I SA/Rz 787/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska / spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 października 2013r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek emerytalno-rentowych w kwocie 219 złotych za okres od 4 października 2011 roku do 4 grudnia 2011 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego D. S. kwotę 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ), w tym podatek od towarów i usług 55,20 złotych (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100 ) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 787/13 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 20 października 2011r. S.P. zwrócił się do Dyrektora Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego "o umorzenie IV raty składki ubezpieczenia emerytalno-rentowego". Na uzasadnienie tego wniosku podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 3,58 ha, jest osobą samotną, z dochodów z tego gospodarstwa nie jest w stanie opłacać kwartalnie składki w wysokości 345zł oraz ponosić innych opłat. Sformułował także uwagi co do wadliwości "obowiązującej ustawy" i wskazał, że rolnicy posiadający gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 20 ha otrzymują olbrzymie dopłaty z Agencji Rolnej a płacą taką samą składkę jak rolnicy gospodarujący na powierzchni 3-4 ha i otrzymujący niskie dopłaty. Podał, że za 2010 rok otrzymał "z Agencji Rolnej" dopłaty w kwotach 4809zł i 2900zł, za sprzedane zwierzę otrzymał 7.709zł brutto, zaś minimum socjalne dla 1-osobowego gospodarstwa domowego wynosi 10.404zł rocznie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) odmówił S.P. umorzenia "składek i odsetek ubezpieczeniowych na funduszu emerytalno-rentowym w kwocie 219zł za okres od 2011.4/10 do 2011.4/12 ze względu na brak przesłanek określonych rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20.12.2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.U.UEL 337 z 21.12.2007r.)". S.P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i po jego rozpatrzeniu Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lutego 2012r. nr [...] utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję z dnia [...] grudnia 2011r. Na skutek skargi wniesionej przez S.P., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 31 maja 2012r. sygn. I SA/Rz 332/12 uchylił zaskarżoną decyzję tj. wymienioną wyżej decyzję z dnia [...] lutego 2012r. Jak wynika z uzasadnienia tegoż wyroku, przyczyną uchylenia powyższej decyzji było stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania a mianowicie podpisanie zaskarżonej decyzji przez trzy osoby - czego nie przewidują regulacje prawne, w tym zawarte w statusie KRUS - oraz brak upoważnień do działania tych osób w imieniu Prezesa KRUS. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes KRUS decyzją nr [...] z dnia [...] września 2012r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2012r. opisaną wyżej. S.P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na opisaną wyżej decyzję z dnia [...] września 2012r. i Sąd ten wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012r. sygn. I SA/Rz 1055/12 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2012r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2012r. Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że decyzja z dnia [...] lutego 2012r. nr [...] została uchylona wyrokiem z 31 maja 2012r. sygn. I SA/Rz 332/12 i wobec tego nie mogła być już przedmiotem oceny organu, skoro została wyeliminowana z obiegu prawnego. Dokonanie przez Prezesa KRUS oceny decyzji uchylonej wyrokiem sądu stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. nr 98 poz. 1071 z 2000r. z późn. zm.) - powoływaną dalej jako kpa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes KRUS decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2013r. utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję z dnia [...] grudnia 2011r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek na fundusz emerytalno-rentowy w kwocie 219zł za okres od 4 października 2011r. do 4 grudnia 2012r. Jako podstawę prawną tej decyzji Prezes KRUS powołał art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. nr 50 poz. 291 z 2008r. z późn. zm.) - powoływanej dalej jako usr - oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87, 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.U. UEL 337 z 21 grudnia 2007r.) - powoływanego dalej jako Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1535/2007. