I SA/Rz 727/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 19 listopada 2009r. sprawy ze skargi B. D, na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [,,,] czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt. 1) nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia (...) czerwca 2009r. wydaną w sprawie o nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS znak: (...) z dnia (...) kwietnia 2009r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - za okres 01/2003-02/2008 w łącznej kwocie 40 131,02zł. ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01/2003-11/2004 w łącznej kwocie 4 949,92zł. oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 01/2003-02/2008 w łącznej kwocie 2 835,09zł. Zobowiązany B. D. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że jego sytuacja materialna i majątkowa jest bardzo trudna i nie pozwala mu na spłacenie tak wysokiej kwoty bez uszczerbku koniecznego do utrzymania siebie i rodziny. Podniósł, iż jako wspólnik spółki cywilnej "A" nie był świadomy istniejącego zadłużenia, a ZUS Oddział w Rzeszowie przez 6 lat nie wzywał do wyjaśnień jak również do wpłat zaległości, co spowodowało wyjątkowo trudną dla wnioskodawcy sytuację zobowiązującą go do zapłaty kwoty 47 916,03zł. Podał iż należne od niego składki płaci terminowo pomimo straty, z którą zamknął rok 2008. Zarzuciła również, że jego odpowiedzialność wynikająca z decyzji znak (...) z dnia (...) maja 2008r. jest niesłuszna. Organ ustalił, iż sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna, jednakże ani on, ani jego rodzina nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Ustalono iż źródłem utrzymania zobowiązanego jest dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej - "A" S.C., z której to działalności w roku podatkowym 2007 zobowiązany osiągnął przychód w kwocie 106 675,08zł., oraz dochód w kwocie dochód 2 663,29zł. Przeanalizowano także przychody oraz dochody zobowiązanego z tejże działalności w latach 2002- 2007, oraz stwierdzono iż zobowiązany posiada środki na bieżące regulowanie zaległości - uzyskuje przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, które zezwalały do chwili obecnej na bieżące regulowanie składek, oraz zobowiązań podatkowych. Ustalono ponadto , iż żona zobowiązanego pracuje w "B" jako kucharz- bufetowa, osiągając wynagrodzenie brutto 1 276,00zł, a na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 13 i 15 lat. Zobowiązany jest współwłaścicielem działki nr 1952/2, 1953 o numerze KW 144043 oraz posiada samochód osobowy AUDI 100 rok produkcji 1982. Organ uznał za bezzasadny, podnoszony przez zobowiązanego zarzut nieinformowania go przez ZUS o powstałych zaległościach. Podał, iż Oddział ZUS prowadził od 2000r. postępowanie egzekucyjne wobec wspólnika zobowiązanego - W. W., jednakże z uwagi na nieskuteczność tego postępowania, w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, decyzją z dnia (...).05.2008r znak (...), pociągnięto do odpowiedzialności za powyższe zaległości drugiego ze wspólników - zobowiązanego w przedmiotowej sprawie B. D.. Organ przyznał, iż istotnie B. D. nie był informowany o zaległościach wspólnika, gdyż w ramach prowadzonej spółki "A " S.C. rozliczali się na indywidualnych kontach, a nie na koncie spółki. Jednakże podkreślił, iż zobowiązany składał już odwołanie od w/w decyzji, które wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2008r. zostało oddalone. Przesądza to zatem, w ocenie organu, kwestię prawidłowości przeniesienia odpowiedzialności za zaległości wobec ZUS w przedmiotowej sprawie. Analizując przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ uznał, iż wyżej opisany fakt prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowi stałe źródło dochodów pozwalające na bieżące regulowanie należności, a także fakt posiadania majątku, uniemożliwiają uznanie B. D. za całkowicie nieściągalnego. Tym samym nie jest możliwe umorzenie zobowiązanemu, opisanych wyżej należności z tytułu składek, na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. Nr. 11 poz. 74 z późn. zm. ) zwanej dalej u.s.u.s. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365 ), uznając iż sytuacja materialna zobowiązanego nie jest na tyle ciężka aby uniemożliwiała regularne opłacanie składek, o czym, zdaniem organu, świadczą przychody uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej oraz dysponowanie walorami majątkowymi. Zdaniem Prezesa ZUS sytuacja finansowa B. D. zezwala na spłatę zadłużenia w ramach układu ratalnego bez ryzyka pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję, skarżący wniósł o jej zmianę poprzez umorzenie mu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący podniósł, ze jego sytuacja materialna jest trudna i nie po zwala mu na opłacenie tak dużego zadłużenia spowodowanego przez wspólnika. Fakt, iż nie korzysta z pomocy opieki społecznej nie może być interpretowany na jego niekorzyść. Majątek skarżącego w postaci samochodu i działki stanowi podstawową bazę egzystencji rodziny. Podniósł przy tym szereg okoliczności, które w jego ocenie, przemawiają za uwzględnieniem wniosku. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola zgodnie z 1 § 2 powołanej ustawy, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1270 ze zm.),- zwanej dalej p.p.s.a. ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia w toku opisanej kontroli, wspomnianego już naruszenia prawa, sąd administracyjny stosownie do art. 145 p.p.s.a. uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie może jedynie uchylić zaskarżoną decyzję bądź postanowienie, stwierdzić ich nieważność bądź też wydanie ich niezgodnie z prawem, nie ma natomiast umocowania do wkraczania w zakres kompetencji organu poprzez zmianę zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ww. rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Jednakże umorzenie może dotyczyć zaległości, która faktycznie istnieje. Jak wskazują organy, skarżący B. D., decyzją z dnia (...) maj 2008r. (...) - nie określono przez kogo wydaną, zobowiązany został do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wspólnika W. W.. Jednakże w aktach administracyjnych brak takiej decyzji. Organ odwoławczy, w uzasadnieniu decyzji podniósł, że Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008r.- nie określono sygnatury tego wyroku, oddalił odwołanie. W aktach administracyjnych brak również kopii tego wyroku. W dodatku w odpowiedzi na skargę podniesiono, iż odwołanie rozpoznał Sąd Okręgowy w Rzeszowie. Wobec takich danych Sąd nie mógł jednak stwierdzić czy przedmiotowa decyzja z dnia [...] maja 2008r. jest prawomocna, podobnie jak domniemany wyrok. Istnienie zaległości musi być natomiast jednoznacznie wykazane. Zgodnie z treścią art. 133 §1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, jakie przedstawił organ. Wszelkie uchybienia w tym zakresie obciążają więc organ. Z uwagi na powyższe, ponieważ organ odwoławczy dopuścił się naruszenia prawa procesowego w postaci art. 7 kpa, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c. p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a orzeczono iż uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.