I SA/Rz 690/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Tomasz Smoleń Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) określa, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego J. P. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 690/11 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...], którym Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego J.P. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] w sprawie "skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzeniu likwidacji", uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozparzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wydanego przez siebie postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec zobowiązanego J.P. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości zobowiązanego - samochodu ciężarowego marki Skoda 706 RT, nr rej. [...], który został wyceniony przez biegłego skarbowego na kwotę 3.000,00zł (wycena wartości z dnia 27 maja 2010r. nr 25/2010). W dniu 11 kwietnia 2011r. w siedzibie Urzędu Skarbowego odbyła się licytacja wyżej opisanego samochodu i w jej wyniku samochód został sprzedany A.T. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] stwierdzające nabycie pojazdu w trybie licytacji publicznej). Zobowiązany odmówił wydania samochodu oraz podpisania dokumentu wydania ruchomości oraz wydania kluczyków i dowodu rejestracyjnego (protokół udaremnienia egzekucji z dnia 12 kwietnia 2011r.). Zobowiązany odmówił podpisana faktury VAT dotyczącej sprzedaży samochodu. Pismem z dnia 12 kwietnia 2011r. zobowiązany zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z prośbą o "unieważnienie obwieszczenia o licytacji z dnia 11 kwietnia 2011r. [...], która to cena jest niewspółmierna do wartości rzeczy". Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł., wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011r., z powołaniem się na przepisy art. 17 § 1 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.; powoływana dalej jako: ustawa egzekucyjna), odmówił unieważnienia licytacji przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2011r. Motywując swoje rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wskazał na brak, wymienionych w art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej, podstaw do unieważnienia licytacji. Zobowiązany zaskarżył postanowienie z dnia 15 kwietnia 2011r. zażaleniem, nie podnosząc żadnych argumentów dotyczących postanowienia, ale deklarując że zwróci do kasy Urzędu Skarbowego pieniądze za wylicytowany samochód. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że stosownie do art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej licytacja przeprowadzona z naruszeniem przepisów o jej publicznym charakterze, o cenie wywołania i nabycia oraz o wyłączeniu z udziału w licytacji podlega unieważnieniu przez organ egzekucyjny lub jego organ nadzorczy; unieważnienie może nastąpić tylko wtedy, gdy sprzedane ruchomości znajdują się jeszcze we władaniu nabywcy. Na postanowienie o unieważnieniu licytacji wydane w oparciu o art. 107 § 3 zdanie 2 ustawy egzekucyjnej, zażalenie nie przysługuje (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1998r. sygn. akt I SA/Lu 1310/96). Ustawodawca przewidział, że zobowiązany wierzyciel oraz każdy uczestnik licytacji ma prawo do zgłoszenia do protokołu licytacji (tj. natychmiast) skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzeniu licytacji (art. 107a § 2 ustawy egzekucyjnej). Przez naruszenie przepisów o przeprowadzenie licytacji należy rozumieć każdą czynność czy zdarzenie, które nastąpiło odmiennie, niż by to wynikało z obowiązujących przepisów. Skargę można zgłosić jedynie do protokołu, co oznacza, że skargi nie można wnieść po zakończeniu licytacji i sporządzeniu protokołu. W sprawie skargi postanowienie wydaje organ nadzoru. Na postanowienie organu nadzoru oddalające skargę służy zażalenie (art. 107 § 2b ustawy egzekucyjnej). Jeżeli skarga dotycząca naruszenia przepisów o publicznym charakterze licytacji, o cenie wywołania i nabycia oraz o wyłączeniu od udziału z licytacji okaże się zasadna - licytacja taka podlega unieważnienia przez organ nadzoru. