I SA/Rz 695/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ SO del. Tomasz Smoleń Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników - oddala skargę - I SA/Rz 695/10 Uzasadnienie Pismem z dnia [...] maja 2010 r. B. K. (zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) z wnioskiem o rozłożenie na raty swojego zadłużenia wobec KRUS, natomiast co do odsetek za zwłokę - o ich umorzenie. We wniosku wskazał, że pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 706,29 zł (brutto) miesięcznie, zaś dochody z gospodarstwa rolnego są tak niskie, że nie mają znaczenia dla budżetu skarżącego. Dodatkowo jego stan zdrowia uległ pogorszeniu, co zostało udokumentowane. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Prezes KRUS, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej: ustawa o u.s.r.) odmówił umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie rolników w łącznej kwocie 7.876,00 zł (w tym na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 2.158,00 zł i na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie 5.718,00 zł) za okres od III kwartału 1999 r. do I kwartału 2010 r. Odrębną zaś decyzją organ rozstrzygnął wniosek zobowiązanego w zakresie rozłożenia na raty zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, czyniąc zadość wnioskowi w tym zakresie, tj. rozkładając zaległe należności na 90 rat. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że zobowiązany osiąga dochody ze świadczenia emerytalnego, z gospodarstwa rolnego i z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz udokumentował, że leczy się z powodu dolegliwości sercowych. Nie stwierdzono natomiast sytuacji, która uzasadniałaby umorzenie odsetek od zaległych należności składkowych, tj. w gospodarstwie rolnym nie miały miejsca okoliczności niezależne od rolnika, które wpłynęły na wystąpienie zwłoki w opłacaniu składek w postaci np. zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych oraz innych nadzwyczajnych okoliczności, pozbawiających zobowiązanego możliwości opłacania składek. Rozstrzygając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS, działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r., decyzją z dnia 30 lipca 2010 r. nr ZU-411/447/2010 r., utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że poza świadczeniem pobieranym z ZUS, w kwocie jak ustalono 616 zł netto miesięcznie, dochody zobowiązanemu przynosi gospodarstwo rolne i prowadzona działalność gospodarcza. Wskazał również, iż przy podejmowaniu decyzji odmownej wzięto pod uwagę to, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, która z uwagi na ważny interes zobowiązanego, uzasadniałaby umorzenie odsetek, podkreślając przy tym, że stan zdrowia nie ogranicza aktywności zawodowej zobowiązanego i pozwala prowadzić zarówno działalność rolniczą jak też gospodarczą. Uzasadniając powzięte rozstrzygnięcie Prezes KRUS dodał, że uwzględniono możliwości płatnicze zobowiązanego, które pomimo niewykazania wydatków, pozwalają, zdaniem organu, na spłatę zadłużenia, choćby w formie układu ratalnego, a także uwzględniono okoliczności powstania zadłużenia i brak inicjatywy w kierunku próby spłaty tegoż zadłużenia. Skarżąc powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, B. K. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniósł, że jego przewlekła choroba, utrzymująca się od 1989 r., miała decydujący wpływ na spadek dochodów z jego gospodarstwa, które zostało zaniedbane. Na zły stan zdrowia wskazują dołączone karty informacyjne leczenia szpitalnego, w tym do pisma z dnia 6 lipca 2010 r. o przebytym w 2003 r. zawale serca. Nieodzowne jest zatem stałe stosowanie przez niego leków. Wyjaśnił, że działalności rolniczej nie prowadzi, od 1 stycznia 2010 r. pobiera emeryturę z ZUS w kwocie netto 571 zł, z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje ok. 100 zł miesięcznego dochodu, spłaca zadłużenie wobec KRUS w kwocie 250 zł, 100 zł wydaje na lekarstwa, zaś koszty utrzymania wynoszą 200 zł (kwoty te dotyczą wydatków w skali 1 miesiąca). W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu, organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, że zgodnie z art. 41a ust. 1 ustawy o u.s.r. Prezes Kasy (KRUS) lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Organ podkreślił, że tego rodzaju decyzje mają charakter uznaniowy i powinny być poprzedzone wszechstronnym wyjaśnieniem sprawy, co w sprawie miało miejsce. Sytuacja materialna i