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zadłużenia i możliwość dokonywania umorzenia tylko w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z dostarczonej przez S.P. (zwanego dalej rolnikiem) dokumentacji wynika, że w 1986r. przebywał on w Szpitalu Wojewódzkim w K. na oddziale laryngologii, pozostaje pod opieką lekarską, cyklicznie przyjmuje leki odpornościowe, jednakże nie występował od 2001r. o wypłatę np. zasiłku chorobowego nie składał wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,68 ha (1,48 ha przeliczeniowe), mieszka w drewnianym domu krytym eternitem i wymagającym remontu, bez łazienki i kanalizacji, dom połączony jest z oborą, warunki socjalno-bytowe są bardzo skromne. W gospodarstwie jest murowany budynek w stanie surowym, stanowiący oborę ze stajnią ale budowa nie jest ukończona - rolnik hoduje jedną krowę, byka i cielę, posiada sprzęt konny. Z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa otrzymał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, sprzedał byka rzeźnego, opłaca polisę ubezpieczeniową, energię, podatek, koszty wywozu odpadów komunalnych, kupował butle gazowe. W ocenie Prezesa KRUS nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości, bo w gospodarstwie rolnika nie wystąpiły zdarzenia losowe, nadto umorzenie skutkowałoby niewliczaniem umorzonej kwoty do świadczenia emerytalno-rentowego, przedmiotowe należności nie są trwale nieściągalne. Rolnik nie spełnia także kryteriów co do pomocy publicznej zawartych w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1535/2007, bo jego trudna sytuacja ekonomiczna ma charakter stały i brak pozytywnej prognozy co do stabilizacji tej sytuacji. Nadto Prezes KRUS wskazał, że rolnik nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego co do niemożności pracy w gospodarstwie rolnym a przedłożone rachunki dotyczące opłat za prąd, gaz itd. nie zostały uwzględnione, bo takie opłaty ponoszą wszyscy, którzy posiadają własne nieruchomości. S.P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na opisaną wyżej decyzję z dnia [...] czerwca 2013r. i - nie formułując treści żądanego rozstrzygnięcia - zarzucił wadliwość przyjętych do jej wydania przesłanek. W skardze tej przytoczył treść Zarządzenia Prezesa KRUS z dnia 8 grudnia 2010r. co do przesłanek umorzenia należności (Rozdział III § 7 pkt 3, ppkt 6, 7) i zarzucił, że przy wydawaniu przedmiotowej decyzji w ogóle nie uwzględniono powyższego Zarządzenia i podniósł, że musi pracować w gospodarstwie rolnym ale nie może hodować więcej zwierząt ani "pracować drugie tyle", bo cierpi na nawrotowe, chroniczne odmiedniczkowe zapalenie nerek. Zarzucił także, iż postanowienia art. 87 i art. 88 Traktatu UE nie zawierają warunku dobrego rokowania danego gospodarstwa rolnego dla przyznania pomocy de minimis, a wręcz przeciwnie nakazują obliczenie pomocy przy uwzględnieniu trudności zagrożonego przedsiębiorstwa ale bez analizy ryzyka. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Jak wynika z okoliczności przedstawionych wyżej, skarżący rolnik domaga się w niniejszej sprawie umorzenia zaległości w kwocie 219zł (należność główna) z tytułu rolniczej składki ubezpieczeniowej na fundusz emerytalno-rentowy, za okres od 4 października 2011r. do 4 grudnia 2011r. Zaznaczyć należy, że - jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy - rolnik domagał się także umorzenia zaległości w składkach z tytułu ubezpieczenia wypadkowo-chorobowego za okres jak wyżej, trzeciej raty tej składki za 2012 rok w kwocie 126zł, raty tej składki za okres od 2 kwietnia 2013r. do 2 czerwca 2013r. w kwocie 126zł oraz składki na fundusz emerytalno rentowy za okres od 2 kwietnia 2013r. do 2 czerwca 2013r. w kwocie 249zł, ale uzyskał decyzje odmowne, natomiast decyzją z dnia 31 lipca 2013r. odroczono mu - do 16 września 2013r. - płatność składki w kwocie 375zł na trzeci kwartał 2013r. Według uregulowania zawartego w art. 41a usr, Prezes KRUS (lub upoważniony przez niego pracownik) "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, przy czym w przypadku umorzenia składek, umorzeniu