I SA/Rz 680/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Tomasz Smoleń / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za pracowników oddala skargę. Przedmiotem skargi S. M. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS) z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Pismem z dnia 4 kwietnia 2016 r. S. M. wniósł do ZUS o umorzenie zadłużenia z tytułu składek - do opłacenia których zobowiązany był na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], wynikających z działalności spółki cywilnej W. Podał, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej z uwagi na pogarszający się stan zdrowia od 2011 r. Otrzymuje rentę, i nie widzi szansy na poprawę swojej sytuacji zdrowotnej, a tym samym na podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Dodał, iż zamieszkujący z nim syn P., ma problemy zdrowotne. Zaznaczył, że źródłem utrzymania rodziny jest otrzymywana przez niego renta w kwocie 528,00 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę młodszego syna D. w wysokości 1300,00 zł, które są niewystarczające - często brakuje pieniędzy na leki, przez co musi korzystać z pomocy rodziny i sąsiadów. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] - ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 26 953,18 zł, nie znajdując przesłanek do umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. M. zaskarżył decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. Powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wskazał, iż córki: M. i M. M., z racji tego, iż uczęszczały do szkoły, nie były zatrudnione jako pracownice. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., ZUS - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. W uzasadnieniu podał, że w przypadku S. M. nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt.1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963; zwanej dalej u.s.u.s.). Prowadzone wobec ww. przymusowe dochodzenie należności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, dokonane przez Zakład zabezpieczenie hipoteczne nieruchomości wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W ocenie ZUS nie można stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzi nieściągalność należności - składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. Ustalony w postępowaniu dowodowym stan faktyczny nie pozwala na uznanie wniosku za zasadny, a tym samym na umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawca dysponuje dochodem z tytułu pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego. Nie stwierdzono zatem braku majątku, z którego można egzekwować należności, czy braku następców prawnych. Zakład nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Nie mniej jednak w sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). Zgodnie z § 1 rozporządzenia przepisy te mogą być zastosowane jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Natomiast zaległości figurujące na koncie płatnika dotyczą składek za pracowników - ubezpieczonych. W omawianym przypadku Zakład nie może także zastosować art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. gdyż nie występują zaległości, które mogłyby zostać umorzone na podstawie tego przepisu (przedmiotowa ustawa umożliwia umorzenie należności za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.). Z uwagi na rodzaj zaległości jakie figurują na koncie płatnika (tj. zaległości za pracowników), Zakład nie ma prawnej możliwości umorzenia zaległości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), gdyż ta jak sam tytuł jej wskazuje umożliwia umorzenie składek za osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. S. M. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2016 r. Skarżący ponowił wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację zdrowotną. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r. sygn. II GSK 1694/14). Organ odwoławczy dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Sytuacja skarżącego, zarówno dotycząca jego warunków materialnych, rodzinnych jak również zdrowotnych, poddana została przez organ szczegółowej analizie. ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowej nieściągalności. Niezalenie od powyższych regulacji podkreślić należy, że z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjaśnienia wymaga, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy tylko i wyłącznie ubezpieczonych będących płatnikami i tylko w zakresie składek opłacanych na ich własne ubezpieczenie (zob. J. Wantoch-Rekowski, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. J.Wentocha-Rekowskiego, Toruń Warszawa 2007 s. 220). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2006 r. sygn. III UK 84/06 (OSNP 2007, nr 19-20, poz. 287) wyjaśnił, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", tj. ich własnych obciążeń z tego tytułu. Rozporządzenie wykonawcze z dnia 31 lipca 2003 r. wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. już w § 1 precyzuje, że określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przy powołanym brzmieniu przepisów prawa nie ma żadnej wątpliwości, że w oparciu o te regulacje, pomimo braku całkowitej nieściągalności, mogą być umarzane tylko składki ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. Należności z tytułu składek mogą być zatem umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozporządzenie § 1 określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że odpowiedzialność skarżącego z tytułu nieopłaconych składek za pracowników wynika z przeniesienia na niego odpowiedzialności - jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki cywilnej W. Do opłacenie tych składek skarżący został zobowiązany na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. Trafnie jest stanowisko organu odwoławczego, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., sprecyzowany w rozporządzeniu, gdyż zaległości figurujące na koncie płatnika dotyczą składek za pracowników – ubezpieczonych. Okoliczność ta dyskwalifikuje zastosowanie w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż przepis ten może znaleźć zastosowanie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Jak wyżej podniesiono, omawiany przepis odnosi się do należności z tytułu nieopłaconych składek, w sytuacji gdy ich płatnikiem jest jednocześnie ubezpieczony, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. W kontekście poczynionych uwag stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo odmówiły S. M. umorzenia należności z tytułu składek za pracowników. Z tych względów skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718).