I SA/Rz 715/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędziowie NSA Jacek Surmacz /spr./ WSA Tomasz Smoleń Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 16 grudnia 2010r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010r. o nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę - oddala skargę - I SA/Rz 715/10 Uzasadnienie 1. Przedmiotem skargi w przedmiotowej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) lipca 2010r. nr (...), którą to decyzją organ utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) kwietnia 2010r. nr (...) -w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia. 2. Skarżący Z. C., wnioskiem z dnia 23 listopada 2009r. (data wpływu do organu 26 listopada 2009r.), zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z okres od marca do września 2001r.; na ubezpieczenie zdrowotne z okres od lipca do września 2001r.; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do września 2001r. wraz z odsetkami za zwłokę - w łącznej w kwocie 7. 859,22zł. Motywując wniosek skarżący wskazał na brak środków umożliwiających spłatę zadłużenia. Wskazał, że ukończył kurs spawacza, ale nie zdążył podjąć pracy - w nowym zawodzie - bo przeszedł zawał serca. Stan zdrowia w chwili obecnej nie pozwala mu na podjęcie pracy. Ponosi koszty długotrwałego poszpitalnego leczenia. Syn jest studentem drugiego roku. Skarżący korzysta wraz z rodziną z zapomogi, którą żona otrzymała w zakładzie pracy. 3. Wspomnianą decyzją z dnia (...) kwietnia 2010r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. 4. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. 5. Prezes ZUS, decyzją opisaną w punkcie 1., z dnia (...) lipca 2010r., utrzymał w mocy decyzję z 28 kwietnia 2010r. W uzasadnieniu decyzji z dnia (...) lipca 2010r. organ wymienił dokumenty znajdujące się w aktach sprawy i, wskazując że zapoznał się z całością dokumentacji, ustalił że obecnie skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej; był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w okresach: 10 sierpnia - 20 listopada 2004r., 10 stycznia 2006r. - 10 września 2007r. Skarżący jest żonaty, jego żona - jako nauczyciel - jest zatrudniona w Zespole Szkół w W., w Szkole Podstawowej. Skarżący ma troje dzieci. Skarżący wraz z żoną są współwłaścicielami, na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, działki , położonej w K.j, o powierzchni 0,0836 ha. Skarżący nie posiada zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym w K.. Organ dokonał analizy wskazanych zeznań podatkowych, wynagrodzeń otrzymywanych z tytułu zatrudnienia przez żonę skarżącego, przy uwzględnieniu spłat zaciągniętych pożyczek, wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącego, w tym opłat z tytułu czesnego (studia syna M.), majątku ruchomego, którego właścicielem (współwłaścicielem ) jest skarżący. Organ wskazał, że uznaje wszystkie dowody zebrane z urzędu, jak i przedstawione przez skarżącego, za rzetelne i prawdziwe. Odnosząc się do zarzutów i okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podkreślił, że zapoznał się z całością dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w której nie ma oświadczenia skarżącego o zapoznaniu się z materiałem dowodowym. Biorąc pod uwagę wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości 3 604,60zł., miesięcznie, uwzględnił miesięczne raty potrącane z wynagrodzenia. Odnośnie samochodów, których skarżący jest właścicielem (współwłaścicielem) organ korzystał z informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców i jednocześnie zaznaczył, że samochód marki Polski Fiat 125 p z 1983 r. został sprzedany w dniu 5 lipca 1993r. Organ opisał również przebieg postępowania dotyczący zawiadomienia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów w kontekście tego, że skarżący przebywał na leczeniu w szpitalu w R. oraz, że również w postępowaniu toczącym się w związku ze złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący został zawiadomiony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. W uzasadnieniu decyzji organ zawarł passus, że w interesie strony leży współdziałanie z organem, poprzez przytoczenie znanych stronie faktów czy dowodów , których nieprzedstawienie może wpłynąć na wadliwie ustalenie stanu faktycznego sprawy, czego efektem może być wydanie decyzji negatywnej dla strony. Dalej organ wywiódł, że mając na uwadze wszystkie dowody przytoczone przez stronę, zarówno, w pierwszej jak i w drugiej instancji, zapoznał się wnikliwe z sytuacją materialną i rodzinną zobowiązanego. Dodał, że w toczącym się postępowaniu odwoławczym wykorzystano wszystkie możliwości zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwiono wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów w sprawie. Strona z tego uprawnienia nie skorzystała. Odnosząc się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.); oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365); powoływanego dalej jako :Rozporządzenie) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, można umorzyć, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia organ może umorzyć zaległości z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny , a w szczególności w przypadku : - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającym zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie organu brak podstaw do umorzenia zaległości w opłacaniu składek, gdyż żona skarżącego za 2008r. osiągnęła dochód 44 552,25zł, a to umożliwia dokonanie spłaty zadłużenia w ratach. Brak podstaw do stwierdzenia ubóstwa. Na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy sytuacja finansowa rodziny uległa nieznacznemu pogorszeniu, ale rodzina posiada stały dochód (wynagrodzenie żony). Wdrożone postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne, ale brak jest postanowień o umorzeniu tego postępowania. Organ zwrócił uwagę na stan majątkowy skarżącego (współwłaściciel działki położonej w K.). Podkreślił organ, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Umorzenie należności ma charakter uznania administracyjnego, co oznacza że Prezes Zakładu może, ale nie musi, umorzyć zaległości, przy stwierdzeniu nawet istnienia przesłanek do umorzenia. Organ zwrócił uwagę, że poprzednią decyzją z dnia [...] marca 2009r. nr [...] odmówiono umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie i od wydania tej decyzji sytuacja skarżącego nie uległa zmianie w takim zakresie, aby spowodować że wniosek o umorzenie zaległości miałby być uwzględniony. 6. Skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia (...) lipca 2010r., szczegółowo opisaną w punkcie 1., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł Z. C.. Wniósł o uchylenie decyzji i "stwierdzenie bezskuteczności czynności ZUS". W części motywacyjnej skargi wskazał, że organ dysponował wszelkimi dostępnymi dowodami i on tych dowodów nie kwestionuje. Nie jest prawdą, że skarżący nie interesuje się przebiegiem sprawy. Jedyny przypadek, kiedy nie stawił się na wezwanie w organie był związany z pobytem w Szpitalu Kardiologicznym w R. , o czym organ był poinformowany. Wszelkie dowody stwierdzające stan majątkowy skarżącego zostały organowi dostarczone . W związku z chorobą - zawałem serca, sytuacja skarżącego nie będzie lepsza, a wręcz przeciwnie dochodzą wydatki na zakup lekarstw. 7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1217 ze zm.; powoływanej dalej jako Ppsa) Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki przewidziane w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Oznacza to, a co należy podkreślić w kontekście sformułowań skargi ("proszę o ponowne rozpatrzenie mojej sprawy"), że Sąd nie jest powołany i uprawniony w zakresie swoich kompetencji do rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych, a taką sprawą jest sprawa wywołana złożeniem wniosku o umorzenie zaległości w opłaceniu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd natomiast w zakresie swojej kognicji ma prawo i obowiązek dokonać w toku postępowania sądowego kontroli czy sprawa, rozstrzygnięta przez organ decyzją zaskarżoną do Sądu, nie jest dotknięta takimi naruszeniami prawa (materialnego lub dotyczącego postępowania), że Sąd zobowiązany jest do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Te uwagi nabierają szczególnej istoty, gdy kontrola sądu odnosi się do rozstrzygnięć podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Instytucja uznania administracyjnego oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach prawa przesłanek nie zobowiązuje organu, uprawnionego do rozstrzygnięcia sprawy, do zastosowania ulgi (umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek). Oczywiście uznanie administracyjne nie powoduje, że organ w sowich działaniach rozstrzygających ma dowolność. Samo uznanie administracyjne powiązane jest jedynie z ostatnią fazą podejmowania decyzji, a musi być ono poprzedzone prawidłowo poprowadzonym postępowaniem , które doprowadziło do zabrania zupełnego materiału dowodowego, pełnego, wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności w kontekście przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie. Kontrola sądowa w tego typu sprawach nie odnosi się do meritum władczego rozstrzygnięcia organu tj. do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania czy organ wydał decyzję z uhonorowaniem przepisów regulujących tryb postępowania i to w kontekście przepisów prawa materialnego. Bada zatem czy postępowania przeprowadzone zostało zgodnie z zasada prawdy obiektywnej, z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym, czy podjęto wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego - ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. - Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1971 ze zm.; powoływanej dalej jako: Kpa), czy zebrano i w sposób wyczerpujący rozpatrzono cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa ), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 