I SA/Rz 676/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2008r. [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r. - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącej E. M. prawa pomocy Skarżąca E. M., w związku ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 maja 2009r., oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...], wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 lipca 2009r. podała, iż jest bezrobotna nie przysługuje jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Zamierza w najbliższym czasie rozpocząć działalność gospodarczą. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Mąż skarżącej uzyskuje dochody z tytułu emerytury i wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości około 3.500zł. Odpowiadając na wezwanie referendarz sądowego z dnia 7 lipca 2009r., skarżąca podała dodatkowo, iż wydatki na wyżywienie wynoszą około 60zł dziennie, pozostałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna, telefon itp.) to około 750zł miesięcznie. Skarżąca zamieszkuje z mężem w lokalu pozostającym w zasobie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Z odpisu zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. wynika, iż skarżąca w roku tym nie zadeklarowała żadnych dochodów do opodatkowania zaś jej mąż uzyskał dochód w wysokości 59.706,65żł. Małżonkowie wykazali nadpłatę w wysokości 1.748zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Intencją skarżącej było uzyskanie w rozpoznawanej sprawie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłat i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 § 1 p.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem rozpoznającego wniosek, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 199 ustawy każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane). Na obecnym etapie postępowania skarżącą obciąża wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250zł (stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do niej. Sytuacja finansowa rodziny skarżącej wskazuje bowiem na możliwość poniesienia przez nią kosztów sądowych. W szczególności należy podkreślić, iż mąż skarżącej uzyskuje dochód w łącznej wysokości około 3.500zł brutto miesięcznie. Dysponowanie przez męża skarżącej środkami finansowymi w takiej wysokości pozwala na uznanie, iż jest ona w stanie ponieść ciążące na niej koszty postępowania w tym wymagany na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej. Okoliczności dotyczące sytuacji finansowej członków rodziny skarżącej mają o tyle znaczenie iż, członkowie rodziny mają obowiązek wzajemnej pomocy w razie takiej potrzeby. Jedną z form takiej pomocy może być właśnie pomoc w uiszczeniu ciążących na jednym z członków rodziny kosztów postępowania sądowego. Należy w tym miejscu przywołać stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08). Podkreślenia także wymaga, iż w zeznaniu podatkowym w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. skarżąca wraz z mężem wykazała nadpłatę w wysokości 1.748zł. Część środków uzyskanych z tego tytułu może zostać przeznaczona na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Końcowo trzeba zaznaczyć, iż przy ocenie spełnienia przesłanek prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość osiąganych dochodów czy też wartość majątku przedstawioną przez stronę, ale także jej możliwości zaspokojenia potrzeb koniecznych przy wykorzystaniu potencjału dochodowego związanego między innymi z cechami osobistymi do których można zaliczyć np. zdolność wykonywania pracy zarobkowej. Od strony należy wymagać przynajmniej minimalnej zapobiegliwości w podejmowaniu działań zarobkowych. Niewykorzystanie istniejącego obiektywnie potencjału może być usprawiedliwione ważnymi powodami, które strona powinna wykazać w toku postępowania rozpoznawczego. Skarżąca będąc wpisana na listę radców prawnych, nie podejmuje stałego zatrudnienia mimo, iż z naprowadzonych przez nią okoliczności nie wynika jakoby był osobą niezdolną z jakichkolwiek powodów do wykonywania tego zawodu. Podjęcie zatrudnienia pozwoliłoby jej bez wątpienia na poprawę zdolności finansowej i osiągnięcie choćby minimalnych stałych dochodów. Mając na uwadze przedstawione okoliczności referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.