I SA/Rz 689/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Bożena Wieczorska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska (spr.) NSA Maria Piórkowska Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Paśko po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 9 grudnia 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi B.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia - oddala skargę - B. K., zwany dalej Zobowiązanym, złożył w dniu 22 stycznia 2008r. wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie zapłacić należności, ponieważ nie pracuje, nie ma żadnych dochodów oraz żadnego majątku rzeczowego, a ponadto od wielu lat leczy się z powodu chorób kręgosłupa. Na dowód powyższego przedłożył zaświadczenie lekarskie oraz kserokopię umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej z dniem 03.11.2005r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że Zobowiązany z dniem 29 września 2004r. wyrejestrował się z ubezpieczeń społecznych oraz zakończył działalność gospodarczą, nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych w Urzędzie Pracy w D., nie korzysta z żadnej formy pomocy GOPS w B. W celu potwierdzenia powyższych informacji ZUS skierował kontrolę dochodzenia należności, ustalając, w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z żoną Zobowiązanego B. K., termin przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na dzień 4 marca 2008r., po czym termin został przesunięty na prośbę Zobowiązanego na dzień 10 marca 2008r. W trakcie pobytu pod wskazanym adresem w ustalonym terminie nikogo nie zastano w miejscu zamieszkania. Ponadto organ ustalił, że Zobowiązany nie figuruje w ewidencji gruntów, właścicielem nieruchomości jest jego żona, która otrzymała darowiznę od swoich rodziców aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 22.04.2004r. Zobowiązany został poinformowany o możliwości skorzystania z prawa wglądu w akta sprawy i wypowiedzenia się co do zgromadzonych w toku sprawy dowodów, lecz nie skorzystał z tego prawa. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...], nr sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Zakładem, odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2000-09/2004 w kwocie 44.303,70zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2000-09/2004 w kwocie 11.041,49zł oraz Fundusz Pracy za okres 02/2000-09/2004 w kwocie 3.176,67zł, wraz z odsetkami za zwłokę na dzień 22 stycznia 2008r. i kosztami upomnienia. Organ powołał się na treść art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007r., poz.74 ze zm.), zwanej dalej: u.s.u.s. , stanowiącego podstawę do umarzania należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a także na brzmienie art.28 ust.3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeanalizowaniu sytuacji materialnej B. K. i jego rodziny odmówił umorzenia należności wobec braku dostarczenia przez Zobowiązanego dokumentów potwierdzających przewlekłą chorobę (oprócz zaświadczenia wydanego przez lekarza pierwszego kontaktu - specjalistę medycyny ogólnej, rodzinnej, pediatrę) lub innych dowodów zdarzenia losowego. Dodał, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien szukać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Powołane wyżej przepisy nie nakazują organowi wydającemu decyzję umarzania należności wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki, a jedynie umożliwiają- w ramach uznania administracyjnego - podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Pismem z dnia 13 maja 2008r. B. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że Zakład nie wziął pod uwagę najistotniejszych okoliczności w sprawie tj, że prowadząc działalność gospodarczą Zobowiązany dopełnił wszelkich starań przy jej zarejestrowaniu i zgłoszeniu, informował się w ZUS i KRUS, przez cały okres prowadzenia działalności opłacał składki w KRUS-ie, a ZUS nie interesował się jego działalnością, ani nie wzywał do opłacania składek. Z nieznanych mu przyczyn KRUS zamiast przekazać składki do ZUS zwrócił je, gdy Zobowiązany wyrejestrował działalność. W jego ocenie winę za całą sytuację ponoszą obie instytucje ubezpieczeniowe, które mają niespójne przepisy. Dodał też, że nie zgadza się z organem, że nie ma podstaw do umorzenia należności. Nie posiada on bowiem żadnego majątku, zarówno dom, jak i jego wyposażenie należą do żony, żona opłaca też składki Zobowiązanego w KRUS i utrzymuje go. Przyznał, że nie było go w domu podczas kontroli sprawdzającej, ale musiał wówczas załatwić pilną sprawę osobistą i nie był w stanie powiadomić o tym kontrolującego. Nie przedłożył zaś innych zaświadczeń lekarskich, bo leczy się prywatnie i w tajemnicy przed żoną. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podzielił stanowisko organu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie występują okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dodał, że Zobowiązany nie dołączył do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ani w terminie późniejszym, żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną i zdrowotną, a po zapoznaniu się z aktami sprawy nie zgłosił żadnych zastrzeżeń do zgromadzonych dowodów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie B. K. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając naruszenie przepisu art.28 ust.2 w zw. z ust.3 pkt 3 u.s.u.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu uiszczonych składek. