I SA/Rz 724/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska NSA Maria Piórkowska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 14 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2005-2006 oraz umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w części dotyczącej I i II raty podatku od nieruchomości za 2007r. 1) oddala skargę, 2) zasądza z Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata T.L. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 724/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. SKO-[...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania J.M., utrzymało w mocy decyzję prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2007r. znak; [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2005-2006 oraz umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej umorzenia I i II raty podatku od nieruchomości za 2007r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 14 maja 2007 roku J.M. zwrócił się do Prezydenta Miasta z prośbą o umorzenie podatku (zaległości podatkowej) od nieruchomości za lata 2005 - 2006. W uzasadnieniu swego wniosku wskazał, że przyczyną ich powstania są działania urzędników Urzędu Miejskiego w M., w wyniku czego prowadzona przezeń działalność gospodarcza została de facto zlikwidowana i począwszy od 2005 roku, nie stanowi ona źródła jakiegokolwiek dochodu dla jego osoby. Aktualnie pobiera jedynie świadczenie rentowe w wysokości 230 zł. Prezydent Miasta po otrzymaniu w/w wniosku, wezwaniem z dnia 16 maja znak [...] wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniesionego pisma poprzez: 1) stawiennictwo w organie podatkowym celem spisania protokołu o stanie majątkowym, 2) określenia kwoty zaległego podatku, o umorzenie której podatnik występuję, 3) dostarczenie dokumentów stwierdzających wysokość osiąganych dochodów, 4) wszelkich dokumentów mogących uzasadnić ważny interes podatnika, W odpowiedzi, J.M. pismem z dnia 23 maja 2007 roku sprecyzował swoje żądanie podając kwoty zaległości podatkowej za lata 2005 - 2006, poszerzając ponadto złożony wniosek o umorzenie także podatku od nieruchomości za 2007 rok tytułem I i II raty. Jednocześnie dołączył do tego pisma odcinek świadczenia rentowego za m-c maj 2007 roku, zeznanie podatkowe PIT za 2006 rok z wyjaśnieniem że wskazany w nim dochód w pozycji 47 i 49 jest dochodem powstałym w wyniku remanentu likwidacyjnego, a nie z tytułu działalności gospodarczej, gdyż ta w rzeczywistości nie była prowadzona. Ponadto wskazał organowi I instancji, że inne dokumenty mogące uzasadnić ważny interes podatnika, dostarczył do tego organu w dniu 23.04.2007 roku w ramach innego postępowania tj. umorzenia nałożonych kar porządkowych, i w związku z tym wnosi o ich uwzględnienie w tym postępowaniu o umorzenie zaległości podatkowej. Poinformował także organ I instancji, że wszelkie procedury związane z rozpatrzeniem jego wniosku należy załatwiać z jego osobą w drodze korespondencyjnej, co jego zdaniem gwarantuje przejrzystość w tym postępowaniu. Po analizie zebranego materiału dowodowego w sprawie, organ podatkowy zaskarżoną decyzją odmówił umorzenia zaległości podatkowej za lata 2005 - 2006 w kwocie 5.098,00 złotych, a w zakresie umorzenia I i II raty tego podatku za rok 2007 umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podatkowy przedstawił argumenty za tym rozstrzygnięciem; a) osiągnięcie dochodu z działalności gospodarczej za 2006 rok w kwocie 8.499,51 złotych - wbrew twierdzeniu J.M. o braku jakiegokolwiek dochodu z tego tytułu, b) braku jakiejkolwiek ingerencji organu w prowadzoną przez podatnika działalność gospodarczą poza ustaleniem podatku od nieruchomości na podstawie obowiązujących przepisów prawa podatkowego, c) posiadanie przez podatnika nieruchomości gruntowych, budynkowych, rzeczy ruchomych na ogólną kwotę 11.230,00 złotych oraz dwóch aut osobowych marki Polonez oraz Opel - wskutek dokonanego sądowego podziału majątku wspólnego, d) utrwalone orzecznictwo sądowe, iż trudna sytuacja materialna podatnika nie może stanowić podstawy umorzenia zaległości podatkowej e) brak przedmiotu sprawy w zakresie tego zobowiązania podatkowego za 2007 rok, gdyż wskutek sporu między podatnikiem i organem, na czas wydania zaskarżonej decyzji, zobowiązanie to nie istnieje i jest niewymagalne - decyzja organu I instancji z dnia 24.05.2007r. nr 26/2007 mocą której uchylona została decyzja ustalająca dla podatnika wymiar podatku od nieruchomości na 2007 rok. W ocenie organu podmiotami uprawnionymi do umorzenia zaległości podatkowych są organy podatkowe. Kompetencja taka nie przysługuje m.in. SKO (art. 233 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa). Organ ten ogranicza się do kontroli czy proces wydania decyzji został poprzedzony prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury, zarówno przepisów szczegółowych jak i zasad ogólnych. W szczególności przeanalizował on czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Sam wybór rozstrzygnięcia (uznania administracyjnego) organu