I SA/Rz 749/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Tomasz Smoleń / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. spraw ze skarg J. Ś. i R. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r. - nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za listopad i grudzień 2011 rok, - nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 rok, - nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 rok, - nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 rok, - nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 rok, - nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 rok, 1) uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta wszystkie z dnia [...] kwietnia 2016 r. o nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących J. Ś. i R. Ś. solidarnie kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 749/16 UZASADNIENIE Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej - SKO) utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta wszystkie z dnia [...] kwietnia 2016 r. o numerze [...] ustalające J. Ś. i R. Ś. (dalej - skarżący) wysokość podatku od nieruchomości za miesiąc listopad i grudzień 2011 r. oraz za lata 2012, 2013 2014 2015 i 2016. SKO rozpatrywało odwołania skarżących od wyżej wskazanych decyzji Prezydenta Miasta, którym skarżący zarzucili naruszenie przepisów materialnych oraz formalnych, a to: 1) art. 210 § 1 punkt 4 i 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. dalej - ord.pod.) poprzez brak wskazania podstaw prawnych oraz brak uzasadnienia faktycznego dla: - retrospektywnego wydania decyzji za poszczególne lata; - dokonanie naliczenia podatku od nieruchomości dotyczącego działki nr 142/4 obręb 203 za poszczególne lata; 2) art. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 roku poz. 849 z późn. zm. dalej - upol) poprzez błędne jego zastosowanie nie, uwzględniając ust. 3 pkt 4 ww. artykułu; 3) art. 6 upol poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w powyższej sprawie, 4) niezastosowanie art. 21 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że w skarżący na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt [...] nabyli na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej przez zasiedzenie z dniem 1 października 2011 r. własność nieruchomości oznaczonej jako działka 142/4 o powierzchni 0,0244 ha położonej w P. powstałej z podziału działki nr 142/2 zgodnie z projektem podziału z dnia 15 kwietnia 2015 r. sporządzony przez geodetę uprawnionego J. S., zawierający wykaz zmian danych ewidencyjnych i mapę do zasiedzenia. W aktach sprawy zalega zawiadomienie o zmianie z dnia 15 grudnia 2015 r., na podstawie której SKO stwierdziło, iż działka nr 142/2 o powierzchni 0, 9760 ha oznaczona w ewidencji gruntów jako droga do dnia zmiany była własność Skarbu Państwa. Po dokonaniu podziału na działkę nr 142/5 i 142/4 działka nr 142/5 o powierzchni 0, 9516 pozostała własnością Skarbu Państwa. Natomiast prawo własności działki nr 142/4 o powierzchni 0,0244 ha w nabyli skarżący przez zasiedzenie. W ewidencji gruntów i budynków działka ta oznaczona jest jako droga. W związku z powyższymi ustaleniami SKO wskazało, że w listopadzie i grudniu 2011, a także w latach 2012, 2013, 2014 i 2015 skarżący byli samoistnymi posiadaczami działki nr 142/4 o powierzchni 244 m² dlatego zgodnie z przepisem art. 3 ust. 3 upol na nich w ciąży obowiązek w zakresie podatku od nieruchomości. Natomiast w roku 2016 ich obowiązek podatkowy wynika z przepisu art. 3 ust. 1 upol. Stosownie do treści art. 2 ust. 4 upol opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają również: 1) pod warunkiem wzajemności - nieruchomości będącej własnością państw obcych lub organizacji międzynarodowych albo przekazanych im w użytkowanie wieczyste, przeznaczony na siedziby przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych i innych misji korzystających z przywilejów i i immunitetów na mocy ustaw, umów lub zwyczajów międzynarodowych; 2) grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, z wyjątkiem gruntów pod wodami jezior lub zbiorników sztucznych; 2 a) grunty pod morskimi wodami wewnętrznymi; 3) nieruchomość lub ich części zajęte na potrzeby organów jednostek samorządu terytorialnego, w tym urzędów gmin, starostw powiatowych, urzędów związków metropolitalnych i urzędów marszałkowskich; 4) grunty zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych w rozumieniu przepisów o drogach publicznych oraz zlokalizowane w nich budowle - z wyjątkiem związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż eksploatacja autostrad płatnych. Według SKO ustawodawca wyraźnie określił, że zwolnienie dotyczy gruntów zajętych pod drogi publiczne, którą działka nr 142/4 nie jest, bowiem zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 460 ze zmianami) drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie niniejszej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Natomiast art. 2 cytowanej ustawy stanowi: drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie: 1) drogi krajowe; 2) drogi wojewódzkie; 3) drogi powiatowe; 4) drogi gminnej. Działka nr 142/4, a nie mieści się w żadnej z wymienionych kategorii dróg, zatem nie jest drogą publiczną. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia siedemnastego maj 1989 roku prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity Dz.U. 2015 poz. 520 ze zmianami) podstawą wymiaru podatków w tym podatku od nieruchomości stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji faktycznych wykorzystywanych w postępowaniu administracyjnym - w tym podatkowych - i w przypadku, gdy dane zawarte w deklaracji, czy też informacji podatkowych złożonych przez podatnika są niezgodne z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków, rozstrzygające znaczenie dla opodatkowania gruntów mają zapisy wynikające z tejże ewidencji. Jednakże w wyjątkowych wypadkach dopuszcza się, aby dane z ewidencji gruntów były zastąpione danymi wynikającymi z i innych dokumentów urzędowych, zawierającego aktualne informacje dotyczące przedmiotu opodatkowania lub podatnika. W przedmiotowych sprawach dokumentem potwierdzającym fakt posiadania samoistnego działki nr 142/4 o powierzchni 2 44 m² przez skarżących w latach 2011 - 2015 oraz prawa własności tej działki w 2016 r. jest postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt [...]. Ponadto w piśmie z dnia 16 maj 2016 r. znak [...] Zarząd Dróg Miejskich poinformował, że teren działki nr 142/4 objęte orzeczeniem z dnia 12 maj 1971 r. o wywłaszczeniu nieruchomości na cele budowy drogi państwowej nigdy nie został wykorzystany na realizację inwestycji drogowej. W związku z powyższym SKO stwierdziło, iż podatek od nieruchomości dla skarżących za wyżej wskazane lata został naliczony prawidłowo wg stawek określonych w uchwałach Rady Miejskiej. Skargi duże wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnieśli skarżący, zarzucając mu decyzją SKO o naruszeniu przepisów materialnych oraz w formalnych: 1) art. 200 w związku z art. 123 ord.pod. poprzez brak jego zastosowanie; 2) art. 210 ord.pod. poprzez niewskazanie podstaw prawnych oraz braku uzasadnienia faktycznego dla retrospektywnego wydania; 3) art. 2 upol poprzez błędną jego żony błędne jego zastosowanie i nie uwzględnieniu ust. 3 pkt 4 wyżej wymienionego artykułu oraz błędną jego interpretacji; 4) w art. 6 upol poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w powyższej sprawie; 5) niezastosowanie art. 21 ustawie geodezyjne i kartograficzne; 6) art. 120,121,122, art. 180 § 1 oraz art. 187 § 1 ord.pod. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji SKO oraz decyzje Prezydenta Miasta wszystkie z dnia [...] kwietnia 2016 r. o numerze [...] w całości oraz o umorzenie postępowania w tych sprawach i zasądzenie zwrotu kosztów procesu na rzecz skarżących. W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 200 § 1 ord.pod. przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. SKO uchybiło obowiązkowi wynikającemu z tego przepisu we wszystkich rozpoznawanych przez siebie sprawach. Rozstrzygając przedmiotowe sprawy SKO oparło się na materiale dowodowym zebranym przez organ pierwszej instancji w tym także na piśmie Zarządu Dróg Miejskich z dnia 16 maj 2016 r. znak [...], z którym to dokumenty skarżący nie mieli możliwości zaznajomić się, ani na etapie postępowania przed pierwszą instancją, albowiem decyzje w przez organ pierwszej instancji zostały wydane w dniu 14 kwietnia 2016 r. ani na etapie postępowania przed organem drugiej instancji. Obowiązek wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego występuje także w postępowaniu odwoławczym, przedmiotem wypowiedzenia się strony w tym postępowaniu ma być nie tylko materiał zebrany w toku tego postępowania. Na podstawie art. 200 § 1 strona ma prawo wypowiedzieć się w przedmiocie całego materiału dowodowego zgromadzonego w danej sprawie podatkowej, niezależnie od tego, w jakiej fazie jej załatwiania został on zebrany oraz przez który organ podatkowy: pierwszej czy drugiej instancji. Jeśli w postępowaniu odwoławczym nie doszło do zgromadzenia jakichkolwiek nowych dowodów lub materiałów w sprawie, to i tak organ odwoławczy, przed wydaniem decyzji, ocenia wartość dowodową środków dowodowych zgromadzonych w pierwszej instancji i na tej podstawie dokonuje własnych końcowych ustaleń dotyczących stanu faktycznego i prawnego sprawy. Uprawnienie strony zawarte w art. 200 § 1 ord.pod. jest konkretyzacją jednej z naczelnych zasad procedury podatkowej to jest zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wyraża ją przede wszystkim art. 123 § 1 ord.pod. na podstawie którego organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie strony o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego stanowi dla niej informację, że postępowanie dowodowe zostało w sprawie zakończone. Wypowiedzenie się zaś w kwestii tego materiału, które z oczywistych względów winno być poprzedzone zapoznaniem się z nim, umożliwia stronie kontrolę poczynionych ustaleń i stwarza jej często ostatnią możliwość wnioskowania o jego ewentualne poszerzenie (wyrok NSA z dnia 2 lipca 2002 r., III SA 31/01, M. Pod. 2003, nr 4, s. 42). Dzięki uprawnieniu płynącemu z przepisu art. 200 § 1 ord.pod., strona ma realną możliwość zweryfikowania akt sprawy pod kątem całości, zupełności i kompletności materiału dowodowego. Zdaniem Sądu pozbawienie strony prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem skarżący kwestionowali kompletności i prawidłowość ustaleń dokonanych przez organy podatkowe, twierdząc, że przedmiotowa działka stanowi pas drogowy ze znajdującymi się tam różnymi rodzajami urządzeń jak instalacje kanalizacyjne, wodne, elektryczna, telefoniczne i inne. Z wypisu z ewidencji gruntów wynika, że wskazana działka nr 142/4 oznaczona została symbolem "dr". Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454 ze zm.) symbol "dr" oznacza drogi. Na podstawie art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę wymiaru podatków. W ocenie Sądu spór w rozpoznawanych sprawach wymaga rozstrzygnięcia na gruncie art. 2 ust. 3 pkt 4 upol, który stanowi, że wyłączone z opodatkowania podatkiem od nieruchomości są (...) grunty zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych w rozumieniu przepisów o drogach publicznych oraz zlokalizowane w nich budowle – z wyjątkiem związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż eksploatacja autostrad płatnych. W myśl art. 4 pkt 1 ustawie o drogach publicznych pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy o drogach publicznych przez pojęcie drogi należy rozumieć budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym. Natomiast, stosownie do definicji ustawowej zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908), droga to wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika, drogi dla pieszych lub drogi dla rowerów, łącznie z torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt. Natomiast drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie: 1) drogi krajowe, 2) drogi wojewódzkie, 3) drogi powiatowe, 4) drogi gminne ( art. 2 ust 1 ustawy o drogach publicznych). W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji SKO stwierdziło, że działka 142/4, nie mieści się żadnej z wymienionych kategorii dróg wyżej wskazanych, zatem nie jest drogą publiczną. Nadto w ocenie SKO skarżący byli samoistnymi posiadaczami tej działki w latach 2011-2015 na co wskazuje postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt [...]. Jako podstawę opodatkowania skarżących SKO wskazało przepis art. 3 ust. 3 upol, wskazując, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy w określonym stanie faktycznym można wskazać dwa podmioty, z których jednemu przysługuje prawo własności właścicielski do nieruchomości, drugi zaś podmiot znajduje się w posiadaniu samoistnym tej nieruchomości. Wówczas obowiązek podatkowy ciąży nad tym drugim podmiocie. Inaczej rzecz ujmując, właściciel przestaje być podatnikiem podatku od nieruchomości, wówczas, gdy można uznać, że przedmiot podatku od nieruchomości znajduje się w posiadaniu samoistnym innego pomiotu. Z powyższymi ustaleniami SKO nie można się zgodzić. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt [...] skarżący nabyli na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej przez zasiedzenie z dniem 1 października 2011 r. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 142/4 o powierzchni 0,0244 ha, położonej w P., powstałej z podziału działki nr 142/2 k, zgodnie z projektem podziału z dnia 15 kwietnia 2015 r. sporządzonym przez geodetę uprawnionego J. S., zawierający wykaz zmian danych ewidencyjnych i mapę do zasiedzenia, oznaczenie kancelaryjne: [...]. Powyższe postanowienie daje podstawę do stwierdzenia, że skarżący byli samoistnymi posiadaczami działki 142/4 do dnia 30 sierpnia 2011 r. albowiem posiadacz samoistny nieruchomości stanowi jedną z przesłanek jej nabycia w oparciu o przepis art. 172 kodeksu cywilnego. Z dnia 1 października 2011 r. skarżący stali się właścicielami przedmiotowej działki na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej. Należy bowiem wskazać, że skutkiem zasiedzenia, które następuje z mocy samego prawa, jest nabycie przez posiadacza samoistnego z upływem ostatniego dnia określonego terminu prawa własności nieruchomości. Z tym samym dniem gaśnie prawo własności nieruchomości dotychczasowego właściciela. Zasiedzenie jest pierwotnym sposobem nabycia prawa własności, a orzeczenie sądu o zasiedzenia ma charakter deklaratoryjny. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał zaskarżone decyzje naruszają prawo o stopniu powodująca konieczność ich uchylenie. W ponownym postępowaniu organy podatkowe, by prowadzić postępowanie w sposób umożliwiający skarżący czynny udział w każdym stadium postępowania z zachowaniem ich prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W kontekście informacji zawartej w piśmie Zarządu Dróg Miejskich z dnia 16 maj 2016 r. znak [...] organy podatkowe winny jednoznacznie ustalić czy przedmiotem zasiedzenia w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. pod sygn. akt [...] była część pasa drogowego drogi publicznej, co podnoszą skarżący, albowiem materiał dowodowy zebrany dotychczas w sprawie nie daje jednoznacznych odpowiedzi w tym zakresie. Dokonane ustalenia winny być ocenione w przez pryzmat przepisu art. 2 ust. 3 pkt 4 upol i wskazać czy na skarżących ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za przedmiotową działkę, na jakiej podstawie prawnej, w jakiej wysokości i za jaki okres, czy też takiego obowiązku nie mają. Z powyższych względów orzeczono jak w wyroku. Rozstrzygnięcie Sądu oparte jest na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c PPSA oraz art. 200 PPSA.