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że jego zdaniem w niniejszej sprawie ma miejsce całkowita nieściągalność, o której mowa w art.28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Organ ustalił bowiem, że Skarżący zaprzestał w dniu 29 września 2004r. prowadzenia działalności gospodarczej, a w toku postępowania Skarżący wykazał, że nie posiada żadnego majątku, z którego można by było egzekwować należności. W szczególności B. K. nie jest właścicielem, ani współwłaścicielem żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, nie posiada też żadnych wierzytelności. Dolegliwości kręgosłupa uniemożliwiają mu wykonywanie prac fizycznych, nie pozostaje w zatrudnieniu, ani nie wykonuje innych prac zarobkowych. Z uwagi na stan zdrowia, wiek i poziom wykształcenia, nie posiada obecnie żadnych możliwości uzyskiwania dochodów. Pozostaje na utrzymaniu żony, która utrzymuje również ich uczącego się syna. Ze względu na istniejącą od 3 listopada 2005r. rozdzielność majątkową, należności z tytułu składek nie mogą być również wyegzekwowane z majątku wspólnego Skarżącego i jego żony, nie występuje też możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej. Zdaniem Skarżącego powyższe okoliczności świadczą o tym, że Prezes ZUS dokonał błędnej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod przepis art.28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dodał, że za umorzeniem należności przemawiają również zasady współżycia społecznego, bowiem przez cały czas prowadzenia działalności gospodarczej Skarżący opłacał regularnie składki na KRUS, a dopiero decyzja z dnia [...] lutego 2005r. KRUS stwierdziła ustanie ubezpieczenia społecznego rolników wstecz od 1 lutego 2000r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując wcześniejszą argumentację. Dodał też, że chwilowy brak możliwości zapłaty składek nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań, gdyż zgodnie z art.24 ust.4 i 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast ponoszenie opłat związanych z codziennym bytem nie może stanowić argumentu uzasadniającego umorzenie należności, bowiem są to koszty, które dotyczą ogółu społeczeństwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych ( Dz.U. nr 153,poz. 1269 ) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a zgodnie z art. 32 u.s.u.s. te przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego - tj. Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej cyt. jako k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77§1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny ( art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z powołanym wyżej art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, tj. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zawarł zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Tym samym uznać należy, iż jedynie zaistnienie którejkolwiek sytuacji wskazanych w w/w przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Nawet jednak spełnienie którejkolwiek przesłanki spośród określonych w powyższych przepisach art.28 ust.3 i 3a u.s.u.s. i w cyt. Rozporządzeniu nie obliguje Zakładu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organy orzekające prawidłowo uznały, że Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Nie wykazał też w postępowaniu przez Zakładem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący przedstawił w postępowaniu przed Zakładem jedynie zaświadczenie wystawione przez lekarza rodzinnego, z którego wynika, że pozostaje w stałym leczeniu dolegliwości kręgosłupa oraz umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej, a okoliczności tych organ nie kwestionował. Sam fakt długoletniego leczenia dolegliwości kręgosłupa nie stanowi wyjątkowej, szczególnej okoliczności, która uzasadniałaby umorzenie należności. Skarżący nie przedłożył żadnych innych dowodów potwierdzających ciężką sytuację zdrowotną i majątkową. Należy zaznaczyć, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek Zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. Dopiero w skardze Zobowiązany powołał się na istnienie w jego przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art.28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s., z uwagi na to, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Podnoszenie tej okoliczności dopiero w skardze jest spóźnione, bowiem organy prowadzące postępowanie nie miały możliwości, aby zbadać, czy istotnie ta przesłanka ma miejsce. Sąd administracyjny natomiast nie prowadzi postępowania dowodowego i nie jest też władny, aby umorzyć Zobowiązanemu należności. W sytuacji, gdy Sąd bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, czyli ocenia prawidłowość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w dacie decyzji i na podstawie tego materiału dowodowego, którym dysponował organ, takie działanie Skarżącego jest spóźnione. Organy nie mają obowiązku badania z urzędu każdej z wymienionych przesłanek, a obowiązkiem Zobowiązanego, który ubiega się o udzielenie ulgi, jest wskazanie z jakich powodów jego wniosek powinien być uwzględniony, przedstawienie dowodów na poparcie podnoszonych okoliczności oraz współdziałanie z organem w wyjaśnianiu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Z akt sprawy wynika, że Zobowiązany uchylał się od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w miejscu zamieszkania, a mimo tego, że z jego winy nie doszło do przeprowadzenia tego postępowania, nie podjął żadnych działań w celu nawiązania kontaktu z pracownikami ZUS i umożliwienia im dokonania ustaleń w zakresie stanu majątkowego i oceny sytuacji materialno-bytowej. Pomimo wezwań organu nie przedstawił też dodatkowych dowodów potwierdzających zły stan zdrowia. Skoro schorzenie Zobowiązanego jest tak poważne, jak to podnosi w skardze i długoletnie, to nie sposób przyjąć, że nie posiada on żadnych innych dowodów, poza zaświadczeniem od lekarza rodzinnego, ani że nie jest w stanie uzyskać w trakcie toczącego się kilka miesięcy postępowania dowodów potwierdzających tę okoliczność, nawet jeśli leczył się prywatnie i w tajemnicy przed żoną. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.