I SA/Rz 711/06

Sygn. akt I SA/Rz 711/06 | | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Surmacz Sędziowie Asesor Małgorzata Niedobylska /spr./ NSA Bożena Wieczorska Protokolant sek.sąd. Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 18 stycznia 2007r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2006r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. - oddala skargę - Decyzją z dnia (...) października 2006r. (znak ...) Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie 233 §1pkt 1 oraz 75 §1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. nr 8 poz. 60 ze zm.) - zwanej dalej Op, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 lipca 2006r. (nr (...)) odmawiającą stwierdzenia nadpłaty i zwrotu podatku dochodowego od osób prawnych za 2003r. Wnioskiem z 25 maja 2006r. Podatnik - A. sp. z o.o. w J. przedkładając korektę zeznania CIT-8 za 2003r., zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003r. w kwocie 76 389,80 zł., na którą składa się nadpłacony podatek w kwocie 73 129 zł wraz z odsetkami. Podatnik uzasadnił, iż zobowiązanie podatkowe za 2003r. zostało zadeklarowane i wpłacone w wysokości wyższej niż należna, z powodu nie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu za 2003r. kwoty 270 847,07 zł, wypłaconej przez Spółkę tytułem odszkodowań zasądzonych przez Sąd Okręgowy w Krośnie na rzecz rodzin pracowników zmarłych na skutek wypadku przy pracy na podstawie art. 435 §1 i 466 §3 kodeksu cywilnego. Zdaniem Podatnika, wymieniona kwota, wypłacona rodzinom zmarłych w wypadku pracowników tytułem odszkodowań i odsetek, stanowi koszty uzyskania przychodów 2003r. ponieważ jest związana z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa. Decyzją z dnia (...) lipca 2006r. (nr (...)) Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił Podatnikowi stwierdzenia nadpłaty i zwrotu podatku dochodowego od osób prawnych za 2003r. Organ ustalił, iż w A. sp. z o.o. w J. w 1999r. zdarzył się zbiorowy wypadek przy pracy, w wyniku którego śmierć poniosło czterech pracowników zakładu. Spółka wypłaciła w czerwcu 1999r. rodzinom zmarłych pracowników, odszkodowania w trybie ustawy z dnia 12.06.1975 o świadczeniach pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nie uznając ich za koszty uzyskania przychodów zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 15 lutego 1992 o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000r. nr 54 poz.654 ze zm.) - zwanej dalej ustawą p.d.p. W 2001r. rodziny zmarłych pracowników wniosły do Sądu Okręgowego w K. pozwy z żądaniem zasądzenia rent oraz odszkodowań uzupełniających wraz z odsetkami. Sąd Okręgowy w K. w 2002r. w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego uwzględnił roszczenia pracowników oraz zasądził od pozwanego zwrot kosztów postępowania. Apelacja pozwanego od powyższego wyroku została oddalona przez Sąd Apelacyjny który dodatkowo obciążył pozwanego kosztami postępowania odwoławczego. Wykonując prawomocne orzeczenia Spółka wydatkowała w dniu 23 maja 2003r. kwotę 307 672.07 zł, w tym 189 000 zł z tytułu odszkodowań, 81 847,07 tytułem odsetek oraz 18 625 zł i 18 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I i II instancji. Uzasadniając decyzję odmowną Naczelnik Urzędu Skarbowego podkreślił, iż za koszt uzyskania przychodu uznać należy jedynie taki wydatek poniesiony przez podatnika w związku z prowadzoną przez niego działalnością, który służy osiągnięciu przychodów i nie został wymieniony przez ustawodawcę wśród kosztów nie uznawanych za koszty uzyskania przychodu w art. 16 ustawy p.d.p. Poniesiony przez Podatnika wydatek z tytułu wypłaconych odszkodowań nie podlega wyłączeniu na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 16 ustawy p.d.p., gdyż przepis ten dotyczy jedynie odszkodowań wypłacanych na podstawie ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy, jednakże nie znaczy to, iż poniesione wydatki stanowią koszty uzyskania przychodów spółki. W ocenie organu koszty poniesione przez podatnika na wypłatę odszkodowań nie zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodu czy też zabezpieczenia źródła przychodu, a jedynie w celu zwolnienia się z zobowiązania nałożonego na podatnika wyrokiem sądu. Zdaniem organu, nie istnieje związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy poniesionym wydatkiem, a osiąganym przez spółkę przychodem, a zatem brak jest podstaw do uznania wydatku poniesionego z tytułu wypłaty przedmiotowych odszkodowań za koszt uzyskania przychodów, z uwagi na niespełnienie przesłanek, określonych w art. 15 ust. 1 ustawy p.d.p. W odwołaniu od powyższej decyzji Podatnik wniósł o jej uchylenie w całości i uwzględnienie wniosku o zwrot podatku. