I SA/Rz 762/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ Sędziowie WSA Piotr Popek NSA Jacek Surmacz Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na zrzeczenie się towaru 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi T. P.– Kancelaria Adwokacka w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu. I SA/Rz 762/17 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] października 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] lipca 2017r. nr [...], w przedmiocie wyrażenia zgody na zrzeczenie się towaru. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 25 lipca 2017r. o godz. 10.34 J. S. (dalej: strona/skarżący) zgłosił się do odprawy na przejściu pieszym Oddziału Celnego w M., deklarując przywóz 2 paczek (40 sztuk) papierosów Paramount oraz 1 I alkoholu pow. 22%. Z uwagi na stwierdzoną ilość przekroczeń granicy przez w/w podróżnego i częstotliwość deklarowania papierosów i alkoholu, w tym w dniu poprzedzającym zdarzenie tj. 24 lipca 2017r. o godz. 14.43, w stosunku do podróżnego podjęto działania w trybie art.31 ustawy z dnia19 marca 2004 r. Prawo celne (t.j. Dz.U. 2016, poz.1880 ze zm. – dalej: Prawo celne). W związku ze złożonym przez J. S. wnioskiem o wyrażenie zgody na zrzeczenie się w/w towaru na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o art.199 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013r z dnia 9 października 2013r ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.Urz.UE L 269 z 10 października 2013r, str 1 ze zm. – dalej: UKC) oraz art.31 ust.1 pkt 3 Prawa celnego, Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego wydał powołaną wyżej decyzję, którą taką zgodę wyraził. W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. stwierdził, że nie chciał zrzekać się towaru i chciał wrócić na Ukrainę, ale mu nie pozwolono. Zarzucił nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oddziału celnego, który dokonywał odprawy. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że towary znajdujące się w bagażu osobistym podróżnych przyjeżdżających z państw trzecich, stosownie do art.41 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz.Urz.UE L 324 z 10.12.2009) są zwolnione z należności celnych przywozowych, jeżeli przywożone towary są zwolnione z podatku od wartości dodanej (VAT) na mocy przepisów prawa krajowego, przyjętych zgodnie z przepisami dyrektywy Rady 2007/74/WE z dnia 20 grudnia 2007r w sprawie zwolnienia towarów przywożonych przez osoby podróżujące z państw trzecich z podatku od wartości dodanej i akcyzy (Dz.Urz L 346 z dnia 29.12.2007 – dalej: dyrektywa Rady 2007/74/WE). Analiza postanowień dyrektywy Rady 2007/74/WE prowadzi do wniosku, że państwa członkowskie zwalniają towary z VAT i akcyzy (przy zastosowaniu progów pieniężnych lub ograniczeń ilościowych) przywożone w bagażu osobistym podróżnych, pod warunkiem, że przywóz ma charakter okazjonalny, a więc taki, który odbywa się przy okazji podróży i obejmuje wyłącznie towary na własny użytek podróżnych lub ich rodzin lub towary przeznaczone na prezenty. Implementacja do polskiego porządku prawnego powyższych regulacji dyrektywy Rady 2007/74/WE znajduje swoje odzwierciedlenie w przepisach krajowych ustaw podatkowych, tj: art. 56 ustawy z dnia 11 marca 2004 o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. 2016, poz.710 ze zm.- dalej: ustawa o VAT) i art. 36 ustawy z dnia 6 grudnia 2008r o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U.2017, poz.43 ze zm.- dalej: ustawa o podatku akcyzowym). W świetle powyższych przepisów, przywóz o charakterze niehandlowym spełnia następujące warunki: odbywa się okazjonalnie obejmuje wyłącznie towary na własny użytek podróżnych lub ich rodzin lub towary przeznaczone są na prezenty Z kolei w ust.8 art.56 ustawy o VAT określono m.in. normy ilościowe towarów przywożonych w bagażu osobistym podróżnych, przyjeżdżających z państw trzecich, które są zwolnione z należności przywozowych, w tym napojów alkoholowych i wyrobów tytoniowych. Tożsame uregulowania w zakresie zwolnienia importu towarów od podatku akcyzowego w ramach norm przewidzianych dla podróżnych zawarte zostały w art. 36 ust 1 i 5 w/w ustawy o podatku akcyzowym. Dalej organ wywiódł, że w niniejszej sprawie w dniu 25 lipca 2017r. J.S. na przejściu pieszym Oddziału Celnego w M. dokonał zgłoszenia towaru ( 40 szt. papierosów i 1l alkoholu) w ramach dopuszczalnych norm ilościowych i wartościowych. Funkcjonariusz celny zakwestionował natomiast uprawnienie podróżnego do zwolnienia towaru z należności celno-podatkowych z uwagi na naruszenie zasady okazjonalności, bowiem poprzedniego dnia tj. 24.07.2017r. o godz.14.43 przekraczając granicę przejściem pieszym w M. skarżący dokonał zgłoszenia w ramach norm zwolnionych z należności celno-podatkowych towarów w postaci 40 sztuk