Kpa), czy zapewniony została stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art.107 § 3 Kpa). Niewątpliwe, słusznie podnosi organ, że decyzja będąca przedmiotem zaskarżenia w przedmiotowej sprawie została wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ przytoczył treść przepisów prawa materialnego, które mają w sprawie zastosowanie i Sąd , uznając ich powtarzanie za zbędne, podkreśla że ustawodawca używając w treści tych przepisów zwrotów "może umorzyć" odwołał się do uznania administracyjnego. W kontekście zarzutów skargi, jak i okoliczności w niej podniesionych, nie budzi wątpliwości, że strony są zgodne, iż postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób zupełny, a więc, że zgromadzono wszystkie (uzyskane z urzędu lub przedłożone przez skarżącego) dowody (dokumenty) niezbędne do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 23 listopada 2009r. i co więcej nie jest kwestionowana przez żadną ze stron wartość materialna tych dowodów. Spór, co zostało podniesione w skardze, dotyczy oceny tych dowodów w aspekcie przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący eksponuje, ze przebyty zawał serca nie tylko nie niweczy możliwości zwiększenia przychodów, a wręcz przeciwnie powoduje zwiększone wydatki na zakup lekarstw. W kontekście wyżej przytoczonych uwag co do kompetencji sadu w ramach dokonywanej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że organ ustalając sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, wskazał że w ostatnim okresie sytuacja ta uległa nieznacznemu pogorszeniu, ale nie w takim stopniu aby skutkowało to umorzeniem należności z tytułu niezapłaconych składek. Organ analizował przychody (wynagrodzenie żony skarżącego), odnosząc je do przeciętnych przychodów. Wstecznie oceniał zasadność wystąpienia o udzielnie pożyczek. W ustalonym stanie faktycznym odniósł się również do choroby skarżącego. Drobiazgowo i w sposób wyczerpujący dokonał oceny tych okoliczności i ta ocena nie może być przez Sąd zakwestionowana w aspekcie ustalonego stanu faktycznego, doświadczenia życiowego, realiów społeczno-gposdarczych. Należy podzielić stanowisko organu, że instytucja umorzenia zaległości jest instytucją wyjątkową, którą należy stosować w wyjątkowych sytuacjach faktycznych. Skarżący eksponuje również w skardze, że nie jest prawdą, że nie interesował się przebiegiem sprawy, a co zarzuca mu organ. Sąd zauważa, iż rzeczywiście redakcja uzasadnienia zaskarżonej do Sądu decyzji może wywołać wrażenie, że nieskorzystanie przez skarżącego z przysługujących mu uprawnień należy traktować jako niezainteresowanie sprawą. Bliższa analiza uzasadnienia pozwala stwierdzić jednak, że poprzez pewne niezręczności językowo-redakcyjne treści zawarte w uzasadnieniu nie zostały wyrażone w sposób precyzyjny. Organ bowiem opisał, że niestawiennictwo skarżącego było spowodowane jego pobytem w Szpitalu Uzdrowiskowym w R., a więc było w pełni usprawiedliwione; żona skarżącego poinformowała o tym organ, a informacja że skarżący nie skorzystał z uprawnienia do zapoznania się z materiałem dowodowym jest tylko relacją z przebiegu postępowania administracyjnego. Nieskorzystanie z takiego uprawnienia nie może powodować po stronie skarżącego, z tego tylko powodu, ujemnych skutków. Organ nie wyciągnął z przedstawionej przez siebie relacji odnośnie nie stawiennictwa skarżącego niekorzystnych dla skarżącego skutków, a wręcz przeciwnie podkreślił, że wszystkie zebrane materiały dowodowe, w tym dostarczone przez skarżącego, uznaje za rzetelne i wiarygodne. Powtórzyć należy, że pomiędzy stronami nie ma sporu co do zupełności przeprowadzanego postępowania dowodowego. Sąd z urzędu zauważa, że zaskarżona decyzja w części motywacyjnej zawiera również takie wadliwości, jak przytoczenie innego imienia i nazwiska niż personalia skarżącego (I. P. – str. 6 uzasadnienia decyzji i karta 117 /verte akt administracyjnych), zbędne powtarzanie pewnych elementów stanu faktycznego i wyciągniętych wniosków (str. 7 decyzji, karta 116 akt administracyjnych).Te dostrzeżone z urzędu wadliwości decyzji, jak również redakcyjna wadliwość podniesiona przez skarżącego, a omówiona powyżej w uzasadnieniu są wadliwościami natury redakcyjno –słowno – stylistycznej i nie mają wpływu na ogólną ocenę, że zaskarżona decyzja spełnia wszelkie wymogi ustawowe, a mianowicie zawiera ustalenie stanu faktycznego, dokonaną ocenę dowodów, wyciągnięte wnioski, przedstawia tok rozumowania decyzyjnego, wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przedstawienia instytucji uznania administracyjnego, przy czym podkreślić należy że uzasadnienie decyzji jest szczegółowe, odnosi się do wszystkich okoliczności, które mają znaczenie w sprawie i odnosi się do zarzutów skarżącego. Reasumując skarga nie dostarczyła żadnych powodów, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, jak również Sąd z urzędu nie znalazł takich powodów . Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa, skargę oddalił.