I SA/Rz 723/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu I.M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2017 r., w sprawie ze skargi I.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] września 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 1 grudnia 2017r., przyznał skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia, referendarz nie znalazł przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - uznał bowiem, że sytuacja skarżącej, pomimo niewątpliwie stwierdzonych trudności, nie jest na tyle poważna, aby strona nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Uznał jednak, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania wobec czego, aby nie ograniczyć jej w dostępie do sądu - przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym, zwolnił skarżącą w całości od kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza, skarżąca nie kwestionując rozstrzygnięcia w części dotyczącej przyznania jej zwolnienia od kosztów, zaskarżyła punkt II opisanego postanowienia. Wskazała, że wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika pogłębiłoby jedynie - i tak trudną już - sytuację majątkową rodziny, a jednocześnie skarżąca nie jest w stanie samodzielnie prowadzić swojej sprawy przed sądem w sporze z organem reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze. zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym, orzekając jako sąd drugiej instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i §3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy, koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Według art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Strona ubiegająca się o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie tylko o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych, ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14). Z niekwestionowanej części zaskarżonego postanowienia wynika, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Jednocześnie, w ocenie Sądu, sytuacja majątkowa i dochodowa strony przedstawiona w złożonym wniosku nie uzasadnia twierdzenia, że strona nie będzie stanie w jakikolwiek sposób partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Wnioskodawczyni wraz z mężem uzyskują stały dochód, łącznie nieco powyżej 2000 zł netto, nie mając na utrzymaniu osób trzecich. Mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiadają i używają samochód, ponosząc koszty jego utrzymania oraz korzystają z podstawowych mediów. Skarżąca wykazuje w treści wniosku spłatę kilku pożyczek na cele konsumpcyjne, bez określenia przeznaczenia uzyskanych świadczeń. Okoliczności te nie pozwalają przyjąć, że wnioskodawczyni nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że rodzina skarżącej znajduje się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej – w razie odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – realizację konstytucyjnego prawa do sądu. W sposób oczywisty, konieczność poniesienia wydatku związanego z zatrudnieniem profesjonalnego pełnomocnika obciąży budżet skarżącej bądź też doprowadzi do zaciągnięcia kolejnego zobowiązania, nie ma jednak podstaw do twierdzenia, że wydatek ten zagrozi podstawowym potrzebom rodziny. Nie ma też podstaw do stwierdzenia, że bez wnioskowanej pomocy skarżąca nie będzie w stanie bronić swoich praw przed sądem, przy założeniu że z mocy art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzygający w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Opisany w tym przepisie wyjątek nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, za zasadne należy uznać stanowisko referendarza sądowego, który przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym, zwolnił stronę od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W ten sposób strona uzyska sądową kontrolę legalności wydanej w jej sprawie decyzji, niezależnie od ewentualnego skorzystania z fachowej pomocy prawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.