papierosów, 1 I alkoholu pow. 22 % i 2 I wina niemusującego. Organ odwoławczy wskazał na brak możliwości - w oparciu o przepisy krajowe - jednoznacznego określenia częstotliwości dozwolonego przywozu towarów w bagażu osobistym ze zwolnieniem z należności przywozowych, ponieważ interpretacja pojęcia "przywóz, który odbywa się okazjonalnie" - czyli przy okazji, sporadycznie, nieregularnie, ze względu na nieostrość użytych określeń nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów i wymaga każdorazowo zbadania okoliczności przywozu. Organ odwoławczy zaaprobował uznanie przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego, że w celu praktycznego stosowania w/w przepisów za "przywóz okazjonalny" rozumie się przywóz raz na dobę przez jednego podróżnego. Wskazanie to organ potraktował pomocniczo jako ułatwienie przy stosowaniu procedur przy egzekwowaniu przestrzegania przepisów przez podróżnych. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący często przekracza granicę deklarując towary akcyzowe ze zwolnieniem z należności przywozowych (ok. 50 razy w 2017r.). Ocena okoliczności sprawy, charakteru przywozu, częstotliwości z jaką te same towary wwożone są przez podróżnego, wskazuje na naruszenie zasady okazjonalności i prawidłowe w konsekwencji zakwestionowanie prawa do zwolnienia przywozu towarów akcyzowych z należności przywozowych. Z uwagi na to, że J. S. po zapoznaniu się z przysługującymi mu prawami (potwierdzonym własnoręcznym podpisem) bez żadnych uwag złożył wniosek o wyrażenie zgody na zrzeczenie się towaru w postaci wyrobów akcyzowych na rzecz Skarbu Państwa, wydanie przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego decyzji o wyrażeniu zgody na zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 199 UKC i art.31 ust.1 pkt 3 Prawa celnego, było zgodne z prawem.. Organ uznał ponadto za niezasadną skargę J. S. na nienależyte wykonanie obowiązków służbowych przez funkcjonariusza Oddziału Celnego w M. tj. na działanie niezgodne z prawem, na niegrzeczne zachowanie się funkcjonariusza, na długi dwugodzinny czas oczekiwania na skierowanie na stanowisko karne-skarbowe. Na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. wyjaśnień funkcjonariuszy celnych przeprowadzających kontrolę skarżącego, zrzutów ekranowych i wydruków z systemów informatycznych funkcjonujących na przejściu granicznym w M., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że organ podatkowy I instancji działał w granicach prawa, nie dopuszczając się naruszenia przepisów wyznaczających ramy i kompetencje jego postępowania. W sposób prawidłowy zareagował na wątpliwości podróżnego, co do braku podstaw skierowania sprawy na ścieżkę postępowania karnego-skarbowego i zastosował w sprawie tryb postępowania w oparciu o przepisy art. 31 Prawa celnego. W skardze na powyższą decyzję J. S. zaprzeczył jakoby dobrowolnie składał wniosek o wyrażenie zgody na zrzeczenie się towaru. Do skargi dołączył karty informacyjne leczenia szpitalnego, wskazująca na jego liczne schorzenia, w tym zaburzenia psychiczne i związane z tym wielokrotne hospitalizacje. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie strona skarżąca podniosła, że organy nie wykazały naruszenia zasady okazjonalności przywozu towaru. Ponadto zdolność skarżącego do swobodnego podejmowania decyzji i oceny skutków podpisania dokumentu była mocno ograniczona - biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącego oraz stres związany z przekraczaniem granicy i działaniami funkcjonariuszy celnych, którzy domagali się od niego zapłaty mandatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz.1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest zasadna. Zasadnicze okoliczności rozpoznawanej sprawy są niesporne. W dniu 25 lipca 2017r. o godz. 10.34 J. S. zgłosił się do odprawy na przejściu pieszym Oddziału Celnego w M., deklarując przywóz 2 paczek (40 sztuk) papierosów Paramount oraz 1 I alkoholu pow. 22%. Funkcjonariusz celny dokonujący odprawy na przejściu dla pieszych, na skutek nieprawidłowej oceny stanu faktycznego podjął czynności związane z zajęciem towaru jako nielegalnie wprowadzonego, przekazując podróżnego na stanowisko wszczynania spraw karnych-skarbowych. Po wyjaśnieniu kwestii zgłoszenia towaru, konsultacjach funkcjonariusza celnego ze stanowiska ds. karnych-skarbowych z funkcjonariuszem celnym dokonującym odprawy na przejściu pieszym i z kierownikiem zmiany - podjęto działania w trybie art. 31 Prawa celnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne zakazują posiadania towarów, ich rozpowszechniania lub obrotu nimi albo uzależniają ich posiadanie, rozpowszechnianie lub obrót nimi od spełnienia określonych wymogów, a wymogi te nie zostały spełnione, organ celny w celu uregulowania sytuacji towaru może: 1.cofnąć towar poza obszar