I SA/Rz 714/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Grzegorz Panek /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2012 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2012 r. nr 109/2012 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] maja 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2012 r. A.F. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzasadniając wniosek powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotna i materialną. Wskazał, że poważnie choruje (dysfunkcja poruszania się ) i wszystkie swoje oszczędności wydał na zakup lekarstw oraz wizyty lekarskie. Podniósł, że utrzymuje się jedynie z działalności firmy, a osiągany dochód wystarcza mu na zapłatę wynagrodzenia pracownikowi oraz należności do urzędu skarbowego. Nadmienił, że prowadzi działalność od 15 lat, ale pierwszy raz znalazł się w tak ciężkiej sytuacji finansowej. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., [...] ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności w tym: - z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za luty 2011 r. oraz okres od maja 2011 r. do marca 2012 r. w łącznej kwocie 8.225,29 zł, - z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2011 r. do marca 2012 r. w łącznej kwocie 3229,34 zł. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że w stosunku do zobowiązanego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz.1585 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.), gdyż istnieje realna szansa na wyegzekwowanie należności z tytułu składek w wyniku egzekucji z nieruchomości jak i ruchomości (samochód ciężarowy), których właścicielem jest zobowiązany. W ocenie organu brak jest również podstaw do umorzenia zobowiązania w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Zgodnie z § 3 ust 1 w/w rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinna nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ podniósł, że zobowiązany wprawdzie powołuje się na ciężką sytuację finansową, jednak nie korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ośrodka pomocy społecznej. Ponadto z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący nie wymaga opieki i może być zatrudniony w warunkach chronionych. Zobowiązany nie przedstawił także żadnych dokumentów potwierdzających fakt zdarzenia losowego, czy poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] odmawiającą zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził brak podstaw do zmiany swego stanowiska, wskazując, że zobowiązany legitymuje się orzeczeniem lekarskim o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak nie jest to choroba przewlekła uniemożliwiająca prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym osiągania dochodu. Organ pokreślił, że osoba prowadząca działalność gospodarczą ma możliwość podjęcia decyzji o kontynuowaniu lub zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej mając w świadomości przepisy obowiązującego prawa nakładające na nią obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby skarżący korzystał z opieki społecznej ani też doświadczył zdarzeń losowych, czy też poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, które przemawiałyby za zasadnością złożonego wniosku. Zdaniem organu, w sprawie brak jest więc podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., z którego jednoznacznie wynika w jakich przypadkach ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał również na uznaniowy charakter decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek. Na powyższe rozstrzygnięcie A.F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi podał, że od trzech lat stan jego zdrowia znacznie pogorszył się do tego stopnia, że zmuszony był przebywać na zwolnieniu lekarskim, dwukrotnie korzystać z hospitalizacji, zakupić bardzo drogie lekarstwo. Choroba na którą cierpi - bolerioza, zaatakowała mu serce, stawy i pomimo pobytu w szpitalu nie może chodzić. Nadmienił, że obecnie część składek zapłacił i stara się na bieżąco wywiązywać ze zobowiązań. Stwierdził, że zajęcie lokalu i samochodu, które są jedynymi źródłami dochodu doprowadzi go do nędzy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ustawa określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast wyjątek od tej regulacji w postaci możliwości umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu dają organowi szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne także z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 k.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji. W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego ZUS stwierdził, że osoba prowadząca działalność gospodarczą ma możliwość podjęcia decyzji o kontynuowaniu lub zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej mając w świadomości przepisy obowiązującego prawa nakładające na nią obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy. Organ uznał ponadto, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby skarżący korzystał z opieki społecznej ani też doświadczył zdarzeń losowych, czy też poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, które przemawiałyby za zasadnością złożonego wniosku. Wobec powyższego ZUS doszedł do wniosku, że w sprawie nie występują okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. a obecny brak możliwości skarżącego zapłaty należności, nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań. Nie występują też okoliczności i sytuacje przewidziane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zdaniem Sądu z uzasadnienia obu decyzji wynika, że organ dokonał pobieżnej oceny stanu faktycznego stwierdzając jedynie, że nie występują okoliczności i sytuacje przewidziane w wyżej przywołanym rozporządzeniu, a obecny brak możliwości zapłaty należności nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań. Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Nie można przyjąć, że Prezes ZUS w sposób prawidłowy ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając art. 7 i art. 77 k.p.a., podając lakonicznie przyczynę, dla której nie zastosował instytucji umorzenia i nie wyjaśnił dlaczego w jego ocenie nie występują w stanie faktycznym sprawy okoliczności i sytuacje przewidziane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu, okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego, posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Zakład nie skonfrontował sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Rozstrzygając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe uwagi, ponownie wszechstronnie rozważy zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego, uwzględniając wszystkie niezbędne jego wydatki w relacji do osiąganych dochodów oraz przedstawiając tok swego rozumowania w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Ponieważ zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to konieczne dla jej ostatecznego załatwienia, dlatego też zasadnym było wydanie rozstrzygnięcia także w przedmiocie decyzji z dnia 21 maja 2012 r. Mając powyższe rozważania na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.