I SA/Rz 697/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 22 października 2009r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 697/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) kwietnia 2009r. Nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku T. H. o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) marca 2009r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wynikających z decyzji z dnia (...) lipca 2008r. Nr (...) o odpowiedzialności spadkobiercy. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że decyzją nr (...) z dnia (...).03.2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy nr (...) z dnia 17.07.2008r. W uzasadnieniu decyzji odmownej powołano się na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiący o umorzeniu należności z tytułu składek w związku ze stwierdzeniem całkowitej nieściągalności należności lub w szczególnych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. zachodzi między innymi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku, lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art.361pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) określił możliwość umarzania wymagalnych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonując oceny przesłanek umorzenia, bierze pod uwagę wystąpienie całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej z równoczesnym uwzględnieniem stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Dokonując oceny zasadności złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu stwierdza, że przedstawione argumenty dotyczące m.in. braku informacji o posiadanych przez zmarłego J. H. zobowiązaniach z tytułu składek, konieczności regulowania zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów oraz sytuacji na rynku krajowym nie mogą mieć wpływu na zmianę stanowiska w zakresie umorzenia należności z tytułu składek. Przed przyjęciem spadku każdy ze spadkobierców ma prawo do wystąpienia z wnioskiem o informację w zakresie stanu zobowiązań zmarłego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego T.H. nie skorzystał. Zebrany w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym materiał dowodowy wyklucza wystąpienie całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości i ruchomości, które mogą stanowić zabezpieczenie należności z tytułu składek. Poddając analizie przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej, Prezes Zakładu nie stwierdza okoliczności uniemożliwiających spłatę zadłużenia ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej zostały ustalone na podstawie udokumentowanych faktów jak również złożonych oświadczeń. Aktualnie skarżący jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą w zakresie - produkcja wyrobów szklanych, z której miesięczny dochód według złożonego oświadczenia wynosi około 2500.00zł. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką, która współpracuje przy prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dwójką małoletnich dzieci. Według złożonego zeznania PIT-28 za 2008r. o wysokości uzyskanego przychodu oraz dokonanych odliczeniach przychody z prowadzonej w ubiegłym roku działalności gospodarczej wynosiły 124.279,84zł i były wyższe od przychodów za 2007r. o 16.612,04zł. Podstawa opodatkowania wykazana w deklaracji VAT-7 za 01.2009r. wynosiła 4 156,00zł, natomiast za 02.2009r. -10.309,00zł. Uzyskane przychody podlegające opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym oraz dokonywane transakcje według deklaracji VAT-7 w zakresie dostawy i eksportu towarów świadczą o opłacalności prowadzenia działalności gospodarczej pomimo istniejących trudności na rynku krajowym i zagranicznym. Konieczność regulowania zaciągniętych kredytów hipotecznych oraz bieżące wydatki nie stanowią przesłanki do umorzenia. Jakkolwiek skarżący jest leczony z powodu choroby zwyrodnieniowej kolana jednak orzeczenia o niezdolności do pracy nie posiada. Na decyzję tę T. H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu podniósł, że orzekający organ nie uwzględnił wszystkich przesłanek pociągających za sobą ciężkie skutki dla niego i rodziny w przypadku spłacenia należności. Pracuje ciężko wraz z rodziną przez wiele godzin dziennie nie korzystając z urlopu. Uzyskane niewielkie dochody przeznacza na opłaty, spłatę kredytu a prowadząc działalność gospodarczą reguluje na bieżąco zobowiązania podatkowe i wobec ZUS. W odpowiedzi na skargę orzekający w sprawie organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w sprawie dodatkowo omawiając sytuację rodzinną i majątkową skarżącego. Naprowadził również, że do Urzędu Skarbowego T. H. nie składał zeznania podatkowego o nabyciu własność rzeczy lub praw majątkowych /SD-3/ ani tez zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem nabycia spadku po zmarłym J. H.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu albowiem zaskarżone rozstrzygnięcia naruszają prawo. Podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest między innymi art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych /tekst jedn. Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74/. Przepis art. 28 ust. 3a cyt wyżej ustawy daje organowi możliwość umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wydane na podstawie art. 28 ust.3b rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne /Dz.U. Nr 141, poz. 1365/ określa warunki, w jakich zakład może umorzyć należności z tytułu składek, w szczególności wówczas gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a zwłaszcza w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Kontrola takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym ogranicza się do badania jej legalności. W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny w pierwszej kolejności zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracyjny uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ustawa określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast wyjątek od tej regulacji w postaci możliwości umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu dają organowi szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 k.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji. W rozpoznawanej sprawie, zarówno w uzasadnieniu decyzji z dnia 2 marca 2009r. jak i z 24 kwietnia 2009r. organ przytoczył treść zastosowanych przepisów, dowody jakie zgromadził w sprawie bez oceny należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności naruszając art. 7 i art. 77 k.p.a. Zakład nie dokonał bowiem konfrontacji sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności jak również nie poddał analizie dochodów skarżącego, które jego zdaniem byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Stwierdzając, że stan majątkowy i rodzinny nie wskazują na istnienie ważnego interesu zobowiązanego organ pominął zupełnie podnoszone w toku postępowania przez skarżącego okoliczności jakimi między innymi jest przeniesienie na niego odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego Jana H. W tym miejscu wskazać należy, że odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązanie spadkodawcy reguluje przepis art. 98 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa odsyłając do przepisów Kodeksu cywilnego. Na mocy więc art. 1032 i art. 1034 § 1 k.c. w zw. z art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej skarżący jeżeli przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza wiedząc o istnieniu zobowiązań ciążących na spadkodawcy, ponosi solidarną odpowiedzialność za długi do wysokości ustalonego inwentarza stanu czynnego spadku. Z akt sprawy nie wynika czy została ustalona wysokość stanu czynnego spadku, a której to okoliczności skarżący zaprzecza. Nie została wyjaśniona również kwestia solidarnej odpowiedzialności pomimo że skarżący podnosi, że nie jest jedynym zobowiązanym, a także nie została wyjaśniona okoliczność czy skarżący wiedział o zobowiązaniach zmarłego J. H. gdyż w toku postępowania kilkakrotnie podkreślał że nie były mu znane zobowiązania zmarłego J. H . Mając na uwadze naprowadzone wyżej okoliczności Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. C, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.