okoliczności sprawy okazały się jednak niewystarczające do zastosowania umorzenia odsetek od zaległych składek. Zobowiązany nie udokumentował, że ponosi znaczne wydatki na leczenie, co miałoby powodować, że znajduje się w nadzwyczajnej sytuacji, która miałaby tym samym wpływ na ocenę przesłanek uprawniających do zastosowania ulgi, a nawet, wbrew jego twierdzeniom, z pisma datowanego na 6 lipca 2010 r. wynika, że przeprowadzony zabieg medyczny doprowadził do poprawy stanu zdrowia, co oznacza, że pogorszenie nie następuje. Odnosząc się do zarzutu skargi związanego ze stanem zdrowia skarżącego, organ podkreślił, że w okolicznościach sprawy choroba skarżącego nie jest sytuacją nadzwyczajną, która powodowałaby w sprawie umorzenie. Dodał, że przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie powinny być brane pod uwagę także inne okoliczności, takie jak sposób powstania zadłużenia, możliwości jego spłaty, wykorzystywanie udzielanych ulg, sytuacja materialna gospodarstwa rolnika. Powyższe okoliczności nie kwalifikowały wnioskodawcy jako osoby, wobec której należy zastosować instytucję umorzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast stosownie do treści art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa KRUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie u.s.r. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec KRUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis ten jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi, umorzyć należności. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes KRUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, że w stosunku do jego osoby zachodziły okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, a dokonana przez Prezesa KRUS ocena możliwości płatniczych skarżącego, które, w ocenie organu, pozwalają na spłatę odsetek, nie narusza zasady ogólnej postępowania administracyjnego polegającej na uwzględnianiu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dokonując takiej oceny Prezes KRUS wziął pod uwagę, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że skarżący pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego od ZUS, prowadzi działalność gospodarczą, która - jak przyznaje - przynosi niewysokie, ale stałe dochody, posiada gospodarstwo rolne. Odnośnie dochodów skarżącego, z przedłożonego zeznania PIT-36 za 2009 r. zalegającego w aktach sprawy, wynika, że w tym roku podatkowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z tytułu najmu lub dzierżawy skarżący osiągnął łącznie 13.975, 40 zł przychodu. Z wizytacji gospodarstwa (protokół w aktach) wynika, że skarżący nie ma na utrzymaniu nikogo, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada ciągnik rolniczy, jest współwłaścicielem zamieszkiwanego domu. Zobowiązany nie powołał się na żadne zdarzenie nadzwyczajne (np. powódź, pożar, zdarzenie losowe), którego wystąpienie kwalifikowałoby do umorzenia tych należności. Choroba, co podniósł organ (fakt udokumentowany), nie stanowi przeszkody dla aktywności zawodowej skarżącego. Organ stwierdził, że skarżący powołując się na złą sytuację materialną, nie udokumentował wydatków na utrzymanie. Sąd, oceniając rozstrzygnięcie Prezesa KRUS, uznał, że jest ono przekonujące i nie odbiega od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności co do obowiązku wyjaśnienia przesłanek zasadności rozstrzygnięcia, a co w rezultacie przesądza o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę sytuację zdrowotną i odniósł się do niej w zaskarżonej decyzji. Próba przekonania organu do uznania swojej choroby jako długotrwałej i zarazem przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności wobec KRUS w fazie jurysdykcyjnej (uzasadnienie skargi), nie skłoniła organu do zmiany swojego stanowiska. Podobnie jak wyszczególnienie wydatków związanych z kosztami utrzymania. Dodać w tym miejscu - zdaniem Sądu - należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności wobec KRUS, ponieważ odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podsumowując, organ prowadząc postępowanie w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić wyrażony w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i utrwalić w aktach wyniki badania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, zdaniem Sądu, znalazła swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając podjęte przez organ rozstrzygnięcie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.