I SA/Rz 771/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie WSA Kazimierz Włoch WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 26 listopada 2009r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - oddala skargę - I SA/Rz 771/09 UZASADNIENIE 1. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia J.B. zaległości z tytułu składek finansowanych przez płatnika na: ubezpieczenie społeczne - za okres od kwietnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r. - w kwocie 10 955,24 zł, wraz z odsetkami, wynoszącymi na dzień 20 lutego 2009 r. 16 554 zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres od czerwca 1999 r. do stycznia 2000 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r. - w kwocie 2 381,56 zł, wraz z odsetkami, wynoszącymi na dzień 20 lutego 2009 r. 3 549 zł, Fundusz Pracy - za okres od kwietnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r. - w kwocie 788,30 zł, wraz z odsetkami, wynoszącymi na dzień 20 lutego 2009 r. 1 192 zł. 2. Wnioskiem z dnia 19 lutego 2009 r. J.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej: ZUS - o umorzenie zadłużenia wobec Zakładu, powstałego w latach 1999-2001 wyjaśniając, że zaległości te powstały w związku z brakiem pracy w wyżej wymienionym okresie, spowodowanym awarią samochodu, będącego jego narzędziem pracy, poczynionymi nakładami na studia córki oraz wydatkami poniesionymi w związku z chorobą żony. Oprócz tego wnioskodawca zaznaczył, iż w 2008r. otrzymywał upomnienia, w związku z powstałymi zaległościami w płatności składek, jednakże uznał je za przedawnione. Obecnie zaś nie jest w stanie uregulować zaległych składek wraz z odsetkami. W dniu 11 maja 2009 r. J.B. uzupełnił złożony wniosek dodając, że wnosi o udzielenie mu pomocy de minimis oraz poinformował, że w ciągu ostatnich trzech lat nie korzystał z tego rodzaju pomocy. 3. ZUS, decyzją z [...] maja 2009 r. odmówił J.B. umorzenia zaległości z tytułu płatności składek. Powołując się na dane z ewidencji działalności gospodarczej ZUS stwierdził, że wnioskodawca jest przedsiębiorcą, do którego mają zastosowanie przepisy o pomocy publicznej, tj. przepisy Rozporządzenia Komisji Nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L. 2006.379.5), jednakże przepisów tego aktu nie stosuje się do podmiotów gospodarczych znajdujących się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Niezależnie od powyższego organ stwierdził, że przytoczona we wniosku o umorzenie argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie, w kontekście ustawowej przesłanki umorzenia, jaką jest ważny interes osoby zobowiązanej, ponieważ z przedłożonej przez J. B. dokumentacji nie wynika, że choroba jego żony była przewlekła, w związku z tym nie wymagała ona stałej opieki, która uniemożliwiłaby wnioskodawcy wykonywanie pracy zarobkowej. Natomiast brak zamówień na świadczone usługi mieści się w granicach ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Organ zwrócił uwagę również na to, że wnioskodawca nie podjął żadnych działań, zmierzających do zawarcia ugody w przedmiocie spłaty zaległości wobec ZUS. Niezależnie od powyższego, w ocenie organu, w przypadku J. B., nie sposób stwierdzić całkowitej nieściągalności zaległości z tytułu opłacania składek, ponieważ jest on współwłaścicielem nieruchomości rolnych w Jastkowicach oraz właścicielem działek rolnych w Stalowej Woli, natomiast jego wyjaśnienia, co do źródeł utrzymania nie są wiarygodne, gdyż wysokość zadeklarowanych przez domowników wydatków, przekracza kwotę uzyskiwanych dochodów. 4. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS wniósł J.B. zapewniając, o prawdziwości złożonych wyjaśnień i autentyczności przedłożony dokumentów. Dodał ponadto, że zaciągnął ostatnio pożyczki u znajomych, w związku z koniecznością ocieplenia domu, zwrot których w przyszłości dodatkowo obciąży budżet domowy jego rodziny. Zwrócił również uwagę na fakt, że od roku 1999 do 2008 nie był informowany przez ZUS o zaległościach, co naraziło go na konieczność zapłaty wysokich odsetek, natomiast niedopełnienie formalności, związanych z wykreśleniem z ewidencji działalności gospodarczej, wynikało z nieznajomości obowiązujących przepisów i związanych z nimi skutków. 5. Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia stwierdził, iż w przypadku J.B. nie sposób mówić o całkowitej nieściągalności zaległości, albowiem jak ustalono w trakcie postępowania, jest on właścicielem nie tylko nieruchomości rolnych, ale również domu jednorodzinnego, w związku z tym istnieje możliwość zabezpieczenia spłaty powstałego zadłużenia na jego majątku. Dodatkowo w uzasadnieniu wydanej decyzji zwrócono uwagę, że deklarowana przez wnioskodawcę wysokość wydatków - średnio 935,20 zł miesięcznie, przekracza wysokość dochodów, wynoszących w jego gospodarstwie domowym - 471,58 zł miesięcznie, co wskazuje na posiadanie innych, niewykazanych, źródeł finansowania wydatków. Przedmiotową konstatację potwierdza także fakt ocieplenia domu w 2008 r., za kwotę 15 622 zł, zwłaszcza wobec tego, że wnioskodawca w złożonych wyjaśnieniach zaprzeczył istnieniu zobowiązań innych, niż wobec ZUS. Na tej podstawie Prezes ZUS uznał, że J.B. nie spełnił ustawowych przesłanek umorzenia zaległości i utrzymał w mocy decyzję ZUS. 6. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył J.B., domagając się umorzenia jego zaległości wobec ZUS. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że jest bez pracy, podtrzymał ponadto swoje dotychczasowe twierdzenia, odnośnie przyczyn powstania zaległości, tj. braku pracy, w związku z awaria samochodu, choroby żony, niewykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej - spowodowanej nieznajomością przepisów. Wyjaśniając natomiast konieczność zaciągnięcia pożyczki na ocieplenie domu skarżący jednocześnie zapewnił o wiarygodności swoich wyjaśnień oraz złożonych dokumentów. 