I SA/Rz 735/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 października 2013r. sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2013r. nr [...], 2) określa, że postanowienia wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 735/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych. W podstawie prawnej powołał art. 61 a § 1, art. 141 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej k.p.a.) art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 9 czerwca 2008 r. nr 98 poz. 634 ze zm.), art. 25 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.) w związku z § 22 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) oraz § 58 i § 46 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361). Z akt sprawy wynika, że w dniu 14 maja 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek J.B. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. W dniu 21 listopada 2012 r. do Biura wpłynął odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynika że J.B. zmarł w dniu [...] października 2012 r. czyli przed dniem wydania decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W dniu 23 stycznia 2013 r. Z.B. złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w wyniku śmierci rolnika. Do wniosku zostały dołączone wymagane załączniki, w tym kserokopia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. W dniu 8 maja 2013 r. Z.B. dostarczyła do Biura Powiatowego ARiMR prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego o nabyciu spadku wraz z oświadczeniami współspadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie strony na miejsce wnioskodawcy i przyznanie jej płatności. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie powyższych dokumentów wydał w dniu [...] maja 2013 r. postanowienie nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych na rok 2012 ze względu na złożenie wniosku po wyznaczonym terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne. Z.B. wniosła zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych. W uzasadnieniu zażalenia oświadczyła, iż jej maż zmarł [...] października 2012 r. a wszystkie wymogi zawarte w planie rolnośrodowiskowym zostały zrealizowane przed jego śmiercią. Z.B. wyjaśniła również, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował jej syna o konieczności zgłoszenia się do Biura Powiatowego w celu uzyskania informacji o warunkach przejęcia płatności po zmarłym mężu. W zażaleniu skarżąca zarzuciła, iż w czasie wizyty w Biurze Powiatowym została wprowadzona w błąd co do terminu złożenia wniosku transferowego. Na dowód załączyła odręczną notatkę, na której widnieją zapisy: "odpis skrócony aktu zgonu, 7 miesięcy – wniosek transferowy, postanowienie z Sądu lub akt poświadczenia o dziedziczeniu od notariusza". Ponadto Z.B. poinformowała, iż na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu jej męża, który Biuro Powiatowe ARiMR uzyskało na swój wniosek, wstrzymano wypłatę płatności i wszczęto postępowanie z urzędu, nie informując o tym następców prawnych. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie § 46 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361), do postępowań wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.). Zgodnie zaś z § 22 ust. 2 tego rozporządzenia, wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w przypadku śmierci rolnika składa się w terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego w wyniku którego zaistniało następstwo prawne. Termin 7 miesięcy na który powoływała się Z.B. dotyczy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (art. 22 ust 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) oraz płatności ONW (§ 7 ust 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013). Organ odwoławczy uznał, że z dołączonej do zażalenia notatki zawierającej spis dokumentów potrzebnych do złożenia wniosku o przyznanie płatności w przypadku śmierci wnioskodawcy nie wynika, jakiej sprawy dotyczy, gdyż wraz z wnioskiem o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, Z.B. złożyła również wniosek o przyznanie płatności OB i ONW w przypadku śmierci wnioskodawcy. Wniosek ten został złożony w wymaganym terminie 7 miesięcy. W przedmiotowej sprawie termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej upłynął w dniu 6 stycznia 2013 roku. Jest to termin prawa materialnego, który wiąże zarówno organ jak i stronę postępowania i nie podlega przywróceniu. Uchybienie terminowi materialnoprawnemu powoduje, że wygasają roszczenia spadkobiercy do płatności, o które ubiegał się spadkodawca. Organ odwoławczy w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. stwierdził, że upływ terminu do złożenia wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. Z.B. zaskarżyła powyższe postanowienie do sądu administracyjnego wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 6 i art. 9 k.p.a. w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia. Skarżąca wyjaśniła, że w dniu 14 maja 2012 r. J.B. złożył wniosek o przyznanie płatności rolno środowiskowej na rok 2012 r. Następnie w dniu 12 listopada 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęła informacja o jego śmierci. Skarżąca chcąc wstąpić w prawa zmarłego udała się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, który