I SA/Rz 775/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Gminnego Zakładu na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2020 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) uchyla decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...]. Przedmiotom skargi "A." sp. z o.o. w L. (dalej: Spółka/skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], którą organ odmówił Spółce prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy. Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2020 r. Spółka zwróciła się do organu o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji, kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). Skarżąca wskazała, ze wstanie na dzień 31 grudnia 2019 r. wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Decyzją z dnia [....] maja 2020 r. organ odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego zwolnienia. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 15zzzh ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną, mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w Sekcji 3.1 Komunikatu Komisji Europejskiej - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 91 I z 20 marca 2020, dalej: Komunikat Komisji). Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które w dniu 31 grudnia 2019 r. nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014). Organ zaznaczył, że w oparciu o definicję zawartą w art. 2 pkt 18 w/w rozporządzenia Komisji (UE) przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji, gdy- w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Organ skonstatował, że skoro skarżąca oświadczyła (przez zaznaczenie właściwego pola we wniosku), ze wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości, kapitału zarejestrowanego, to nie przysługuje jej prawo do zwolnienia, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji w świetle ww. przepisów. Powyższa decyzja została doręczona skarżącej w dniu 1 czerwca 2020 r. Pismem nadanym [...] czerwca 2020 r., zaadresowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem organu, Spółka wniosła skargę na decyzję z [...] maja 2020 r. Podniosła, że Komunikat Komisji zawiera jedynie wytyczne, które nie są wiążące dla państw członkowskich. Ponadto, w uzupełnieniu skargi, skarżąca nadesłała dokumenty, z których wynika, że wysokość niepokrytych strat według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. nie przewyższała 50% wysokości jej kapitału zakładowego, zaś oświadczenie o znajdowaniu się w trudnej sytuacji złożyła omyłkowo. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] organ - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej: K.p.a.) – uchylił w części decyzję z dnia [...] maja 2020 r. i orzekł o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. oraz utrzymał w mocy tę decyzję w zakresie odmowy prawa do zwolnienia za kwiecień i maj 2020 r. Organ wyjaśnił, że po wpłynięciu skargi na decyzję, uwzględnił złożone wyjaśnienia, dokumentujące faktyczną sytuacje ekonomiczną skarżącej w stanie na dzień 31 grudnia 2019 r. i przyznał skarżącej zwolnienie za marzec 2020 r. Równocześnie decyzja w zakresie dotyczącym kwietnia i maja 2020 r. została utrzymana w mocy, bowiem - jak podał organ - należności za te miesiące zostały opłacone, zaś zwolnienie może dotyczyć tylko nieopłaconych należności. Za pismem nadanym 17 września 2020 r. organ przekazał skargę wraz z aktami i odpowiedzią na skargę do Sądu. W odpowiedzi na skargę wniesiono o oddalenie skargi. Odnosząc się do należności za kwiecień i maj 2020 r. organ zaznaczył, że 20 września 2020 r. wejdzie w życie art. 10 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz 1423). Nowe brzmienie przepisów umożliwi pozytywne rozpatrzenie wniosków także w zakresie należności już opłaconych. Organ podkreślił, że po wejściu w życie powyższych przepisów, z urzędu ponownie rozpozna wniosek skarżącej w zakresie kwietnia i maja 2020 r. zaś postępowanie sądowoadministracyjne stanie się bezprzedmiotowe. Pismem nadanym 2 października 2020 r. organ wskazał, że - w nawiązaniu do wywodów zawartych w odpowiedzi na skargę - pismem z 29 września 2020 r. poinformował skarżącą o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Wobec powyższego, organ wniósł o umorzenie postępowania sądowadmimstracyjnego, jako bezprzedmiotowego oraz o wezwanie skarżącej przez Sąd do oświadczenia czy podtrzymuje skargę. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania WSA w Warszawie. Z kolei postanowieniem z dnia 16 czerwca 2021 r. - w związku z nowelizacją rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773 ze zm.) - sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę WSA w Rzeszowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje. Jak stanowi art 31zq ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z kolei art. 52 § 3 P.p.s.a. stanowi, Ze jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie (art. 52 § 1 P.p.s.a.). W stanie faktycznym niniejszej sprawy, ze względu na termin wniesienia pisma skarżącej z dnia 30 czerwca 2020 r. (czyli dwudziestego dziewiątego dnia od doręczenia decyzji) oraz przede wszystkim zaadresowanie pisma explicite do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ nie mógł zakwalifikować go, jako skierowanego do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie zaktualizowały się zatem uprawnienia organu do wydania decyzji drugoinstancyjnej w trybie art. 138 § 1 pkt 2) K.p.a., na który to przepis powetuje się organ w decyzji z dnia 13 sierpnia 2020 r. Organ zresztą wprost uznaje pismo skarżącej z 30 czerwca 2020 r. za skargę, czemu daje wyraz w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. (s. 2 akapit czwarty, jak tez przedstawiając to pismo procesowe Sądowi wraz z zaskarżoną decyzją oraz decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Po wpłynięciu skargi, organ - jak sam wskazał - "uwzględnił złożone wyjaśnienia" (s. 2, akapit piąty decyzji z [...] sierpnia 2020 r.), uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej marca 2020 r. i orzekł o zwolnieniu z opłacania należności za marzec 2020 r. Rozstrzygnięcie podjęte przez organ ma zatem charakter zbliżony do instytucji autokontroli, przewidzianej w art. 54 § 3 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Po pierwsze należy zauważyć, że organ - otrzymawszy skargę w dniu 1 lipca 2020 r., zaś wydając decyzję [...] sierpnia 2020 r. - nie dochował określonego dla autokontroli trzydziestodniowego terminu na uwzględnienie skargi. W doktrynie można jednak odnaleźć pogląd, że upływ terminu określonego w art. 54 § 3 P.p.s.a. nie odbiera organowi uprawnienia do wydania decyzji autokontrolnej, zaś wydanie takiej decyzji po terminie nie jest naruszeniem przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy (zob. Woś Tadeusz w: "Postępowanie sądowoadnmnistracyjne", red. Woś T., Warszawa 2017, s. 310). W decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ nie stwierdził jednocześnie, czy działanie miało miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast przede wszystkim wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ nie uwzględnił skargi w całości, co jest istotą decyzji autokontrolnej. W zakresie dotyczącym kwietnia i maja 2020 r. organ bowiem utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję odmowną. Tym samym organ naruszył art. 54 § 3 P.p.s.a. Błędne zastosowanie powyższego przepisu spowodowało, że decyzja z [...] maja 2020 r. w takiej formie, w jakiej została zaskarżona, już nie istnieje, co uniemożliwia dokonanie jej pełnej kontroli przez Sąd. Wadliwa jest także następcza decyzja wydana przez organ w warunkach nie dających podstaw do zastosowania tzw. autokontroli. W tej sytuacji, aby usunąć naruszenie prawa w badanej sprawie, które dotyka obie w/w decyzje, Sąd uchylając decyzję od której wniesiono skargę zdecydował się zastosować dyspozycję art. 135 P.p.s.a., i uchylił także decyzję "autokontrolną". Wzmiankowany przepis stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku dc aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zdaniem Sądu decyzja organu z dnia [...] sierpnia 2020 r. podjęta w zaprezentowanych wyżej uwarunkowaniach procesowych, mieści się w pojęciu "aktu wydanego w granicach sprawy administracyjnej" ma bowiem za przedmiot uprawnienie, którego stwierdzenia (konkretyzacji) strona domagała się składając stosowny wniosek. Sąd dostrzega, że w aktualnym stanie faktycznym sprawy, skarżącej zostało ostatecznie przyznane zwolnienie w pełnym zakresie, o jaki pierwotnie wnioskowała, zarówno za marzec, kwiecień, jak i maj 2020 r., co rzeczywiście prima facie mogłoby uzasadniać następczą bezprzedmiotowość sporu w niniejszej sprawie. Sąd jednak nie mógł przychylić się do wniosku organu o umorzenie postępowania sądowoaministracyjnego, bowiem pozostawiłoby to w obrocie prawnym niezgodne z prawem rozstrzygniecie organu. Jednocześnie Sąd nie umorzył postępowania administracyjnego, aby pozostawić podstawę dla przyznanych już skarżącej zwolnień z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na obecnym etapie postępowania organ rozważy czy istnieje podstawa do wydania decyzji w przedmiocie wniosku skarżącej o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. czy też w sprawie nie ma już potrzeby podejmowania jakichkolwiek czynności. ----------------------- 3 1 4