7. Prezes ZUS, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm., zwanej dalej: ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (ZUS), z uwzględnieniem ust. 2-4. Jak stanowi ust. 2 powołanego wyżej art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Definicję legalną nieściągalności, obowiązującą na gruncie przepisów tejże ustawy, zawarto w ust. 3 art. 28. Abstrahując od szczegółowo określonego kontekstu sytuacyjnego, sprecyzowanego w tym przepisie, należy stwierdzić, iż nieściągalność wiąże się generalnie z brakiem majątku u dłużnika. Wobec tego nie sposób nie zgodzić się z twierdzeniem Prezesa ZUS, że sytuacja taka nie dotyczy skarżącego, albowiem dysponuje on majątkiem, w stosunku do którego można skierować egzekucję oraz na którym można dokonać zabezpieczenia jego zobowiązań wobec ZUS. 9. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 28 ust. 3 a tego aktu, dają jednakże możliwość umorzenia należności z tytułu płatności składek w sytuacjach, w których nie stwierdzono ich nieściągalności. Szczegółowe zasady tego umarzania zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Pracy Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanym dalej: rozporządzeniem z 2003 r.), wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 rozporządzenia z 2003 r. Zakład (ZUS) może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z brzmienia powołanego wyżej przepisu wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków przewidzianych w jego treści daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości podatkowej, skorzystanie z której pozostawione zostało, z woli normodawcy, w gestii uznania organu. Tak więc, nawet w sytuacji spełnienia przesłanek, o których mowa w rozporządzeniu z 2003 r., organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości, a po stronie dłużnika nie powstaje odpowiadające temu roszczenie. 10. Uwzględnienie jednakże wniosku o zwolnienie wymaga poczynienia ze strony ZUS odpowiednich ustaleń, odnośnie sytuacji wnioskodawcy, tzn. w kierunku ustalenia całkowitej nieściągalności zaległości lub trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, w efekcie której nie jest on w stanie uregulować swoich zobowiązań wobec ZUS. O ile zaś Sąd nie jest władny wkraczać w zakres uznania administracyjnego, oceniając zasadność wydanej w jego ramach decyzji, to jego kompetencja w tego typu sprawach obejmuje już ocenę legalności przeprowadzonego postępowania, pod kątem zachowania wymogów proceduralnych, zwłaszcza w zakresie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, zebrania i rozważenia materiału dowodowego. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wynikającą z brzmienia art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. to na organie spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich działań, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy, między innymi poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Zasada ta, jednoznaczna i jasna, nie budzi wątpliwości, jednakże w tym miejscu należy poczynić kilka uwag, odnośnie inicjatywy dowodowej - ciężaru dowodu. O ile bowiem, co do zasady, gromadzenie materiału dowodowego leży w zakresie powinności organu, to jednak w odniesieniu do pewnej kategorii okoliczności, z których strona (w tym wypadku wnioskodawca) wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, tylko ona może posiadać odpowiednie informacje w tym zakresie. Do tej kategorii wiadomości należy zaliczyć informację o źródłach finansowania wydatków ponieważ, co do zasady, nie licząc dochodów wykazywanych w zeznaniach podatkowych, ustalenie ich istnienia oraz wysokości przekracza możliwości organów. 11. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, po przeprowadzeniu postępowania, w związku z którym Sąd nie stwierdził uchybień mogących mieć wpływ na jego wynik, organ ustalił, że wysokość wydatków skarżącego i osób tworzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe znacznie przekracza wysokość deklarowanych przez nich dochodów. Jak to wyżej zaznaczono, precyzyjne określenie wysokości tych dochodów, bez udziału skarżącego, który nie wykazał inicjatywy w tym zakresie, a złożone przez niego wyjaśnienia zostały uznane za niewiarygodne, przekracza możliwości organu. W tym miejscu należy także podkreślić, że przepis § 3 rozporządzenia z 2003 roku uzależnia umorzenie zaległości wobec ZUS od wykazania przez zobowiązanego niemożności ich uregulowania. Mamy więc do czynienia z sytuacją, w której ciężar dowodu w tym zakresie, z mocy przepisu prawa został wyraźnie przerzucony na skarżącego, tym samym uzyskanie korzystnej dla niego decyzji zostało uzależnione od podjęcia przez niego stosownej inicjatywy dowodowej. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał tych okoliczności w trakcie postępowania administracyjnego, nie spełnił więc warunków o których mowa w § 3 rozporządzenia z 2003 r. W tej więc sytuacji organ nie mógł, działając w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego, uwzględnić jego wniosku. 12. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności, związanych z powstaniem zaległości w opłacaniu składek, tj. braku pracy, choroby żony skarżącego czy faktu niewyrejestrowania działalności gospodarczej, należy stwierdzić, że kwestie te wykraczają poza zakres przedmiotowy sprawy, która dotyczy umorzenia powstałych już zaległości. Jakkolwiek więc, nie kwestionując ich prawdziwości, należy stwierdzić, że nie mogły one zaważyć na treści zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, gdyż nie mieszczą się w zakresie przesłanek, wynikających art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia z 2003 r., od których spełnienia uzależnione jest pozytywne dla skarżącego załatwienie sprawy. Okoliczności powstania zaległości w opłacaniu składek nie są brane pod uwagę w tym postępowaniu. 13. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem, a w tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.