podatkowego nie mieści się w ramach kontroli instancyjnej. Organ odwoławczy badając prowadzone postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości, nie dopatrzył się uchybień z zaistnieniem których należałoby zaskarżoną decyzję wyeliminować z obrotu prawnego. Zauważyć ponadto należy, iż postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia stanu majątkowego podatnika przez organ podatkowy było utrudnione ze strony J.M., który odmówił sporządzenia tego dokumentu nie stawiając się w organie podatkowym w celu dokonania tej bardzo istotnej dla tego postępowania czynności. W tej sytuacji organ podatkowy zasadnie posłużył się alternatywnym dowodem na tą okoliczność tj. postanowieniem Sądu Rejonowego w M. sygn. akt I.Ns [...]z dnia 30.04.2007 roku o podziale majątku wspólnego. Z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że zaległości podatkowe mogą być umarzane w wypadkach gospodarczo i społecznie uzasadnionych, a za taką sytuację można uznać znaczne obniżenie zdolności płatniczej podatnika spowodowane klęską lub innym wypadkiem losowym, a także pogorszenie w sposób istotny warunków egzystencji podatnika i jego rodziny /vide: wyrok NSA 2002.03.20, I SA/Gd 1563/99/. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego przesłanki te nie zaistniały w przedmiotowej sprawie. Skutków ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej nie może ponosić budżet samorządowy. Oczywistym bowiem jest, że organ podatkowy I instancji nie przyczynił się do jej zakończenia i nie może ponosić z tego tytułu odpowiedzialności - jak sugeruje to J.M. Ustalanie (egzekwowanie) przez ten organ podatkowy I instancji należnych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej podatków stanowiących jego dochód jest jak najbardziej uzasadnione w przepisach prawa podatkowego. To wyłącznie wolą J.M. działalność ta była zarejestrowana w okresie 2005 roku i częściowo 2006 roku i rodziła obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości z tytułu jej zaewidencjonowania - choćby fizycznie nie była wykonywana. Ta sytuacja mogła uleć zasadniczej zmianie na korzyść J.M. chociażby przez czynność likwidacji tej działalności, co jednak nie zostało przez jego osobę uczynione. J.M. neguje płacenie podatku od nieruchomości z tytułu działalności gospodarczej twierdząc, że jej w rzeczywistości nie prowadził, natomiast w rozliczeniu swoich dochodów w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 rok korzysta z ulgi w zapłacie tego podatku tytułem wyszkolenia ucznia, warunkiem której jest prowadzenie działalności gospodarczej. Innymi słowy oznacza to dla tut. Kolegium, że ta sama okoliczność jest interpretowana przez skarżącego w sposób całkowicie odmienny. Te sprzeczne deklaracje muszą budzić wątpliwości w ocenie stanowiska J.M. w tym zakresie. Zgodzić się natomiast należy z twierdzeniem podatnika że stan zdrowia może być okolicznością uniemożliwiającą mu prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej. Nie wyklucza to jednak zdaniem tut. Kolegium innej formy podjęcia zatrudnienia. Analiza znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń (dokumentów) organów ubezpieczenia społecznego wskazuje że jego niezdolność do pracy ma charakter częściowy a nie zupełny. Obecne rozwiązania prawne w kwestii osób niepełnosprawnych umożliwiają tym osobom na skorzystanie z rehabilitacji zawodowej i osiąganie z tego tytułu pewnych środków finansowych. Podatnik nie przedstawił dowodów iż próbował znaleźć zatrudnienie w jednostkach realizujących takie zadania. Zadaniem podatnika w sytuacji likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej ze względu na stan zdrowia jest poszukiwanie rozwiązań dla polepszenia swojej sytuacji ekonomicznej. Nie w każdym bowiem przypadku pogorszenia sytuacji finansowej podatnika będzie udzielona mu pomoc w postaci ulgi w zapłacie podatków jak to miało miejsce w przypadku III i IV raty podatku od nieruchomości za 2004 rok. Bezwzględnie należy wykluczyć możliwość przerzucenia odpowiedzialności z tytułu zobowiązań podatkowych na budżet samorządowy. Zatem zdarzenia które zostały powołane przez podatnika jako okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi podatkowej nie mają charakteru zdarzeń spowodowanych klęską lub innym wypadkiem losowym wpływającym na znaczne obniżenie zdolności płatniczej podatnika co mogłoby stanowić przesłankę w zastosowania takiej ulgi. Na decyzję tę J.