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy p.d.p. Uzasadniał, iż związek spornych wydatków z działalnością gospodarczą prowadzoną przez spółkę jest ewidentny i niezaprzeczalny, gdyż obowiązek wypłaty odszkodowań jest konsekwencją wcześniejszego zatrudnienia poszkodowanych pracowników, a wypłata odszkodowań zasądzonych wyrokami sądu była uzasadniona i miała na celu uregulowanie nałożonych na spółkę zobowiązań. Poniesione wydatki, zdaniem Podatnika, pozostawały w związku przyczynowo- skutkowym z osiąganymi przez spółkę przychodami, ponieważ służyły zachowaniu i zabezpieczeniu źródła przychodu i choć nie można przypisać im konkretnego przychodu to dotyczyły one niewątpliwie całokształtu działalności firmy. Podatnik podniósł ponadto, iż bezpodstawne jest stwierdzenie organu, iż zobowiązania jakie zostały nałożone na spółkę wyrokiem Sądu Okręgowego w K. są konsekwencją zaniedbań jakich dopuściła się spółka w stosunku do zatrudnionych pracowników, gdyż podstawą odpowiedzialności spółki za szkody związane ze śmiercią pracowników jest zasada ryzyka związanego z prowadzeniem działalności jakie ponosi prowadzący przedsiębiorstwo, a nie udowodniona wina. Ponadto skarżący podważał stanowisko organu powołując się na wyrok NSA z 20 września 2005r. wydany w sprawie FSK 2127/04, w którym sąd uzależnił możliwość uznania wydatku za koszt uzyskania przychodu od powiązania konkretnego wydatku z racjonalną obiektywnie działalnością podatnika oraz istnieniem bezpośredniego lub nawet potencjalnego związku przyczynowego miedzy wydatkiem a uzyskanym przychodem. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia (...) października 2006r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podzielając argumentację organu I instancji. Uzasadniając podkreślił, iż poza enumeratywnie wymienionymi w art. 16 ustawy p.d.p. wydatkami nie zaliczanymi do kosztów uzyskania przychodów, w obrocie gospodarczym przedsiębiorca zmuszony jest niejednokrotnie do ponoszenia wielorakich wydatków, w tym także odszkodowań z tytułu ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, które to wydatki nie mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów, gdyż wypłata ich nie pozostaje w związku przyczynowo- skutkowym z uzyskaniem przychodu. Wyłączenie tychże wydatków następuje na podstawie generalnej klauzuli zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy p.d.p. wedle której wydatek mający być uznany za koszt uzyskania przychodu musi wpływać na wysokość osiąganych przychodów, a przy tym musi być on racjonalny z punktu widzenia działań służących jego osiągnięciu. Organ podkreślił, iż w powołanym przez podatnika orzeczeniu NSA sąd ten wskazał na konieczność istnienia związku przyczynowego pomiędzy poniesionym kosztem a wystąpieniem konkretnego przychodu. Odszkodowania wypłacane w niniejszej sprawie miały na celu przywrócenie stanu poprzedniego, a nie osiągnięcie przychodu. Ponadto ryzyka zawiązanego z prowadzeniem działalności gospodarczej nie można przenosić na Skarb Państwa. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Podatnik wniósł o jej uchylenie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy p.d.p. oraz argumentując jak w odwołaniu. W ocenie skarżącego mimo trudności w uchwyceniu związku pomiędzy wydatkiem, a konkretnym przychodem, związek ten jednak istnieje. Skutkiem zapłacenia wymagalnej kwoty odszkodowania było zachowanie wiarygodności spółki wobec pracowników i podmiotów współpracujących oraz zapewnienie rzetelnego wizerunku firmy, a to ma wpływ na zabezpieczenie źródła przychodów w przyszłości. Skarżący dodał, że wszelkie wydatki związane z zatrudnieniem pracowników stanowią koszty uzyskania przychodów, bo nie zostały wymienione w art. 16 ust 1 ustawy p.d.p., a zatrudnienie jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, czyli uzyskiwania