I SA/Rz 783/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M.O. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020r., - z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020r. postanawia umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. Skarżący M.O. wniósł skargi na decyzje ZUS: - z dnia [...] czerwca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 21 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r ., - z dnia [...] czerwca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 21 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r . W odpowiedzi na skargi organ wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego w uwagi na uchylenie zaskarżonych decyzji w trybie autokontroli. Mianowicie ZUS w trybie autokontroli wydał decyzje: - z dnia [...] lipca 2020 r. uchylającą w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości, - z dnia [...] października 2020 r. uchylającą w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. umarzającą postepowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 21 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. i orzekł o zwolnieniu z opłacania składek za maj 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", zgodnie z którym organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie organ skorzystał ze wskazanego uprawnienia i działając w trybie autokontroli uwzględnił skargi w całości w rozumieniu art. 54 § 3 p.p.s.a. W trybie autokontroli ZUS wydał decyzje: - z dnia [...] lipca 2020 r. uchylającą w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości, - z dnia [...] października 2020 r. uchylającą w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. umarzającą postepowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 21 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. i orzekł o zwolnieniu z opłacania składek za maj 2020 r. Zatem w istocie wydano rozstrzygnięcia czyniące zadość woli strony skarżącej, przy czym oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należało odnieść do meritum sprawy. W wyniku uwzględnienia skargi M.O. został zwolniony z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. Zgodnie z art. 161 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jedną z "innych przyczyn" bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego skutkującą jego umorzeniem jest wydanie aktu autokontrolnego w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Akt ten zastępuje akt pierwotnie zaskarżony do sądu i jest aktem organu II instancji. Wydanie takiego aktu uwzględniającego skargę w całości powoduje, co do zasady, konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie, Sąd umarzając postępowanie sądowe z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli bada jedynie czy skarga została uwzględniona przez organ w całości, a zaskarżony akt administracyjny wyeliminowany. Sąd nie kontroluje natomiast aktu autokontrolnego, gdyż naruszyłby zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego, bez uprzedniego wnoszenia środka zaskarżenia lub wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwała NSA z dnia 20 marca 1999 r., sygn. akt OPS 16/99, ONSA 2000, Nr 3, poz. 94 oraz A. Kabat, Komentarz do art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaskarżone decyzje zostały przez organ wyeliminowane z obrotu prawnego. Zdaniem sądu skoro po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego doszło do skutecznego wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego, to brak jest możliwości dalszego prowadzenia postępowania sądowego. Brak przedmiotu zaskarżenia uniemożliwia bowiem rozpoznanie sprawy. Sąd zauważa przy tym, że decyzje wydane w trybie autokontroli z niezrozumiałych powodów mają różną treść niemniej jednak istota wydanych rozstrzygnięć oznacza, że wnioski skarżącego zostały rozpoznane pozytywnie. Być może ten stan rzeczy wynika z tego, że przepis art. 31 zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) zwanej dalej: ustawą z dnia 2 marca 2020 r., w zakresie procedowania wniosków o zwolnienie ze składek, odsyła do regulacji k.p.a., niemniej jednak jeżeli chodzi o przewidziane przepisami omawianej ustawy sposoby rozstrzygnięcia tego rodzaju wniosków, to w przypadku ich pozytywnego załatwienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje jednie płatnika składek o zwolnieniu go z obowiązku opłacania tych należności (art. 31 zq ust. 5 ustawy z 2 marca 2020 r.). Mamy więc w tym wypadku do czynienia z czynnością materialnotechniczną, na podstawie której strona uzyskuje odpowiednią kategorię uprawnień. Wydawanie rozstrzygnięć w formie decyzji administracyjnej, zarezerwowane zostało jedynie do przypadków odmownego załatwienia wniosków (art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.). Wówczas wydanie tego rodzaju aktu administracyjnego jest bezwzględnie konieczne, ze wszelkimi tego konsekwencjami. Niezrozumiałe jest dlaczego w ramach jednego postępowania organ za kwiecień 2020 r. uchyla wcześniej wydaną decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji (prawdopodobnie uznając zasadę, że w przypadku zwolnienie z obowiązku opłacania składek nie wydaje się decyzji) a za maj 2020 r. uchyla wcześniej wydaną decyzję i zwalnia z opłacania składek za ten okres. Uchybienie to nie mało jednak wpływu na możliwość dokonania oceny, że w obu przypadkach doszło do uwzględnia skarg w całości bowiem - jak już była o tym mowa wyżej - skarżący został zwolniony w obowiązku opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. Wobec powyższego zasadne było umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a.