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie argumentując, że podatek od nieruchomości za lata 2005-2006 został wyłudzony przez organ I instancji z zemsty. W załączniku do skargi J.M. podniósł, że pozostaje w konflikcie z pracownikami Urzędu Miejskiego w M. którzy przedłużają postępowanie, manipulują dowodami czym doprowadzili do likwidacji jego działalności gospodarczej, a w konsekwencji jego jedynym źródłem dochodu jest renta w wysokości 230 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu zaś o treść art. 133 § 1 powołanej wyżej ustawy sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy tzn. na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Z treści art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm./, powołanego jako podstawa materialnoprawna zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Takie sformułowanie przepisu przesądza o jego uznaniowości. Oczywistym zatem jest, że obowiązkiem organu w takich sprawach jest zebranie pełnego materiału dowodowego w zakresie ustalenia sytuacji materialnej podatnika, ocena zaś, czy w konkretnym przypadku zachodzą wyjątkowe okoliczności wymienione w tym przepisie została pozostawiona organowi podatkowemu. W tym stanie rzeczy, kontrola legalności dokonywana przez sąd administracyjny sprowadza się do oceny czynności postępowania dowodowo-wyjaśniającego i dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Jeżeli byłoby to prawidłowe, to wyprowadzony na tej podstawie wniosek, czy istotnie należy umorzyć zaległości podatkowe, jest zagadnieniem słusznościowym, które nie podlega kontroli legalności - o ile nie było to wnioskowanie przeprowadzone dowolnie. W dotychczasowym orzecznictwie NSA formułowano pogląd, że umorzenie zaległości podatkowych, o których mowa w art. 67a Ordynacji podatkowej, uzasadnione jest jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Skoro bowiem umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną a zasadą jest płacenie podatków, to przypadki, wskazane w art. 67a Ordynacji podatkowej, powinny posiadać tę samą cechę. Nie można zatem z umorzenia zaległości czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku. Podkreślenia wymaga, iż nawet w wypadku zaistnienia przypadków uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może, lecz nie musi umorzyć należnych kwot. Ważny interes podatnika jest pojęciem nieostrym, oceny dokonuje się na podstawie kryteriów zobiektywizowanych zgodnych z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, interes publiczny rozumieć należy natomiast jako dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Przepis prawa skutkuje ograniczeniem kontroli sprawowanej przez Sąd Administracyjny, ponieważ decyzja negatywna nie narusza prawa wtedy, gdy ważny interes podatnika lub interes publiczny nie wystąpiły, jak również wtedy gdy wystąpiły. Sąd Administracyjny nie jest więc kolejnym organem w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, co oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja podlegała, natomiast ocenie co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (wyrok NSA z 31.01.2003r. Biul. Skarb. 2004/6/30). Jednakże ani skarga, ani przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekające w sprawie organy wyjaśniły sytuację materialną skarżącego ustalając inaczej niż jego oświadczenie, że pobiera on rentę w wysokości 648,15 zł miesięcznie /odcinek renty za m-c maj 2007r./. Dochód skarżącego za 2006r. wykazany został w wysokości 16.248 zł /PIT-36/, w tym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 8 499,51 zł. W oparciu o postanowienie Sądu rejonowego w M. z dnia 30 kwietnia 2007r. sygn. akt I.Ns [...] w przedmiocie podziału majątku wspólnego organ ustalił, że skarżący jest właścicielem działki położonej w M. o pow. 404m.kw. wraz z budynkiem mieszkalnym o łącznej wartości 262.424 zł, działki położonej w M. o pow. 457 m.kw. wraz z zabudowaniami warsztatowo-mieszkalnymi o łącznej wartości 90 673 zł, ruchomości oraz dwóch samochodów. W oparciu o te ustalenia orzekający w sprawie organ nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości podatkowej ani z uwagi na ważny interes podatnika, ani też interes publiczny z uwagi na nie wystąpienie tych przesłanek. Wskazać należy, że ustalenia powyższe organ dokonał samodzielnie a skarżący choć brał czynny udział w postępowaniu, nie mniej nie wykazał ponad ustalone, innych okoliczności faktycznych mogących stanowić przesłankę ważnego jego interesu lub przesłankę interesu publicznego warunkujące umorzenie zaległości podatkowych. Odnosząc się do zarzutu skarżącego podniesionym na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 14 lutego 2008r.że organ II instancji odmówił mu możliwości przejrzenia akt sprawy wskazać należy, że pismem z dnia 17 lipca 2007r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 200 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa wyznaczyło skarżącemu siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się na piśmie w sprawie zebranego materiału dowodowego. Pismo to skarżący otrzymał w dniu 25 lipca 2007r. a swoje stanowisko zawarł w piśmie zatytułowanym "ustosunkowanie się do materiałów dowodowych dotyczących wniosku o umorzenie podatku od nieruchomości..." z dnia 30 lipca 2007r., które wpłynęło do SKO w dniu 2 sierpnia 2007r. i zostało ocenione przez ten organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji w dniu [...] sierpnia 2007r. Z przyczyn wyżej podniesionych Sąd nie znajdując uchybień mogących mieć istotny wpływ na wynika postępowania, działając w oparciu o treść art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.