podlegają także odsetki za zwłokę w takiej samej części jak należność główna" (ust. 1 pkt 1, ust. 3). Niewątpliwie - jak wynika z treści powyższego przepisu i jak wskazuje organ w zaskarżonej decyzji - decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych ma charakter uznaniowy, czyli organ może ale nie musi dokonać umorzenia w żądanym przez rolnika zakresie, niemniej jednak organ musi uwzględnić te przesłanki o których w tymże przepisie jest mowa. Mianowicie chodzi tu o kryterium ważnego interesu zainteresowanego i jego możliwości płatnicze a z drugiej strony stan finansów funduszów emerytalnego i składkowego, i dopiero po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego i dokonaniu jego oceny, organ dokonuje wyboru co do uwzględnienia wniosku rolnika i w jakim zakresie, lub też jego nieuwzględnienia. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia musi być dokonana w określonym stanie faktycznym a więc postępowanie prowadzone w celu prawidłowego ustalenia tego stanu musi uwzględniać także obowiązujące zasady procesowe. W szczególności przepis art. 7 kpa - nakazuje organom, jako stojącym na straży praworządności, podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dla zrealizowania tych wymogów, przepis art. 77 § 1 kpa nakazuje organowi "w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". W niniejszej sprawie, zarówno w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2011r., jak i decyzji z dnia [...] czerwca 2013r. powołano się na analizę zgromadzonych materiałów, przy czym w uzasadnieniu tej ostatniej decyzji wymieniono dokumenty poddane tej analizie - na przykład decyzje o przyznaniu płatności z ARiUR, dokumentację lekarską, dokumenty dotyczące poniesienia opłat za energię itd. - jednakże nie określono ich konkretnie i w istocie nie poddano rezultatów tej analizy. Z uzasadnień tych decyzji nie wynika jaka jest sytuacja ekonomiczna skarżącego rolnika, a mianowicie jakie osiąga on - choćby w przybliżeniu - dochody i jakie ponosi wydatki. Ważny interes w umorzeniu zaległości składkowych istnieć może po stronie rolnika wtedy, gdy jego sytuacja materialna jest obiektywnie trudna a wynika ona z porównania jego dochodów z wydatkami i porównanie to wskazuje, że poniesienie wydatku na opłacenie składek spowoduje niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rolnika i ewentualnie jego bliskich. Zauważyć przy tym należy, że stwierdzenie organu o ponoszeniu określonych wydatków - np. na gaz, za energię elektryczną itd. - przez wszystkie osoby posiadające własne nieruchomości jest zgodne z rzeczywistością (przynajmniej co do zasady), niemniej jednak absolutnie nie oznacza to, że tego rodzaju wydatki nie mają być uwzględniane przy ustalaniu sytuacji osoby ubiegającej się o umorzenie zaległości. Przez KRUS akcentuje - niezależnie od uznaniowego charakteru decyzje w przedmiocie umorzenia - wyjątkowość przyznania umorzenia tj. stosowanie go tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a w szczególności przy zaistnieniu niekorzystnych dla rolnika zdarzeń losowych. W związku z tym zauważyć należy, że istotnie zasadą jest opłacanie należnych składek, ale możliwość ich umorzenia w określonym zakresie nie musi być skutkiem zdarzenia losowego, bo przecież niekorzystna sytuacja materialna może wynikać z różnych przyczyn, ale - jak już wskazano wyżej - w niniejszej sprawie nie została dokładnie ustalona sytuacja materialna, ekonomiczna skarżącego rolnika, chociaż ze stwierdzeń zawartych w uzasadnieniach decyzji wynika, że sytuacja ta nie jest dobra. Prezes KRUS zawarł też w uzasadnieniu decyzji stwierdzenia pozostające w pewnej sprzeczności, gdyż uznał, że "należności nie są trwale nieściągalne", a w nawiązaniu do regulacji wspólnotowych stwierdził, że skarżący rolnik posiada "stale trudną sytuację ekonomiczną i aktualnie nie widać możliwości zmiany w postaci osiągnięcia korzyści poprzez zwrot produkcji rolnej". W nawiązaniu do przytoczonych wyżej okoliczności, w ocenie Sądu stanowisko Prezesa KRUS w zaskarżonej - i poprzedzającej ją decyzji - nie zostało poparte dokładnymi ustaleniami co do sytuacji majątkowo-ekonomicznej skarżącego rolnika, lecz ogólnymi stwierdzeniami (za wyjątkiem danych co do wielkości gospodarstwa, stanu budynków i inwentarza). Podobnie odnieść się