I SA/Rz 716/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. I SA/Rz 716/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Sygn. I SA/Rz 716/16 UZASADNIENIE Skarżący w sprawie ze skargi opisanej w sentencji niniejszego postanowienia wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz wysokości uzyskiwanych dochodów skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, a źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę małżonków w wysokości 1680 i 1590 zł netto miesięcznie. Odnośnie majątku skarżący oświadczył dom o pow. 200 m2 oraz udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wartości 0 zł. Jako stałe wydatki skarżący wskazał opłaty za prąd – 250 zł miesięcznie, koszty leczenia dziecka – 150 zł miesięcznie, gaz 250 zł miesięcznie, opłaty za przedszkole 400 zł miesięcznie, woda 140 zł miesięcznie, zakup żywności i ubrań – 2 000 zł miesięcznie, telefon – 150 zł miesięcznie, ubezpieczenie domu – 500 zł rocznie, ubezpieczenie samochodu 540 zł rocznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że z uwagi na konieczność ponoszenia wydatków na wychowanie i kształcenie dzieci, a zwłaszcza leczenie i opiekę nad córką, nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Składając, na wezwanie referendarza, dodatkowe oświadczenie skarżący sprecyzował, że na telefon wydaje 217 zł miesięcznie, natomiast koszty ogrzewania w jego przypadku wynoszą 120 zł na miesiąc. Dodał też, że jest użytkownikiem samochodu osobowego marki Peugeot 807 z 2004 r., którego wartość wynosi 10 000 zł. Wyjaśnił, że spółka, której udziały posiada nie zatrudnia żadnych pracowników, ani nie prowadzi działalności. Nadmieniono również, że nie zostały podjęte żadne kroki zmierzając do jej likwidacji. Skarżący nie wskazał w dodatkowym oświadczeniu swojego miejsca pracy, jak również miejsca pracy swojej żony. Nie przedłożył także kopii zeznania podatkowego, o którą był wzywany. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2016 r. sygn. I SA/Rz 716/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (zwolnienia od kosztów sądowych) uznając, że skarżący złożył niepełne i nieprecyzyjne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, w którym pominięte zostały istotne dla oceny jego wniosku informacje, takie jak dane o wszystkich ponoszonych przez niego wydatkach, a także informacje o miejscu pracy skarżącego i jego żony. Nie zostało przedłożone zeznanie podatkowe za 2015 r. w związku z czym ocena czy też ewentualna weryfikacja informacji o dochodach nie była możliwa, z winy skarżącego. Również oświadczenie o bezwartościowości udziałów, których wartość nominalna wynosi 1 000 000 zł, zostało ocenione jako niewiarygodne. Referendarz uznał także, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki na leczenie (150 zł) i opłaty za przedszkole córek mają duży wpływ na jego sytuację materialną. Referendarz zauważył, że skarżący korzysta z usług zawodowego pełnomocnika, co dodatkowo rodzi wątpliwości odnośnie jego rzeczywistych dochodów i możliwości zarobkowych. W sprzeciwie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zarzucił, że w sprawie brak jest aktualnej wyceny wartości posiadanych przez skarżącego udziałów w spółce "A". Gdyby wartość udziałów faktycznie wynosiła 1000000 zł, to wówczas skarżący po spieniężeniu tychże udziałów uregulowałby dobrowolnie zaległość podatkową. W ocenie skarżącego udziały w spółce "Wiktoria" są bezwartościowe, a fakt ich niewykazanie nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa pomocy, podobnie jak okoliczność, że skarżący ustanowił pełnomocnika z wyboru. Odmowa przyznania prawa pomocy w takiej sytuacji osobie mającej na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci i deklarujących tak niskie dochody jest nieuzasadniona i niemoralna, zwłaszcza, że przychód jest jedynie wirtualny (liczony od papierowych udziałów, bezwartościowych) i nie odzwierciedla rzeczywistego przysporzenia, jakie kiedykolwiek skarżący uzyskał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak traktowane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por.: art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Z tego też względu, osoby fizyczne i osoby prawne (a także inne jednostki nieposiadające osobowości prawnej) znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika- art. 245 § 2 P.p.s.a., lub w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej przyznane zostaje prawo pomocy z jej wniosku w zakresie częściowym (o taki ubiega się w tej sprawie skarżący żądając zwolnienia od kosztów sądowych), jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" oznacza, że przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, argumentując odmowę niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności związanych z osiąganymi przychodami przez gospodarstwo domowe skarżącego, tj. skarżący nie oświadczył miejsca pracy swojego i żony, nie przedłożył zeznania podatkowego. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, i na nim spoczywa zatem ciężar dowodu i obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Tymczasem skarżący przemilczał wezwanie w powołanym zakresie. Samo nieudzielenie pełnych informacji, dotyczących sytuacji finansowej strony, skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Wskazana okoliczność braku ujawnienia miejsca pracy, zarobków zadeklarowanych do opodatkowania, uzasadnia stanowisko, że skarżący udzielił wyrywkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej swojej rodziny, wobec czego uczynił niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podsumowując, należy stwierdzić, iż całokształt złożonej dokumentacji nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w związku z art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.