I SA/Rz 795/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Małgorzata Niedobylska Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 9 marca 2010r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - oddala skargę - Decyzją z dnia (...) maja 2008r. nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu odwołania M. J., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia (...) stycznia 2008r. znak (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2000r. do maja 2002r. w łącznej kwocie 13 157, 66 zł. Wnioskodawca M. J. wniósł o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, powołując się na swą trudną sytuację zarówno majątkową jak i zdrowotną, która nie pozwala mu na wywiązanie się z obowiązku zapłaty zaległości bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Podał, iż od kilku lat leczy się systematycznie w poradni kardiologicznej, a także przeszedł operację leczenia odmy płucnej, co utrudnia mu poszukiwanie zatrudnienia. Obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Rodzina wnioskodawcy nie posiada ponadto żadnych ruchomości czy nieruchomości, umożliwiających prowadzenie ewentualnej egzekucji, natomiast posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego przez żonę zobowiązanego kredytu studenckiego. Organ ustalił ponadto, iż wnioskodawca w latach 2001- 2002 prowadził działalność gospodarczą deklarując stratę za rok 2001- 5 046 zł. oraz za rok 2002 – 3 186,34 zł. Natomiast w latach 2003 – 2006 pozostawał w zatrudnieniu, deklarując dochody : za 2003r. w kwocie 12170,36 zł.; za 2004r. w kwocie 21114,55 zł.; za 2005 w kwocie 23478,68 zł.; za 2006r. w kwocie 15 463,94 zł. W okresie od 5 września 2006r. do 4 marca 2007r. oraz od 1 lutego 2008r. do dnia wydania decyzji, wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do pobierania zasiłku w wysokości 426, 40 zł. miesięcznie. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji wnioskodawca był studentem V roku prawa na [...] a z tytułu odbywania studiów w trybie zaocznym ponosił opłaty w wysokości 1900 zł. za semestr. Żona zobowiązanego pozostawała na etacie wykładowcy w [...] z miesięcznym uposażeniem w kwocie 2 220,33 zł. Koszt wynajęcia 1- pokojowego mieszkania, które zajmowała rodzina wynosił miesięcznie 550 zł. Na utrzymaniu rodziców pozostawał 10 – letni syn, który leczony jest z powodu alergii skórnej i oddechowej. Pomimo twierdzeń, iż leczenie syna jest bardzo kosztowne nie przedstawiono żadnych dowodów na potwierdzenie tychże kosztów. Ustalono także, iż wnioskodawca obciążony jest zobowiązaniem alimentacyjnym w kwocie 400 zł. miesięcznie. Zobowiązany nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków, natomiast figuruje w centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel samochodu osobowego Ford Orion rok produkcji 1992. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dwukrotnie analizując przesłanki z art. 28 ust 2 oraz ust 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r. nr 11 poz 74 ze zm.) jak również rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003r. nr 141 poz 1365) stwierdził, iż w przedstawionej sytuacji faktycznej wnioskodawcy, nie występują przesłanki do umorzenia istniejących zaległości, gdyż nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności wnioskodawcy. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes ZUS podkreślił, iż o ile uzasadnionym jest twierdzenie, że jednorazowe uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek może uniemożliwić zobowiązanemu zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, to jednak nie można przychylić się do twierdzenia, iż spłata tego zadłużenia w układzie ratalnym, miałaby równie negatywne skutki dla zobowiązanego. W odpowiedzi na podniesiony w odwołaniu zarzut wnioskodawcy w kwestii całkowitej jego nieściągalności, stwierdzonej rzekomo postanowieniem Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] października 2007r., Prezes ZUS podkreślił, iż postanowienie o umorzeniu egzekucji, na które powołuje się wnioskodawca wydane zostało w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym mandatu karnego i nie sposób na jego podstawie wnioskować o całkowitej nieściągalności wnioskodawcy. Jednocześnie podkreślił, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter decyzji uznaniowej, a zatem stwierdzenie jednej z przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku o umorzenie, daje organowi potencjalną możliwość takiego orzeczenia, nie tworząc jednoczenie prawnego obowiązku uwzględnienia tegoż wniosku. Zatem nawet w razie zaistnienia ustawowej przesłanki umorzenia zaległości, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności istniejących w sprawie, organ może odmówić uwzględnienia wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżący zarzucił, iż przedmiotowa decyzja o odmowie umorzenia zaległości została wydana na podstawie dyspozycji Ministra właściwego do spraw ubezpieczeń społecznych, który działając wbrew ustawie, zakazał podległym mu osobom umarzania jakichkolwiek zaległości, nawet w przypadkach gdy istnieją ku temu ustawowe przesłanki. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest ustalenie, że przy jego wydaniu doszło do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Urząd Skarbowy w P. postanowieniem z dnia 10.10.2007r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, jednakże dotyczyło ono tylko mandatu karnego w kwocie 100zł. Nie świadczy to jeszcze o całkowitej nieściągalności - skarżący posiadał samochód osobowy, ponadto ZUS nie prowadził w stosunku do niego egzekucji administracyjnej. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ww. rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, których to przesłanek skarżący nie wykazał. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, stosownie do treści art. 1 ustawy p.p.s.a. Kontrola tych decyzji ograniczona jest do badania poprawności postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Zatem sądowa kontrola tego rodzaju decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego. Tym samym w ocenie Sądu ustalenia i wnioski jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów – art. 80 K.p.a. jak i prawa materialnego. W toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli – art. 7 k.p.a. Domaganie się przez skarżącego aby ZUS wydał decyzję o odpowiedzialności za składki przez osobę trzecią tj. W. M. przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogło mieć żadnego znaczenia. Również fakt, że ZUS Inspektorat w P. decyzją z dnia (...).12.2007r. znak (...) umorzył należność w kwocie 393,40zł za okres od grudnia 1999r. do stycznia 1998r. nie ma bezpośredniego związku ani wpływu na to aby ZUS obowiązany był do umorzenia należności określonej w niniejszej sprawie. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Organ wydaje decyzje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji. Z uwagi na powyższe ponieważ organy nie naruszyły prawa materialnego jak i procesowego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a.