poinformował ją, iż w terminie 7 miesięcy ma przedłożyć odpowiednie dokumenty. Ponieważ w tym czasie skarżąca pozostawała pod silnym działaniem leków uspokajających, poprosiła o zapisanie powyższych informacji. Notatka w tym przedmiocie znajduje się w aktach sprawy. Skarżąca w dobrej wierze w oparciu o uzyskane od urzędnika informacje dokonała czynności zgodnie z przedstawionymi jej wymogami prawa. Z.B. podniosła, że organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Ponadto organy powinny czuwać, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżąca podkreśliła, że niedopełnienie wymogów ustawowych nie wynikało z jej niedopatrzenia lecz było następstwem błędnego pouczenia, jakie otrzymała od Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Za niedopuszczalne uznała więc postępowanie organu polegające na zignorowaniu informacji, jakie otrzymała na piśmie. W ocenie skarżącej nie spełnia wymogów wyznaczonych zasadami k.p.a. postępowanie organu, polegające na wprowadzeniu w błąd, który w konsekwencji uniemożliwił wstąpienie przez skarżącą w prawa zmarłego męża. Ponadto organ w żaden sposób nie informował rodziny zmarłego o prowadzonym postępowaniu. Skarżąca błędnie poinformowana przez organ została pozbawiona możliwości działania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż zgodnie z § 46 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 (Dz.U. z 2013r., poz. 361), do postępowań wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 33, poz. 262, ze zm.). Natomiast § 22 ust. 2 tego ostatniego rozporządzenia stanowi, że wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w przypadku śmierci rolnika składa się w terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego w wyniku którego zaistniało następstwo prawne. Powszechnie przyjmuje się, że terminem procesowym jest okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania lub uczestników postępowania. Zdaniem Sądu termin określony w § 22 ust. 2 wyżej cyt. rozporządzenia z 26 lutego 2009r. ma charakter procesowy. Jednoznacznie ustanawia on okres przewidziany dla następcy prawnego do wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, na miejsce wnioskodawcy. Rozróżnienie charakteru prawnego ustalającego termin nie jest rzeczą prostą. Organ odwoławczy zalicza termin określony w § 22 ust. 2 wyżej cyt. rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009r. do terminów prawa materialnego, bez podania jakichkolwiek argumentów dla uzasadnienia swojego stanowiska. Zauważyć należy, ż przepisy powyższego rozporządzenia nie określają skutków prawnych niedotrzymania terminu z § 22 ust. 2 tegoż rozporządzenia. Wykładnia treści § 22 ust. 2 powyższego rozporządzenia dokonana przez organy odnośnie charakteru określonego w nim terminu nie znajduje oparcia w literalnej wykładni treści tego przepisu, jak i w wykładni celowościowej i jest wykładnią wybitnie na niekorzyść beneficjenta z punktu widzenia wykładni celowościowej dopłaty są przewidziane do gospodarstwa rolnego, po to aby mogło ono produkować i rozwijać się gospodarczo. Po śmierci wnioskodawcy, gospodarstwo to dalej istnieje, będzie dalej prowadzone, ale tylko przez żonę wnioskodawcy. Logiczne jest, że wskutek śmierci wnioskodawcy, sytuacja rodzinno-finansowa samej skarżącej, jak gospodarcza gospodarstwa rolnego stała się bardzo trudna i pozbawianie w tej sytuacji tegoż gospodarstwa dopłat jest niecelowe, a nawet szkodliwe. Uznając, że termin określony w § 22 ust. 2 wyżej cyt. rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009r. ma charakter terminu prawa materialnego, organy nie prowadziły już postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy skarżąca zgłaszająca się w połowie października 2012r. do Kierownika BP ARiMR, została jak sama twierdzi błędnie poinformowana odnośnie terminu w jakim ma wstąpić do toczącego się postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. Skarżąca twierdzi, że błędnie poinformowano ją, iż powyższy termin wynosi 7 miesięcy, o czym świadczy adnotacja na kartce papieru, którą miał uczynić pracownik organu. W piśmie z dnia 4 czerwca 2013r., zawierającym stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, wyrażonego w związku z wniesionym zażaleniem przez skarżącą na postanowienie organu I instancji z dnia [...] maja 2013r., organ przyznał że skarżąca zgłosiła się do niego w połowie października 2012r. Jednocześnie w tym piśmie zawarto takie stwierdzenie: "Planowane były zmiany rozporządzenia PRŚ w zakresie terminu zgłoszenia wniosku po śmierci wnioskodawcy, więc złożenie takiego wniosku wydawało się zasadne". Z uwagi na powyższe organy naruszyły zasady procesowe określone w art. 6, 7, 8 i 9 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy dokładnie ustalą, czy zaistniały wyżej wskazane okoliczności odnośnie błędnego pouczenia skarżącej co do terminu wstąpienia do toczącego się postępowania a w wypadku ich zaistnienia rozważy możliwość pouczenia skarżącej o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Z uwagi na powyższe w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa przy zastosowaniu art. 135 Ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 Ppsa orzeczono, iż uchylone postanowienia nie polegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.