I SA/Rz 729/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ SO del. Piotr Popek Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1) oddala skargę, 2) przyznaje pełnomocnikowi skarżącego J. C. kwotę 295,20 (słownie dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 (słownie pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 729/15 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 24 lutego 2014r. K. M. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] (dalej: ZUS) o umorzenie należności i odsetek z tytułu nieopłaconych składek za okres 02/2013 - 01/2014, podnosząc, że nie jest w stanie płacić zaległości z tytułu składek z uwagi na kryzys gospodarczy i brak możliwości rozwoju dla małych firm. Wskazał również, że zaświadczenie o niezaleganiu ze składkami wobec ZUS jest niezbędne do uzyskania pożyczki z Regionalnej Izby Gospodarczej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: 1) ubezpieczenia społeczne - za okres 02/2013-01/2014 w łącznej kwocie 8274,95zł, w tym z tytułu: składek-7878,95zł, odsetek - 396,00zł, 2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 02/2013-01/2014 w łącznej kwocie 3298,43zł, w tym z tytułu: składek-3149,43zł, odsetek - 149,00zł, 3) Fundusz Pracy - za okres 02/2013-01/2014 w łącznej kwocie 655,45zł. W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że zobowiązany prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą (wykonywanie instalacji elektrycznych) od dnia 24 czerwca 2011r. W latach 2010-2013 zobowiązany deklarował z prowadzonej działalności gospodarczej: 2010r. - przychód 200,00zł, strata 52.026,91zł, 2011r. - przychód 39.275,01zł, dochód 13.717,07zł, 2012r.- przychód 19.717,95zł, strata 1.314,59zł, 2012r.- przychód - 46.810,68zł, strata - 3.297,78zł. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ZUS ustalił, że zobowiązany mieszka wraz z matką, która nie posiada żadnego dochodu, ponosząc z tytułu miesięcznych opłat wydatki w wysokości 300zł. Ww. oświadczeniu zobowiązany podał, że posiada zobowiązania pieniężne (do lutego 2014r.): firmowe - 28356,25zł, firmowe krótkoterminowe - 7200,00zł oraz prywatne - 20631,39zł. Wartość majątku firmowego, według zobowiązanego, wynosi 28.580,00zł. Zobowiązany nie posiada żadnych wierzytelności. Jest właścicielem samochodu ciężarowego rok prod. 1997. Organ I instancji stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., wskazując, że wprawdzie egzekucja prowadzona przez ZUS okazała się nieskuteczna, jednakże została przekazana do II Urzędu Skarbowego w Rzeszowie. W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który dopuszcza umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek wydania decyzji o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie z 2003r. Według ZUS, w stosunku do zobowiązanego nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w tym przepisie, gdyż zobowiązany jest osobą zdrową, a żaden z członków rodziny nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, nie korzysta z pomocy społecznej ani innych instytucji wsparcia, co świadczy o jego dobrej sytuacji materialnej. Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika również, aby poniósł straty materialne w wyniku klęsk żywiołowych lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zatem zdaniem organu opłacenie składek przykładowo w ramach układu ratalnego, nie pozbawi zobowiązanego, ani jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podniósł, że ZUS decyzjami odmownymi łamie konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa, jednym umarza w ramach pomocy de minimis, a innych dyskryminuje. Zdaniem zobowiązanego, przytoczone przez organ argumenty są niedorzeczne, gdyż okoliczność nieposiadania zaległości podatkowych nie jest jednoznaczna z ich płaceniem, samochód osobowy ma wartość złomową około 2.000zł, a niekorzystanie z opieki społecznej nie świadczy o dobrej sytuacji materialnej – zobowiązany zaciągnął kredyt w banku na otwarcie firmy. Zobowiązany wskazał, że wbrew twierdzeniom ZUS, nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS w systemie ratalnym, tj. opłacić składki bieżącej powiększonej o ratę. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2014r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie ZUS podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji, że brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, a tym samym umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż postępowanie egzekucyjne jest w toku. Za prawidłową organ uznał również odmowę umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z 2003r. podnosząc, że w sytuacji zobowiązanego trudno jest jednoznacznie stwierdzić zaistniałe ubóstwo. Ponadto zobowiązany nie wykazał, aby stan zdrowia jego lub członków rodziny uniemożliwiał lub w znacznym stopniu ograniczał prowadzenie działalności gospodarczej. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, aby zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęsk żywiołowych lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zdaniem organu II instancji, nie można stwierdzić, że trudna sytuacja zobowiązanego ma charakter trwały, a opłacenie składek w ramach układu ratalnego, nie pozbawi zobowiązanego ani jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że zobowiązany prowadząc działalność gospodarczą powinien zdawać sobie sprawę, że jest odpowiedzialny za zapłatę należnych składek. Powstałe zaległości nie wynikają z przyczyn niezależnych od zobowiązanego, który notorycznie nie wywiązuje się z obowiązku ich zapłaty. Na decyzję organu odwoławczego zobowiązany, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o umorzenie w całości żądanych przez ZUS zaległości. W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła w szczególności, że wydając decyzje odmowne, ZUS łamie prawo. Zdaniem skarżącego, przepisy u.s.u.s. z 1998r. nie przystają do obecnych warunków gospodarczych i sprzyjają korupcji, a egzekwowanie należności przez ZUS prowadzi małe i średnie firmy do bankructwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej: P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Bezspornym jest, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego nie zostało zakończone. Powyższe oznacza, że nie zostały wykorzystane wszystkie możliwości wyegzekwowania zaległych składek, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne są pkt 1 § 3 ww. rozporządzenia, gdyż okoliczności na które powołuje się skarżący to trudna sytuacja majątkowa, grożąca możliwością likwidacji działalności gospodarczej i utratę źródła utrzymania. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, Sąd stwierdza, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący w 2013r. zadeklarował stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w zasadzie nie posiada majtku i jego sytuacja materialna jest trudna. Jednocześnie skarżący jest osobą młodą, zdrową, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, a sytuacja finansowa, w której się znajduje nie jest wynikiem nadzwyczajnych losowych zdarzeń niezależnych od skarżącego, lecz konsekwencją normalnego ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podkreślenia wymaga, że ulga w postaci umorzenia zaległych składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne, wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS jest realnie niemożliwe, a w ocenie zasadności umorzenia, należy brać pod uwagę okres 10 letniego terminu przedawnienia dochodzenia należności. Wobec powyższego, Sąd stwierdza, że odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a przedstawione wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia, nie są dowolne. W ocenie Sądu, ZUS działał na podstawie obowiązujących przepisów, przeprowadzając postępowanie zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów k.p.a, prawidłowo gromadząc i poddając wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów, a wydane rozstrzygnięcia zostały należycie uzasadnione. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.