak jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę, obejmującą sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ZUS prawidłowo przyjął, że w jej przypadku, pomimo niewątpliwie niełatwej sytuacji, nie zachodzi obawa zagrożenia podstaw jej egzystencji. Skarżąca na bieżąco samodzielnie reguluje swoje zobowiązania związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych. Reguluje także swoje zobowiązania wobec banków i ZUS (w ramach układu ratalnego). W tym aspekcie zauważyć również należy, że skarżąca w swoich oświadczeniach nie zadeklarowała ponoszenia żadnych nadzwyczajnych wydatków, których konieczność pokrycia nadwyrężałaby nadmiernie jej budżet. Tego rodzaju pozycji wydatkowych organ nie był zaś zobligowany poszukiwać czy też ustalać we własnym zakresie. Powołując się bowiem na swoje trudne położenie, każdy wnioskodawca domagający się przyznania mu ulgi w spłacie zaległości podatkowych winien te okoliczności we własnym interesie wykazać. Tylko on bowiem dysponuje pełnymi informacjami o zdarzeniach i faktach, wpływający na jego materialne położenie. W kwestii drugiej z przesłanek zwolnienia, o których traktuje rozporządzenie zauważyć należy, że skarżąca nie powołała się na żadne nadzwyczajne zdarzenie, wobec wystąpienia którego byłby zobowiązana do zaprzestania prowadzenia działalności. Wobec tego nie sposób jest mówić o zmaterializowaniu się tej przesłanki. Jeżeli chodzi o trzecią z przesłanek, tj. wystąpienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, to również w tym przypadku stanowisko ZUS jest zasadne. Z uwagi na chorobę syna skarżącej, cierpiącego na dolegliwości o przewlekłym charakterze, czego organ nie kwestionuje, nie była ona zmuszona z tego względu do rezygnacji z działalności gospodarczej. Cały czas bowiem wykonuje pracę zarobkową, uzyskując z tego tytułu stałe dochody. Nie można więc mówić w jej przypadku o utracie możliwości uzyskiwania dochodu, na skutek stanu zdrowia jej syna. Aktualnie więc stwierdzenie przez ZUS niespełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia należności składkowych jest zasadne. Organ oparł się w tym zakresie na prawidłowych ustaleniach, co do tych okoliczności, poczynionych z zachowaniem obowiązujących wymogów proceduralnych. Mając więc na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) oddalił skargę.