należy do stanowisk Prezesa KRUS w zakresie niespełnienia przez skarżącego rolnika kryteriów określonych w art. 87 i art. 88 Traktatu WE (obecnie art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), bo ani powołane kryteria, ani przywołane dla nich uzasadnienie, nie odpowiadają treści i warunkom tych unormowań. Przede wszystkim zauważyć należy, że wskazanie w § 1 ust. 2 Zarządzenia Prezesa KRUS z dnia 8 grudnia 2010r. w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w opłacaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i na ubezpieczenie zdrowotne oraz tytułu nienależnie pobranych świadczeń (Dz.Urz. PKRUS nr 1 poz. 31 z 2011r.), iż w sprawach dotyczących umorzenia należności funduszu emerytalno-rentowego mają zastosowanie przepisy cyt. Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1535/2007 nie oznacza, że te przepisy mają bezwzględnie zastosowanie w każdym przypadku. Rozporządzenie to już w tytule odwołuje się do stosowania art. 87 i 88 TWE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej a więc w pierwszej kolejności rozważenia wymaga możliwość zastosowania art. 87 TWE (art. 107 TFUE) (bo niewątpliwie na potrzeby niniejszej sprawy nie zachodzi konieczność odnoszenia się do art. 88 TWE (art. 108 TFUE), w którym opisano cechy pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym tj. głównie chodzi o zakłócenie konkurencji, wpływ na wymianę handlową (ust. 1). Z kolei w powołanym Rozporządzeniu wskazano do jakich podmiotów ma ono zastosowanie (art. 1, art. 2) i jaka wysokość tej pomocy nie będzie stanowić pomocy o której mowa w art. 87 ust. 1 TWE (pkt 5 preambuły). W niniejszej sprawie wysokość pomocy w postaci ulgi w zapłacie składek jest znana (219zł) ale w uzasadnieniach decyzji brak jest wyjaśnienia podstaw zastosowania wymienionych wyżej regulacji unijnych. Ponadto zauważyć też należy że decyzja z dnia [...] grudnia 2011r. została także podpisana przez trzy osoby: J.K., D.Z. i K.U., a więc jest to wadliwość o której już była mowa w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 31 maja 2012r. I SA/Rz 332/12 w odniesieniu do decyzji z dnia [...] lutego 2012r. Zwrócić też należy uwagę na nieodpowiadające obowiązującym przepisom sformułowania zawarte w części rozstrzygającej decyzji z dnia [...] czerwca 2013r. Decyzja ta - jak wskazano wyżej - zapadła po stwierdzeniu przez tut. Sąd wyrokiem z 11 grudnia 2012r. I SA/Rz 1055/12 nieważność poprzedniej decyzji z dnia [...] września 2012r. W uzasadnieniu tego wyroku wskazane zostały przyczyny takiego orzeczenia i treść tego wyroku (sentencji i uzasadnienia) jest wiążąca dla organów (a także i dla Sądu) z mocy art. 153 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 270 z 2012r. z późn. zm.) - powoływanej dalej jako ppsa. Formalną treść decyzji czyli jej konieczne elementy wskazano w art. 107 § 1, § 2, § 3 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 267 z 2013r.) - powoływanej dalej jako kpa - i z treści tych przepisów wynika obowiązek powołania - między innymi - podstawy prawnej, czyli wymienienia konkretnych przepisów konkretnych aktów prawnych. Nie jest natomiast uzasadnione stwierdzenie o wykonywaniu wyroku sądu, bo związanie wyrokiem powinno być uwzględnione w "merytorycznej" treści rozstrzygnięcia decyzji i w jej uzasadnieniu, nadto sformułowanie o tymże wykonaniu zawarte w zaskarżonej decyzji jest co najmniej niejasne i nieadekwatne do rzeczywistego stanu rzeczy. Podniesione wyżej okoliczności wprawdzie nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia, niemniej jednak nie powinny być powielane w kolejnych rozstrzygnięciach. W uwzględnieniu wszystkich naprowadzonych wyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] grudnia 2011r. wydane zostały z naruszeniem zasad postępowania - tj. przede wszystkim bez dokonania wszechstronnej analizy co do sytuacji skarżącego w nawiązaniu do obowiązujących regulacji prawnych - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego decyzje te podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ppsa. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika - radcy prawnego ustanowionego skarżącemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 ppsa i § 15 pkt 1, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz. 1349 z 2002r. z późn. zm.).