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej żądanie zawarte w piśmie zobowiązanego z dnia 12 kwietnia 2011r. wskazuje, że jest to skarga, o której mowa w art. 107 § 2a ustawy egzekucyjnej. Właściwym do rozpatrzenia tej skargi jest Dyrektor Izby Skarbowej, a więc zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. Samo formalne powołanie się przez organ egzekucyjny w podstawie prawnej rozstrzygnięcia na art. 17 § 1 w zw. z art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej nie przesądza jeszcze o charakterze żądania zobowiązanego. Ponadto przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują możliwości wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o odmowie unieważnienia licytacji, a tym bardziej nie jest ono zaskarżalne. Natomiast organ nadzoru jest uprawniony, na podstawie art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej, do unieważnienia licytacji, jeżeli licytacja przeprowadzona została z naruszeniem przepisów, między innymi o cenie wywołania. Treść żądania strony należy ocenić na podstawie treści pisma, a nie na podstawie tytułu pisma. Ważna jest ocena intencji strony, dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. Bez wpływu na właściwość organu pozostaje również fakt, czy skarga została wniesiona z zachowaniem terminu do jej wniesienia, bowiem ewentualne uchybienie terminu stwierdza organ właściwy do rozpatrzenia skargi. Z mocy art. 19 K.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swoich właściwości rzeczowej i miejscowej. Organ, do którego wpłynęło żądanie strony winien określić czy jest właściwy do orzekania w danej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał więc, że należy uznać, iż zaskarżone postanowienie z dnia 15 kwietnia 2011r. stanowi w istocie rozpatrzenie skargi i jego podstawę powinien stanowić art. 107 § 2a ustawy egzekucyjnej. Upoważnia to do rozpatrzenia zażalenia. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości, gdyż organ I instancji naruszył przepisy o właściwości rzeczowej - art. 107 § 2a ustawy egzekucyjnej i art. 65 § 1 K.p.a., bo nie przekazał żądania właściwemu do rozpatrzenia organowi. Wskazał w końcu Dyrektor Izby Skarbowej, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ egzekucyjny rozważy zastosowanie art. 65 § 1 K.p.a., ponieważ na obecnym etapie postępowania powyższy wniosek nie może zostać przez Dyrektora Izby Skarbowej rozpatrzony. Skarga nie została do niego złożona. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 lipca 2011r. wniósł J.P. Skarga nie wskazuje kierunku weryfikacji zaskarżonego aktu, a jej treść wskazuje że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2011r. skarżący wskazał okoliczności, które w jego ocenie wskazują na błędną, zaniżoną wycenę samochodu. Przedstawia fakty, które mają wykazać, że wycena dokonana przez biegłego skarbowego nie była prawidłowa, tym bardziej że elektroniczny tachograf zamontowany w samochodzie kosztował ponad 1700 zł. Przyznał, że ten tachograf został mu zwrócony, po wymontowaniu z samochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.). Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga wniesiona przez skarżącego w niniejszej sprawie skutecznie uruchomiła postępowanie sądowoadministracyjne, a Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, co obejmuje również postępowanie poprzedzające wydanie tego aktu, dostrzegł przyczynę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co spowodowało konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia wydanego przez Dyrektora Izby Skarbowej. Rzecz mianowicie w tym, że zaskarżone postanowienie wydane zostało bez podstawy prawnej. Postępowanie zażaleniowe strona może skutecznie uruchomić poprzez skorzystanie z przysługującego jej prawa do zaskarżenia aktu. Wprawdzie postanowienie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] zawierało pouczenie, że na to postanowienie służy zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia za pośrednictwem tutejszego organu egzekucyjnego, ale nie budzi wątpliwości że postanowienie wydane na podstawie art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej (odmawiające unieważnienia licytacji) nie podlega zaskarżeniu zażaleniem. W tym miejscu należy zauważyć, że wbrew stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej, niezasadne jest twierdzenie, że organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia odmawiającego unieważnienia licytacji, a tylko postanowienie o unieważnieniu licytacji. Przedstawiając tezę, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o odmowie unieważnienia licytacji (karta 7 postanowienia) nie przedstawił żadnych argumentów potwierdzających taką, nieznajdującą w przepisach ustawie egzekucyjnej, podstawy, tezę. Skoro organ egzekucyjny, po myśli art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej, może wydać postanowienie o unieważnieniu licytacji, to