przychodów. Wśród tych wydatków mieszczą się również odszkodowania wypłacane w związku z wcześniejszym zatrudnieniem ofiar wypadku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), określanej dalej jako p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Przedmiotem sporu jest natomiast kwestia zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wypłaconych przez Podatnika kwot odszkodowań, zasądzonych przez sąd powszechny na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, na rzecz rodzin, zmarłych na skutek wypadku przy pracy, pracowników Podatnika. Spółka wywodzi takie uprawnienie z treści przepisu art.16 ust.1 pkt 16 ustawy p.d.p., który stanowi, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w wysokości określonej przez właściwego ministra, a także z dalszego brzmienia art.16 ust.1, które nie zawiera wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów innych wydatków związanych z zatrudnieniem pracowników, w tym odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. W ocenie Sądu stanowisko takie jest nieuprawnione. Przepis art.15 ust.1 ustawy p.d.p. stanowi, ze kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art.16 ust.1. Taka treść przepisu oznacza, że zakwalifikowanie poniesionego wydatku do kosztów uzyskania przychodów uzależnione jest od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek – po pierwsze wydatek musi być poniesiony w celu osiągnięcia przychodów, a po drugie nie może być wymieniony w katalogu wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów określonym w art.16 ust.1 ustawy p.d.p. Niesporne jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że poniesione przez Podatnika wydatki na wypłatę odszkodowań nie mieszczą się w katalogu wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w art.16 ust.1 ustawy p.d.p. Natomiast odnośnie wykładni przepisu art.15 ust.1 ustawy p.d.p. w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykształcił się pogląd, że aby określony wydatek można było uznać za koszt uzyskania przychodu, to pomiędzy poniesionym wydatkiem, a osiągnięciem przez podatnika przychodu w danym roku podatkowym musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy wyrażający się w tym, iż poniesienie konkretnego wydatku ma, lub może mieć wpływ na powstanie bądź zwiększenie przychodu. Dopuszczalne jest także uznanie za koszt uzyskania przychodu wydatku którego celem jest zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodu na przyszłość (por. np. wyrok NSA z 18 maja 1995r. sygn. akt SA/Kr 1768/94 publ. POP 1998/1/16, wyrok NSA z 13 marca 1998r. sygn. akt I SA/Lu 230/97 Lex nr 33832, Wyrok NSA z 31 października 2003r. sygn. akt I SA/Gd 528/01 publik. Legalis) Ponadto, wydatek taki musi być obiektywnie racjonalny z punktu widzenia możliwości osiągnięcia przychodu oraz gospodarczo uzasadniony. To podatnik winien wykazać ową celowość poniesienia wydatku i jego racjonalność, przejawiającą się w tym, że mógł on, racjonalnie rzecz ujmując, co najmniej hipotetycznie przynieść przychód. Jak słusznie zauważył organ podatkowy, nie każdy wydatek ponoszony przez przedsiębiorcę w toku prowadzonej przez niego działalności staje się automatycznie kosztem uzyskania przychodu w rozumieniu przepisów prawa podatkowego, gdyż pomimo iż działalność przedsiębiorcy jako całość zorientowana jest na osiąganie zysków, to nie odnosi się to do wszelkich obciążeń przedsiębiorcy. Odszkodowanie wypłacone przez spółkę rodzinom zmarłych pracowników nie mieści się w granicach kosztów uzyskania przychodów w powyższym rozumieniu, gdyż odnośnie takiego wydatku nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy tego typu, że jego poniesienie miało wpływ, choćby hipotetyczny, na powstanie lub zwiększenie przychodu osiągniętego przez spółkę w danym roku podatkowym. Wydatek ten nie miał też na celu zabezpieczenia źródeł przychodów spółki w przyszłości, choć pozostawał niewątpliwie w faktycznym związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W związku z powyższym Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki do uznania wypłaconych przez podatnika odszkodowań za koszty uzyskania przychodów, a rozstrzygnięcia organów podatkowych odpowiadają prawu. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art.151 ustawy p.p.s.a.