I SA/Rz 751/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Włoch po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. – Syndyka masy upadłości "A" sp. z o.o. w likwidacji w upadłości z/s w T. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 września 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 751/18 w sprawie ze skargi J. P. – Syndyka Masy Upadłości "A" sp. z o.o. w likwidacji w upadłości z/s w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. P. - Syndyk masy upadłości "A" sp. z o.o. w likwidacji w upadłości z/s w T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W skardze zawarł wniosek o przyznanie pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, precyzując w skardze, że chodzi o opłaty sądowe. Wartość przedmiotu zaskarżenia Przewodniczący Wydziału I określił na 12.531 zł; wpis od skargi powinien zatem wynieść 400 zł. Ze złożonego w formularzu PPPr oświadczenia wynika, że od października 2017 r. znajduje się w stanie upadłości, co świadczy o złym stanie finansów masy upadłości. Podstawą ogłoszenia upadłości jest bowiem stan niewypłacalności, a celem postępowania upadłościowego spłata wierzycieli. Z udziałem upadłej Spółki/Syndyka toczy się przed organami administracji skarbowej wiele postępowań, doręczono mu już około 700 decyzji administracyjnych I instancji dotyczących należności celno-podatkowych, a w czerwcu i lipcu 2018 r. 200 decyzji organu odwoławczego (w maju i czerwcu około 150), przeciwko którym będzie wnosić skargi. Z uzyskanych od organów informacji wynika, że przedmiotem ich analizy jest około 1.000 dokonanych przez Spółkę zgłoszeń celnych, co determinuje możliwość wydania około 2.000 decyzji. Z analiz Syndyka wynika, że łączna wartość przedmiotu sporu w tych sprawach może przekroczyć 8,5 mln zł, a wartość opłat sądowych może wahać się jednorazowo od 100 do przeszło 1.000 zł. Każda łączy się również z koniecznością uregulowania opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Suma opłat liczona będzie zatem w setkach tysięcy złotych, a obowiązek pokrycia wszystkich może zniweczyć cele postępowania upadłościowego. Aktualny stan rachunku bankowego wynosi około 2.800.000 zł. Upadły nie osiąga dochodu, a stan upadłości agencji celnej wyklucza prowadzenie jej przedsiębiorstwa. Postanowieniem z dnia 3 września 2018 r. o sygn. akt I SA/Rz 751/18 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.", osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza analiza wniosku nie pozwoliła na jego uwzględnienie. Referendarz wskazał, że opłaty sądowe wprawdzie będą wyższe od minimalnych, ale nie będą stanowić istotnego obciążenia masy upadłości; wpis od skargi wyniesie 400 zł, ewentualny wpis od skargi kasacyjnej połowę tej kwoty. Zdaniem referendarza wydatki takie znajdują w całości pokrycie w zadeklarowanych środkach pieniężnych masy upadłości. Biorąc natomiast pod uwagę, że jedynym kryterium oceny wniosku o prawo pomocy jest stan finansowy wnioskodawcy i jego zdolności płatnicze referendarz uznał, że Syndyk posiada możliwość zadośćuczynienia w niniejszej sprawie wymaganiu określonemu w art. 199 p.p.s.a., tj. pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w nim, także przy kumulacji opłat z innych spraw. Referendarz wskazał, że Syndyk rzeczywiście jest uczestnikiem wielu spraw sądowych, ale każdą należy ocenić indywidualnie. W 2018 r., na dzień 31 sierpnia, zarejestrowanych zostało 255 spraw tego podmiotu. Jednak pomimo regulowania opłat sądowych w licznych wcześniej inicjowanych sprawach stan środków masy upadłości uległ poprawie. Z treści wniosku zgłoszonego m.in. w sprawie zarejestrowanej pod sygn. I SA/Rz 760/18 wynika, że zwiększył się on o 200 000 zł, z kwoty około 2.800.000 zł do około 3.000.000 zł. W ocenie referendarza dysponując takimi walorami, nawet przy konieczności pokrywania także innych wydatków, poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego jest w pełni w zasięgu wnioskodawcy, nawet gdyby suma opłat sądowych dotyczących decyzji doręczonych w maju i czerwcu 2018 r. miała wynieść, jak podano we wniosku, 15.000 zł, a tych doręczonych w czerwcu i lipcu miała być liczona w setkach tysięcy. Referendarz podkreślił, że trudno jednak zweryfikować tę ostatnia wartość, ponieważ Syndyk nie przedstawił w tym zakresie żadnych zestawień, podobnie jak dowodów na istnienie zobowiązań, które uzasadniałyby odmienną ocenę wniosku. W ocenie referendarza opisany wyżej stan masy upadłości stanowi zaprzeczenie przesłanek prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ Syndyk posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Referendarz podkreślił, że koszty postępowania sądowoadministracyjnego należy zaliczać do kosztów postępowania upadłościowego na mocy art. 230 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2344) i traktować na równi z innymi podobnymi wydatkami mieszczącymi się w dyspozycji przepisów art. 230 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy i prawidłowo wywiódł, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie nie przedstawiono okoliczności uzasadniających jego zmianę. Podkreślić należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył, nawet jeżeli w jego ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może automatycznie powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (postanowienia z 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 204/08; z 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt: I GZ 249/10; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), chociażby z tego powodu, że z reguły istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Na koniec należy dodać, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości. W tej sytuacji referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skoro stan środków masy upadłości zwiększył się z kwoty około 2 800 000 zł do około 3 000.000 czyli o 200 000 zł to skarżący dysponując takimi walorami, nawet przy konieczności pokrywania także innych wydatków jest w stanie ponieść koszty postępowania, nawet gdyby suma opłat sądowych dotyczących decyzji doręczonych w maju i czerwcu 2018 r. miała wynieść, jak podano we wniosku, 15.000 zł, a tych doręczonych w czerwcu i lipcu miała być liczona w setkach tysięcy. Z przytoczonych wyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.