I SA/Rz 693/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2015r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2013 rok do marca 2014 rok, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2014 rok do marca 2014 rok oraz Fundusz Pracy za okres od lipca 2013 rok do marca 2014 rok oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownych rozpatrzeniu wniosku S.S. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2015r. nr [...] odmawiającą umorzenia tychże należności. W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że wnioskodawca w okresie od 31 grudnia 1998 r. do 1 kwietnia 2014 r. prowadził działalność gospodarczą, z tytułu prowadzenia której miał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, z którego nie wywiązał się w sposób prawidłowy, generując obecne zadłużenie na kwotę łączną ponad 23 tys. zł. oraz dodatkowo należne odsetki za zwłokę. W kwestii sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawcy, organ ustalił, że aktualnie nie pracuje on zarobkowo, legitymując się orzeczeniem o niezdolności do pracy, z powodu której to niezdolności pobiera świadczenie rentowe w wysokości 3 728,71 zł. Wysokość świadczenia netto po uwzględnieniu potrącenia na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. w kwocie 932,17 zł wynosi 2.124,96 zł. Wnioskodawca nie uzyskuje dochodu z innych źródeł, nie posiada wierzytelności ani też nie korzysta z pomocy społecznej. Jest żonaty jednakże prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W przedłożonym do wniosku oświadczeniu, wykazuje wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 600 zł, oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 480 zł. a także inne stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 250 zł. Jest współwłaścicielem połowy domu o powierzchni 290 m2 położonego w miejscowości K. oraz majątku ruchomego o łącznej wartości 45 500 zł. w skład którego wchodzą samochody osobowe: Citroen C4 Picasso, rok prod. 2010, Peugeot Boxer 333, rok prod. 2008. oraz Hyundai i20, rok prod. 2012, na którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych w czerwcu 2014r. dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013. poz. 1442) zwanej dalej ustawą o s.u.s.; Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległości stwierdzając, że nie sposób mówić o istnieniu tej przestanki, w sytuacji gdy w stosunku do zobowiązanego prowadzone jest efektywne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego oraz istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z ruchomości wnioskodawcy, na której Zakład dokonał zastawu. Analizując przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., w zw. z §3 ust.1 pkt 3 Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365.) organ stwierdził, iż skarżący nie wykazał okoliczności mogących wskazywać na wystąpienie powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ wskazał, iż zobowiązany posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego przy czym jego wysokość w odniesieniu do zadeklarowanych wydatków pozwala na stwierdzenie, że istnieje możliwość spłaty choćby części zadłużenia w układzie ratalnym. Organ przeprowadził też analizę prowadzonej działalności gospodarczej stwierdzając, że na przestrzeni lat 2012, 2013 i 2014 wartość majątku firmowego i prywatnego malała natomiast zobowiązania firmowe i prywatne wnioskodawcy drastycznie rosły - odpowiednio z 200.000 zł i 280.000 zł w roku 2012 do 1.065.317 zł oraz 778.500 zł w roku 2014. W kontekście wymienionych zobowiązań organ podkreślił, że wnioskodawca nie wskazuje posiadania jakichkolwiek wierzytelności oraz celu na jaki zostały przeznaczone powyższe środki. W uzasadnieniu wniosku podnosi jedynie, że trudna sytuacja materialna spowodowana jest koniecznością spłaty zaciągniętych kredytów. Odmawiając umorzenia wnioskodawcach zaległości organ podkreślił, że istnienie zobowiązań cywilnoprawnych nie może stanowić podstawy do umorzenia zobowiązania publicznoprawnych, a ewentualne wykonywanie takich zobowiązań uzasadnia jedynie wniosek, że skarżący jest w stanie faktycznie regulować zobowiązania. Organ podkreślił też brak przesłanek szczególnych stanowiących podstawy umorzenia takich jak poniesienie szkód na skutek klęsk żywiołowych czy też utraty możliwości zarobkowania na skutek konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Wskazał także że działalność gospodarcza wnioskodawca nie została wyrejestrowana a jedynie zawieszona, co może wskazywać na gotowość jej ponownego prowadzenia. W efekcie organ odmówił umorzenia wnioskowanych zaległości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję, Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego poprzez pobieżne przeanalizowanie jego sytuacji majątkowej i osobistej oraz zlekceważenie faktu, iż nie jest on w stanie sprostać nałożonym na niego zobowiązaniom finansowym bez uszczerbku dla zaspokojenia najpilniejszych potrzeb. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym wymagającą opieki i uzależnioną od pomocy innych osób wobec czego nie jest w stanie podjąć pracy i zadość uczynić ciążącym na nim zobowiązaniom. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jest to decyzja uznaniowa. