I SA/Rz 683/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Bożena Wieczorska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska (spr.) NSA Maria Piórkowska Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Paśko po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 9 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi D.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia - oddala skargę - D. T., zwany dalej Zobowiązanym, wnioskiem z dnia 8 maja 2008r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wynikających z przesłanych upomnień. W uzasadnieniu powołał się na trudności w weryfikacji dokumentów potwierdzających terminowe opłacanie należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ cała dokumentacja prowadzonej działalności gospodarczej uległa zniszczeniu podczas pożaru w 2002 roku. Z tego powodu nie był świadomy, że istnieje zadłużenie względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W dodatkowym piśmie z dnia 19 maja 2008r. podał, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, jest dzierżawcą gruntu rolnego, nie zalega z podatkami i nie toczy się wobec niego żadne postępowanie egzekucyjne. Organ I instancji ustalił, że Zobowiązany prowadził działalność gospodarczą do dnia 9 grudnia 2002r. tj. do czasu pożaru budynku stolarni. Prokuratura Rejonowa w K. w dniu 25 września 2003r. postanowiła umorzyć śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania bezpośredniego niebezpieczeństwa pożaru budynku stolarni poprzez nienależyte dozorowanie stolarni po zaistniałym pożarze, w wyniku którego uległ spaleniu wynajmowany przez Zobowiązanego budynek Spółdzielni "A." w K. o wartości ok. 28 000 zł oraz maszyny i sprzęt stolarski o wartości ok. 500 000 zł. D. T. jest kawalerem. Mieszka z rodzicami, którzy go utrzymują i opłacają składki w KRUS-ie. Rodzice Zobowiązanego H. i J. T. utrzymują się z emerytur w kwotach 1 331,96 zł i 1 499,33 zł (brutto). Zobowiązany nie posiada zaległości w opłacaniu podatków, dzierżawi na okres 10 lat nieruchomości rolne położone w S. - Gmina N. i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie jest właścicielem, ani użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Decyzją z dnia [...] lipca 2008r. nr [...], nr sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Zakładem, odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2002-12/2002, ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2002-12/2002 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2002-12/2002 wraz z odsetkami za zwłokę na dzień 8 maja 2008r. w łącznej kwocie - 10 081,52 zł. Organ powołał się na treść art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007r., poz.74 ze zm.), zwanej dalej: u.s.u.s. , który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeanalizowaniu sytuacji materialnej D. T. i jego rodziny odmówił umorzenia należności wobec braku wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Zobowiązanego nie jest on w stanie opłacić swoich należności. Dodał, że Zakład nie ma obowiązku informowania płatnika składek o istniejących zaległościach. Ponadto zaproponował Zobowiązanemu uregulowanie składek w ramach układu ratalnego, o ile złoży on odpowiedni wniosek. Pismem z dnia 9 lipca 2008r. D. T. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, co uniemożliwia mu spłatę zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy pobierają niezbyt wysokie emerytury, a z których pokrywane są koszty zakupu leków dla chorego ojca. Od czasu zakończenia działalności gospodarczej z powodu pożaru Zobowiązanemu trudno jest funkcjonować w społeczeństwie, gdyż stracił dorobek życia. Dodał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał zaświadczenia potwierdzające nie zaleganie w opłacaniu składek oraz zaświadczenie wydane dla Prokuratury Rejonowej w K. dotyczące nieterminowego regulowania składek na ubezpieczenia za pracowników. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do podniesionych zarzutów organ na wstępie zaznaczył, że konto Zobowiązanego zostało ponownie rozliczone, ponieważ w poprzednim rozliczeniu nie zostało uwzględnione pismo płatnika z dnia 1 marca 2000r. o mylnie dokonanych wpłatach za X/99 z dnia 15.11.1999 r. Wobec powyższego należności z tytułu składek na ubezpieczenie wraz z odsetkami i kosztami upomnienia wynoszą 10.035,92. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy i stwierdził, że utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, jest podyktowane faktem, iż w przedmiotowej sytuacji nie zachodzą przewidziane ustawą przesłanki umorzenia należności. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak jest możliwości udzielenia ulgi w postaci umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania, a w szczególności spłata należności spowodowałaby ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślił, iż Zobowiązany nie podjął żadnych kroków zmierzających do uregulowania należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższa analiza całości dokumentacji zebranej w sprawie wskazuje, że Zobowiązany nie znajduje się w sytuacji w której niezastosowanie instytucji umorzenia należności spowoduje drastyczne pogorszenie się sytuacji materialnej Zobowiązanego oraz jego rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie D. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązując się jednocześnie do zapłaty kwoty głównej bez odsetek, które w jego ocenie są krzywdzące, gdyż Skarżący nie pracuje i jest na utrzymaniu rodziców. Dodał, że nie podejmował żadnych kroków celem uregulowania należności, ze względu na brak wiedzy i informacji ze strony ZUS, zwłaszcza, że w trakcie dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę ZUS informował o nieterminowym opłacaniu składek. Cała dokumentacja uległa spaleniu w pożarze, więc Skarżący nie wiedział o istnieniu zaległości, a wszystkie dokumenty niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy zostały dołączone przed wydaniem decyzji. Do skargi dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 5 września 2008r. dotyczące choroby ojca wraz z ich oświadczeniem, a także zaświadczenie lekarskie z dnia 5 września 2008r. stwierdzające, że Skarżący od 19991r. leczony jest z powodu nadciśnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika, podtrzymał swoją decyzję, jak również wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych ( Dz.U. nr 153,poz. 1269 ) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a zgodnie z art. 32 u.s.u.s. te przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego - tj. Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej; k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77§1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny ( art. 80 k.p.a.) czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107§3 k.p.a.). Zgodnie z powołanym wyżej art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, tj. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zawarł zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Tym samym uznać należy, iż jedynie zaistnienie którejkolwiek sytuacji wskazanych w w/w przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie określone zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Nawet jednak spełnienie którejkolwiek przesłanki spośród określonych w powyższych przepisach art.28 ust.3 i 3a u.s.u.s. i w cyt. Rozporządzeniu nie obliguje Zakładu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organy orzekające prawidłowo uznały, że Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Nie wykazał też w postępowaniu przez Zakładem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący nie przedstawił w postępowaniu przed Zakładem żadnych dokumentów świadczących o chorobie, ani potwierdzających wydatki na leki i leczenie. Należy zaznaczyć, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek Zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. We wniosku D. T. wskazał jedynie na brak możliwości weryfikacji dokumentacji z powodu pożaru. Zaświadczenie wydane w dniu 9 września 2003 r. dla Prokuratury Rejonowej w K. potwierdza fakt nieterminowego regulowania składek na ubezpieczenia za pracowników w latach 2000-2002 , jednocześnie wskazując, że brak kompletnej dokumentacji zgłoszeniowej i deklaracji rozliczeniowych i w tym zakresie złożono wniosek do kontroli w celu ustalenia prawidłowości złożonych dokumentów. Wbrew twierdzeniom Skarżącego nie wynika z niego, że nie posiada on zaległości w składkach. Dopiero do skargi Zobowiązany dołączył zaświadczenia lekarskie stwierdzające chorobę swoją i ojca, datowane na 5 września 2008r. Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego i nie jest też władny, aby umorzyć Zobowiązanemu należności. W sytuacji, gdy Sąd bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, czyli ocenia prawidłowość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w dacie decyzji i na podstawie tego materiału dowodowego, którym dysponował organ, takie działanie Skarżącego jest spóźnione. Skoro Zakład proponował Zobowiązanemu uregulowanie składek w układzie ratalnym, to Skarżący może zwrócić się z odpowiednim wnioskiem do Zakładu i wnosić w tym postępowaniu o umorzenie odsetek, przedkładając dowody uzasadniające ciężką sytuację majątkową i rodzinną. Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego braku informacji ze strony Zakładu o zaległości, należy stwierdzić, że Zakład nie ma takiego obowiązku, a osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się tym, że do chwili przedawnienia należności Zakład może domagać się ich uiszczenia. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.