uzasadnione jest twierdzenie, że w wypadku wniesienia prośby o unieważnienie i ustalenia przez organ egzekucyjny, że brak jest podstaw do unieważnienia licytacji, to formą procesową załatwienia takiego wniosku jest właśnie postanowienie odmawiające unieważnienia licytacji. Na postanowienia wydane na postawie art. 107 § 3 ustawy egzekucyjnej zażalenie nie przysługuje (art. 17 § 1 tej ustawy który stanowi, że zażalenie służy, jeżeli ustawa egzekucyjna lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi). Zresztą organ przyznaje (karta 7 postanowienia), że takie postanowienie nie jest zaskarżalne. Nawet postanowienie o unieważnieniu licytacji nie jest zaskarżalne (wyrok NSA z 7 stycznia 1998r. sygn. akt I SA/Lu 1310/96), na który powołują się komentatorzy: Roman Hauser, Andrzej Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji". Komentarz, Wydawnictwo BECK, wydanie 5, rok wydania 2011r. Zaznaczyć również należy, że samo pouczenie strony o możliwości zastosowania postanowienia nie tworzy uprawnienia do zaskarżenia postanowienia organu I instancji. Jeśli brak jest normy prawa pozytywnego, która dopuszczałaby zaskarżenie postanowienia o wszczęciu postępowania, to stanowisko organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność zażalenia skarżących jest prawidłowe (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2001r. I SA/Gd 170/200 - Gazeta Prawna 2005/67, str. 4). Odnosząc się do konstrukcji myślowo-prawniczej, zaprezentowanej przez Dyrektora Izby Skarbowej, że skoro w istocie postanowienie organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego) jest rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 107 § 2a, to upoważnienie do rozpatrzenia zażalenia wynika z art. 107 § 2b. Sąd nie podziela tego stanowiska. Art. 107 § 2b ustawy egzekucyjnej jest jasny w swojej treści, a oceniony jako prawo pozytywnie przewidujące możliwość zaskarżenia jakiegoś aktu, musi być wykładany precyzyjnie. Z przepisu tego wynika, że na postanowienie organu nadzoru oddalające skargę służy zażalenie. Powstaje pytanie czy za ostatnią, niepodzieloną przez Sąd tezą, prezentowaną przez organ, nie przemawia pragmatyczny argument możliwości wyeliminowania wadliwego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (za taki wadliwy akt Dyrektor Izby Skarbowej uznał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2011r.). W ocenie Sądu należy zdecydowanie przeciwstawić się takiemu pragmatycznemu wykładaniu przepisów i sięganiu do niedozwolonych analogii na gruncie ustawy egzekucyjnej. Należy poszukiwać legalnych instrumentów służących wyeliminowaniu, o ile takie istnieją, wadliwych aktów funkcjonujących w obrocie prawnym. Z powyższego wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej prowadził i rozpatrywał w postępowaniu zażaleniowym sprawę, w sytuacji gdy, niezależnie od ustalenia przez niego alternatywnej treści zaskarżonego rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, nie przysługiwało zażalenie na postanowienie wydane przez organ egzekucyjny. Nie może więc budzić wątpliwości, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Brak było bowiem przepisu uprawniającego organ do podjęcia czynności zakończonych wydaniem zaskarżonego postanowienia. W tych warunkach Sąd był zobligowany do wyeliminowania z obrotu prawnego - poprzez stwierdzenie nieważności - zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W tej sytuacji Sąd jest zwolniony od oceny charakteru żądania zawartego w piśmie skarżącego z dnia [...] stycznia 2011r. i w konsekwencji przedmiotu rozstrzygnięcia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2011r. Niemniej jednak Sąd zauważa, że wbrew stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej złożenie tego żądania nie do protokołu licytacji, ale w innej dacie ma istotne znaczenie co do ustalenia treści żądania i w tej sytuacji organ egzekucyjny, do którego zostało skierowane żądanie winien tę kwestię również rozważyć, oceniając całokształt intencji wnoszącego żądanie, a nie jak twierdzi Dyrektor Izby Skarbowej, że kwestia wniesienia skargi z zachowaniem terminu może być aktualna dopiero dla organu właściwego do rozpatrzenia skargi. Sąd nie przesądza charakteru żądania, bo dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miało to istotnego znaczenia. Sąd orzekł po myśli art. 152 p.p.s.a. oraz po myśli art. 200 p.p.s.a., zasądzając od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego w kwocie 100zł, stanowiącej równowartość uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi.