I SA/Rz 706/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 19 listopada 2009r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] maja 2009r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku Z. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - postanowił utrzymać w mocy uprzednio wydaną decyzję ZUS z dnia [...] marca 2009r. znak [...] o odmowie umorzenia należności. Wnioskiem z 9 lutego 2009r. Z. W. zwróci się o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 1999r. do listopada 2000r. powstałego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej, uzasadniając go trudną sytuacją materialną. W postępowaniu ustalono, iż wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości gruntowej w postaci dwóch działek o łącznej powierzchni 0,21ha położonej w miejscowości R. koło R., pozwalającej w ocenie Zakładu, przynajmniej na częściowe uregulowanie przedmiotowej zaległości. Zamieszkuje w domu stanowiącym własność żony, oraz opłaca alimenty na rzecz dziecka z pierwszego małżeństwa w łącznej kwocie 550zł. Żona wnioskodawcy jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem w wysokości 2 285 zł., wnioskodawca zaś prowadzi działalność gospodarczą, z której w zeznaniu podatkowym za 2008r. zadeklarował dochód w wysokości 10 918, 62 zł co daje miesięcznie kwotę 910zł. W 2007r. osiągnął dochód w kwocie 7744,25zł czyli ok. 645zł miesięcznie. Ustalono również, iż problemy zdrowotne wnioskodawcy, który przedstawia orzeczenie lekarskie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie wykluczają uzyskiwania przez niego stałego dochodu, a wnioskodawca po zakończeniu uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej wykazywał dużą aktywność zawodową i uzyskiwał dochody. Obecnie zaś znowu prowadzi działalność gospodarczą. Pomimo osiągania bieżących dochodów, wnioskodawca nie usiłował jednak w jakikolwiek sposób uregulować choćby części z ciążących na nim zaległości. Oprócz zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne skarżący jest zadłużony z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych w wysokości 11.721,83zł oraz naliczonych odsetek które na dzień wpływu wniosku stanowiły kwotę 22.420zł. Rozpatrywanie wniosku w stosunku do tych składek jest niemożliwe z uwagi na treść art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Skarżący posiada również zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 3.323,60zł. Z uwagi na znajdujący się w posiadaniu wnioskodawcy majątek, organ uznał, iż nie została spełniona przesłanka umorzenia zaległości z art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 1998r. Nr 37 poz. 887 ze zm. – zwanej dalej ustawa o s.u.s.), a także stwierdził iż niewykluczone jest, że w ustawowo określonym terminie dochodzenia należności, wyegzekwowanie ich z majątku wnioskodawcy będzie możliwe, wobec tego odmówił umorzenia zaległości. Nie wystąpiły również warunki do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) do składek na ubezpieczenie zdrowotne, fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych, w zakresie ich umarzania stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wnioskodawca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił jej naruszenie art. 83 ust 4 oraz 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 127 Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Stwierdził, iż organ rozpatrujący sprawę nie wziął pod uwagę, iż nieruchomość będąca w jego posiadaniu, w porównaniu z wysokością posiadanego w ZUS zadłużenia, przedstawia wartość znikomą, a zatem sprzedaż nieruchomości nie pozwoliłaby na zaspokojenie należności. Ponadto zarzucił, iż organ nie wziął pod uwagę, iż poza obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziecka, obciąża go również zadłużenie względem Funduszu Alimentacyjnego na kwotę 6 000 zł., oraz z tytułu kredytu bankowego przeznaczonego na remont mieszkania, w kwocie ok. 20 000 zł. Stwierdził zatem, nie posiada majątku pozwalającego na uiszczenie należności, ani szans na jego zwiększenie, wobec czego nie istnieją w jego przypadku realne możliwości spłaty zaległości. Po zapoznaniu się z powyższym Prezes ZUS, podtrzymując uprzednio wydaną decyzję o odmowie umorzenia zaległości, wskazał na niekonsekwencję w twierdzeniach wnioskodawcy, podającego zadłużenie z tytułu zaciągniętego w 2006r. kredytu bankowego, jako argument mający świadczyć o jego trudnej sytuacji majątkowej, podczas gdy powszechnie wiadomo, iż możliwość zaciągnięcia kredytu łączy się z należytą zdolnością kredytową. Skoro zaś doszło do zaciągnięcia kredytu, musiały istnieć przesłanki pozwalające wnioskować iż kredytobiorca będzie w stanie spłacić zobowiązanie. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, iż od czasu zakończenia działalności gospodarczej w 2000r. wnioskodawca, pomimo osiągania dochodów i odprowadzania regularnie składek na ubezpieczenie, nie podjął jakichkolwiek starań w kierunku spłaty powstałego zadłużenia. Problemy zdrowotne wnioskodawcy zostały uwzględnione w decyzji z dnia [...].03.2009r., a podjęta przez niego działalność zarobkowa świadczy, iż stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności nieuniemożliwia mu osiągania stałych dochodów. Zaległości wobec innych wierzycieli w tym Funduszu alimentacyjnego nie stanowią podstawy do uczynienia z instytucji u morzenia czynności obligatoryjnych. Nie stwierdzono wpłaty do ZUS kwoty 285,04zł wykazanej na załączonej przez wnioskodawcę kserokopii zapłaty. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 1.12.2008r. w sprawie określenia wzoru bankowego dokumentu płatniczego składek, do których poboru obowiązany jest ZUS (Dz.U. z 1998r. Nr 149, poz. 981 ze zm.) płatnicy składek od dnia 1.01.1999r. są zobowiązani do dokonywania wpłat z tytułu składek za dany m-c trzema odrębnymi przelewami na odpowiednio wydzielone w Narodowym Banku Polskim rachunki tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych. Załączona kserokopia nie spełnia tych wymogów. W skardze na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, Z. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił jej naruszenie art. 83 ust 4 oraz art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne(DZ. U. nr 141 poz. 1365). Skarżący po raz kolejny podkreślił, iż ciążące na nim w chwili obecnej zobowiązania zarówno wobec dziecka, Funduszu Alimentacyjnego, oraz z tytułu partycypowania w kosztach spłaty kredytu bankowego, na tyle wydatnie redukują jego możliwości płatnicze, iż nie jest on w stanie podołać dodatkowym obciążeniom z tytułu spłaty zaległości wobec ZUS. Podkreślił przy tym, iż z uwagi na zły stan zdrowia oraz niepełnosprawność, nie jest w stanie zwiększyć możliwości zarobkowych ani nie posiada wartościowych ruchomości pozwalających na uregulowanie zadłużenia, wobec czego spełnia przesłanki do jego umorzenia. Działki których jest właścicielem nie pozwalają na prowadzenie uzasadnionej ekonomicznie działalności rolniczej. W okresie którego dotyczy zaległość powierzył regulowanie składek pracownicy do której miał zaufanie. Składki były regulowane na bieżąco ale w drodze przekazu pocztowego i obecnie są trudne do zidentyfikowania przez ZUS lub częściowo może rzeczywiście nie zostały opłacone. Przedstawiony dowód wpłaty jednej ze składek nie spełnia wymagań określonych w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 1.12.1998r., ale to nie oznacza, że nie dokonano tej płatności. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest ustalenie, że przy jego wydaniu doszło do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący jest właścicielem dwóch działek o łącznej pow. 0,21ha. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ww. rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, stosownie do treści art. 1 ustawy p.p.s.a. Kontrola tych decyzji ograniczona jest do badania poprawności postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Zatem sądowa kontrola tego rodzaju decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego. Tym samym w ocenie Sądu ustalenia i wnioski jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów – art. 80 K.p.a. jak i prawa materialnego. W toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli – art. 7 k.p.a. Mając na uwadze treść skargi i przedstawione w niej stanowisko sprowadzające się do częściowego zakwestionowania istnienia zadłużenia wobec ZUS Sąd stwierdza, że przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogło to mieć żadnego znaczenia. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Organ wydaje decyzje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji. Dlatego nie mógł wziąć pod uwagę okoliczności związanych z pogorszeniem stanu zdrowia skarżącego w listopadzie 2009r., który to stan skarżący eksponował na rozprawie. Nie ma przeszkód aby skarżący wystąpił z ponownym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w oparciu o nowe okoliczności. Z uwagi na powyższe ponieważ organy nie naruszyły prawa materialnego jak i procesowego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a.