I SA/Rz 771/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi W.F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu należnych składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Rz 771/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi W.F. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2020 r. nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Pismem z 21 maja 2020 r. skarżący wniósł do organu o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Wniosek został złożony na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). Decyzją z [...] czerwca 2020 r. organ umorzył postępowanie w części dotyczącej wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na treść art. 31zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach, który w ust. 1 stanowi m.in., że płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek, pod wymienionymi dalej warunkami. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie ustalono, że należności za kwiecień 2020 r. zostały opłacone. W związku z powyższym – w opinii organu – zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, co zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) stanowi powód do umorzenia postępowania. W skardze na powyższą decyzję skarżący zaznaczył, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu. W ocenie skarżącego, nadpłacone składki powinny zostać zaliczone na poczet przyszłych miesięcy. Odpowiadając na skargę, organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Z kolei w piśmie z 22 października 2021 r. organ poinformował, że wskutek wejścia w życie art. 10 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 1423, dalej: ustawa zmieniająca), rozpatrzył ponownie z urzędu wniosek skarżącego i przyznał wnioskowane zwolnienie za kwiecień 2020 r. W ocenie organu, wobec zaspokojenia roszczenia, przestał istnieć przedmiot sporu. Organ wniósł zatem o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. Postanowieniem z 12 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania WSA w Warszawie. Z kolei postanowieniem z 2 czerwca 2021 r. – w związku z nowelizacją rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773 ze zm.) – sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę WSA w Rzeszowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje. Jak stanowi art. 31zo ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis ten formułuje zatem przesłanki, które muszą zostać spełnione, aby przewidziane w przedmiotowej regulacji zwolnienie zostało przyznanie, w tym wskazuje, że zwolnienie dotyczy nieopłaconych należności. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, na mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) oraz art. 180 K.p.a., miały zastosowanie przepisy K.p.a. Jak stanowi art. 105 § 1 tej ustawy, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W zaskarżonej decyzji organ uznał, że opłacenie składek za kwiecień 2020 r. było powodem bezprzedmiotowości postępowania, co miało uzasadniać umorzenie postępowania z wniosku skarżącego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Z tak zarysowanym stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zachodzi w sytuacji braku sprawy administracyjnej – w obliczu braku możliwości konkretyzacji pozytywnej lub negatywnej wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego (por. Kiełkowski Tadeusz w: Postępowanie administracyjne, red. Woś T., Warszawa 2017, s. 364). Od przypadków bezprzedmiotowości postępowania należy odróżnić przypadki bezzasadności wniosku. Stwierdzenie bezzasadności żądania strony, w sytuacji kiedy organ stwierdził niezaistnienie ustawowych przesłanek przyznania zwolnienia, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, lecz do ewentualnego wydania decyzji odmownej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2010 r., sygn. akt II GSK 910/09). Niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków przyznania zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Wydając zaskarżoną decyzję organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego, mimo że przedmiot postępowania nadal istniał. Tym samym decyzja z 15 czerwca 2020 r. – jako naruszająca art. 105 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – jest wadliwa i wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd dostrzega, że w związku z wejściem w życie art. 10 ustawy zmieniającej, (który stanowi, że przedmiotowe zwolnienie przyznaje się także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek ZUS zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki) organ za pismem z 24 września 2020 r. przyznał skarżącemu wnioskowane zwolnienie za kwiecień 2020 r. Sąd nie mógł jednak uwzględnić wniosku organu o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn, niż cofnięcie skargi i śmierć strony, stało się bezprzedmiotowe. Należy wskazać, że –mimo następczego przyznania zwolnienia – przedmiot skargi, czyli decyzja umarzająca postępowanie, nadal istniał, a przychylenie się do wniosku organu spowodowałoby pozostawienie w obrocie prawnym wadliwego prawnie rozstrzygnięcia. Z tych też powodów Sąd dokonał merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji. Rozpatrując sprawę ponownie organ rozważy czy istnieje potrzeba wydawania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a jeżeli tak, to wydając rozstrzygnięcie, będzie miał na uwadze interpretację przepisów dokonaną powyżej przez Sąd. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.