celny Unii lub nie zezwolić na opuszczenie tego obszaru, 2.zająć towar i wystąpić o orzeczenie jego przepadku na rzecz Skarbu Państwa, 3.wyrazić zgodę na zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z art. 199 unijnego kodeksu celnego - chyba że umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują inny sposób postępowania. Organ celny nie zakwestionował przekroczenia norm ilościowych przywożonego towaru podlegającego zwolnieniu z należności celno-podatkowych lecz naruszenie zasady okazjonalności przywozu. Przedmiotem sporu jest kwestia uznania spornego przewozu za "okazjonalny", a w dalszej kolejności wyrażenie przez skarżącego zgody na zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu organy podatkowe prawidłowo przyjęły, że w świetle dyrektywy Rady 2007/74/WE oraz przepisów krajowych ustaw podatkowych, tj: art. 56 ustawy o VAT i art. 36 ustawy o podatku akcyzowym, za przywóz okazjonalny uznać należy przywóz, który odbywa się przy okazji, sporadycznie, nieregularnie, przy czym dla oceny spełnienia tej przesłanki w każdym konkretnym przypadku należy zbadać okoliczności przywozu. W ocenie Sądu, nie narusza prawa uznanie przez organy, że w celu praktycznego stosowania w/w przepisów za "przywóz okazjonalny" rozumiany będzie przywóz raz na dobę przez jednego podróżnego. Jednakże w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie można uznać, aby sporny przywóz naruszał zasadę okazjonalności. Sam organ wskazał, że pojęcie "okazjonalności" przywozu definiowane jest przez określenia o charakterze nieostrym, uniemożliwiającym precyzyjne zakreślenie ram czasowych, a przyjęta pomocniczo jako ułatwienie przy stosowaniu przez funkcjonariuszy procedur celnych norma – raz na dobę - powinna być w każdym przypadku odnoszona do okoliczności danego przywozu. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do kwestionowania naruszenia tej normy, skoro przywóz towaru był pierwszym i jedynym w danym dniu, a wcześniejszy przywóz miał miejsce w dniu poprzednim. Stanowisko organu, że nie minęła jeszcze pełna doba od poprzedniego przywozu, jest zbyt restrykcyjne w okolicznościach niniejszej sprawy. Sam organ przyznaje, że na przejściu drogowym jest duże natężenie ruchu, tworzą się długie kolejki. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu 25 lipca 2017r. czas oczekiwania na odprawę na przejściu granicznym w Oddziale Celnym w M. wynosił ok. 2 godzin. Niekwestionowana jest okoliczność, że ruch graniczny i ilość odprawianych podróżnych systematycznie wzrasta, co uniemożliwia precyzyjne zaplanowanie przez podróżnego godziny dokonania odprawy. Zatem odmowę uznania "okazjonalności" przywozu wyłącznie z tego powodu, że do upływu pełnej doby od poprzedniego przywozu zabrakło kilku godzin, a skarżący przekraczał granicę ok. 50 razy na przestrzeni 7 miesięcy, należy ocenić jako zbyt rygorystyczną. Ponadto skarżący na etapie całego postępowania kwestionował wyrażenie zgody na zrzeczenie się towaru, pomimo tego, że na egzemplarzu decyzji z dnia [...] lipca 2017r. i na pouczeniu figuruje jego własnoręczny podpis. Biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącego, szczególnie stan psychiczny, na który nałożył się niewątpliwy stres związany z nieprawidłowym uznaniem przez funkcjonariusza, że skarżący chciał nieleganie wprowadzić towar na polski obszar celny, a następnie związany z długotrwałym oczekiwaniem na podjęcie decyzji, co do dalszego postępowania, można przypuszczać, że skarżący w chwili podpisywania ww. dokumentów miał znacznie ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia dokonywanych czynności, a w szczególności skutków podpisania tych dokumentów. Skarżący nie zaprzeczał, że podpisał dokumenty, ale od początku konsekwentnie zaprzeczał, jakoby jego wolą była zgoda na zrzeczenie się towaru. Dał temu wyraz w pismach składanych do organu - z dnia 26 lipca 2017r. i 24 sierpnia 2017r., wskazując na okoliczności, w jakich złożył podpis i na nieprawidłowe zachowanie funkcjonariuszy dokonujących odprawy. W tej sytuacji zastosowanie wobec skarżącego procedury opisanej w art.31 pkt 3 Prawa celnego było nieuprawnione, wobec braku spełnienia ustawowych przesłanek, o których mowa w tym przepisie, tj. naruszenia wymogów, od których uzależnione jest posiadanie, rozpowszechnianie lub obrót towarem oraz wyrażenia zgody na zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z art. 199 unijnego kodeksu celnego. Oznacza to, że organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 31 pkt 1 Prawa celnego w zw. z art. 56 ust. 1 i 6 ustawy o VAT oraz art. 36 ust. 1 i 5 ustawy o podatku akcyzowym. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika za pomoc prawną udzieloną z urzędu orzeczono na podstawie § 4 ust.1 i 3 w zw. z § 21 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1714).