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że kontrola decyzji uznaniowych jest co do zasady traktowana jako ograniczona. W pełnym zakresie sądy administracyjne kontrolują natomiast prawidłowość postępowania wyjaśniającego. Kontrola sprowadza się do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ona uchyleniu na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy, pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dokumentów i okoliczności wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia bowiem organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Biorąc pod uwagę powyższy zakres zaskarżenia, skargę należy uznać za bezzasadną. Wbrew zarzutom skargi bowiem, postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało prawidłowo - w zakresie wystarczającym dla podjęcia rozstrzygnięcia zebrano i rozpatrzono materiał dowodowy, który unaoczniał wystarczająco dokładnie sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Fakt, iż ustalonym okolicznościom faktycznym organ administracyjny nadał inne, aniżeli życzyłby sobie tego skarżący, znaczenie – nie stanowi wadliwości działania organu administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie brak także podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o s.u.s stanowiące o możliwości umarzania należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także o możliwości umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach o których mowa w §3 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, że zobowiązany dysponuje regularnym dochodem oraz majątkiem, w sposób oczywisty nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Tym bardziej, iż w stosunku do zobowiązanego prowadzona jest skuteczna egzekucja z przysługującego mu świadczenia rentowego oraz dokonano zajęcia majątku ruchomego. Sytuację skarżącego można natomiast rozpatrywać w kontekście zaistnienia przesłanek ujętych w §3 ust 3 rozporządzenia, jednakże od razu zauważyć należy, treść tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie przesłanek - konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny. W przedmiotowej sprawie podkreślić należy że, jak wynika z bezspornych ustaleń organu, skarżący dysponuje regularnym dochodem w postaci renty w kwocie 3 728,71 zł. – po potraceniu komorniczym – 2 124,96 zł. oraz posiada majątek ruchomy w postaci trzech samochodów osobowych i część nieruchomości. Nie sposób zatem twierdzić, że nie będzie on w stanie bez uszczerbku dla zaspokojenia najpilniejszych potrzeb – podołać spłacie zobowiązania w systemie ratalnym. Z akt przeprowadzonego postępowania administracyjnego a także z dokumentów załączonych do pism procesowych wynika, że zobowiązany faktycznie cierpi na szereg schorzeń, utrudniających mu normalne funkcjonowanie, które to schorzenia w świetle zasad doświadczenia życiowego można uznać za przyczynę znacznego pogorszenia się sytuacji majątkowej strony. Mimo tego jednak, należy podkreślić, że obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest relatywnie dobra - dysponuje on wypracowanym wcześniej majątkiem w postaci połowy nieruchomości oraz kilku samochodów oraz osiąga na bieżąco regularne przychody, których wysokość, po dokonaniu potraceń komorniczych, pozwala na zaspokojenie potrzeb. Pomimo niezdolności do pracy, sytuację materialną zobowiązanego należy zatem ocenić jako względnie dobrą, a porównując osiągane przychody z wydatkami zobowiązanego nie sposób uznać, iż zobowiązany w jego obecnej sytuacji majątkowej, nie będzie w stanie pokryć ani części obciążających go zaległości np. z systemie ratalnym, gdyż uniemożliwi mu to zaspokojenie podstawowych potrzeb. Odnosząc się w tym miejscu do problemów zdrowotnych skarżącego stwierdzić należy, że choć są one niewątpliwie poważne, to nie mogą stanowić samoistnej podstawy do umorzenia zaległych składek, jak zdaje się to sugerować zobowiązany w treści skargi. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Tymczasem sama wysokość przysługującego skarżącemu bieżącego świadczenia rentowego nakazuje traktować jego sytuację materialną jako dobrą i pozwalającą na spłatę zobowiązań. Tym bardziej, że jak wynika z oświadczeń samego skarżącego, skierowana do tegoż świadczenia egzekucja komornicza nie powoduje u skarżącego niemożności zaspokajania podstawowych potrzeb. Dodatkowo zaś skarżący dysponuje wypracowanym majątkiem o niemałej wartości. Zauważyć też należy, że wniosek organu o perspektywie reaktywacji działalności gospodarczej skarżącego wywodzony w faktu, iż działalność ta została zawieszona a nie wyrejestrowana - mimo niezaprzeczalnej niezdolności zobowiązanego do pracy nie narusza zasad logiki. Prowadzenie działalności gospodarczej nie jest bowiem jednoznaczne z koniecznością osobistej pracy. Sąd zgadza się zatem z oceną Zakładu, iż sytuacja majątkowa skarżącego – z uwagi na fakt posiadania majątku oraz regularnego przychodu – jest relatywnie dobra, wobec czego nie ma podstaw do twierdzenia, że opłacenie zaległych składek pociągnie za sobą niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego jego podstawowych potrzeb. Słusznie zatem uznał organ, iż w przedmiotowej sprawie nie spełnione zostały przesłanki do umorzenia zaległości. Odnosząc się do zarzutu skargi w przedmiocie niewykonania wyroku z dnia 18 listopada 2014r. sygn. akt I SA/Rz 874/14 należy podkreślić, że przyczyną uchylenia poprzednio wydanej decyzji były poważne braki w ustaleniach faktycznych, które w obecnej sprawie nie miały miejsca. Organ uzupełnił bowiem ustalenia dotyczące obecnego stanu zdrowotnego i majątkowego zobowiązanego dokonując jego ponownej oceny. Okoliczność, że ustalenia te nie pokrywają się z wnioskami i oczekiwaniami skarżącego nie stanowi o wadliwości postępowania. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podnoszone okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. Należy jednak zwrócić uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej i może być ponawiany, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.