I SA/Rz 8/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ SO del. Piotr Popek Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 marca 2015r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych za lata 2010, 2011 i 2012 1) oddala skargę, 2) zasądza od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata K. B. kwotę 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ), w tym podatek od towarów i usług 55,20 złotych (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 8/15 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2014r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej: podatniczka/skarżąca) od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2013r., nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych za lata 2010, 2011, 2012r, uchyliło decyzję organu I instancji w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w części dotyczącej III i IV raty podatku za 2012r., w pozostałym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Z akt sprawy wynika, że wnioskami z dnia 13 listopada 2012r. M. S. zwróciła się do Wójta Gminy o umorzenie zaległości w podatku gruntowym za lata 2010, 2011 i 2012 z uwagi na brak środków finansowych na zapłatę zadłużenia. Uzasadniając wnioski podatniczka podała, że budynek mieszkalny i budynki gospodarcze uległy zniszczeniu w wyniku ulewnych deszczy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...], Wójt Gminy odmówił podatniczce umorzenia podatku za lata 2010, 2011 i 2012. W wyniku odwołania podatniczki, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2013r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosków, Wójt Gminy decyzją z dnia [...] grudnia 2013r., nr [...], odmówił podatniczce umorzenia podatku za lata 2010, 2011, 2012. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły takie okoliczności, które można uznać za "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz.749 ze zm.) – dalej: O.p, w związku z czym nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności podatkowej. Organ I instancji podkreślił, że podatniczka posiada stałe źródło utrzymania, nie wykazała też, iż w jej sytuacji życiowej miały miejsce zdarzenia nadzwyczajne warunkujące otrzymanie pomocy. W postępowaniu ustalono, że M. S. otrzymuje rentę w wysokości 613,38zł brutto, w latach 2009-2010 otrzymała odszkodowania z tytułu ubezpieczenia budynków od skutków powodzi, a w 2010r. uzyskała pomoc w formie umorzenia podatku - III i IV rata za 2008r. i za 2009r.oraz zasiłek celowy w wysokości 1.000zł z tytułu zdarzenia losowego (ulewa). Ponadto organ I instancji ustalił, że podatniczka samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, lecz mieszka razem z siostrą, z którą dzieli wszelkie opłaty (media, wywóz śmieci). Od powyższej decyzji podatniczka wniosła odwołanie, po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2013r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swe rozstrzygniecie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że umorzenie zaległości jest nieuzasadnione oraz wskazał, iż podatniczka otrzymała odszkodowania z tytułu strat poniesionych w wyniku powodzi, zaległości podatkowe za 2008 i 2009r. zostały jej umorzone, a obecnie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi podatkowej. Na ww. decyzję organu odwoławczego M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014r., sygn. akt I SA/Rz 267/14, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w obrocie prawnym istnieją dwie sprzeczne w swej treści decyzje w przedmiocie umorzenia podatniczce zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2012r., tj. decyzja Wójta Gminy z [...] stycznia 2013r. o odmowie umorzenia zaległości za 2010, 2011 i 2012r., utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2014r oraz decyzja Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2014r. o umorzeniu skarżącej zaległości za lata 2012 i 2013. Sąd orzekł, że na skutek wydania dwóch sprzecznych w swej treści decyzji o częściowo tożsamym przedmiocie rozstrzygnięcia, doszło do naruszenia obowiązujących zasad postępowania przed organem odwoławczym, gdyż w obrocie prawnym nie powinny znaleźć się dwie ostateczne decyzje rozstrzygające w odmienny sposób tożsamą przedmiotowo kwestię. Sąd uznał, że organ odwoławczy wydał decyzję w warunkach powagi rzeczy osądzonej, przy czym w dacie rozpatrywania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołania od decyzji Wójta Gminy z [...] stycznia 2013r., nie upłynął jeszcze termin do zaskarżenia nowo wydanej decyzji tego organu z dnia [...] lutego 2014r., jednakże na skutek wydania zakażonej decyzji doszło do sytuacji, w której w obrocie prawnym istnieją dwie ostateczne decyzje sprzecznie rozstrzygające tożsamą przedmiotowo i podmiotowo sprawę. Sąd zobowiązał organ odwoławczy do ponownego zbadania kwestii umorzenia wnioskodawczyni zaległości podatkowych za poszczególne lata, ze szczególnym uwzględnieniem istniejących w obrocie prawnym ostatecznych decyzji zapadłych w tym przedmiocie i wydania odpowiedniej decyzji, przy uwzględnieniu przepisów art. 247 § 1 i art. 233 § 1 O.p. W ponownym postępowaniu, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2014r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji w całości i umorzyło postępowanie w części dotyczącej III i IV raty podatku za 2012r., a w pozostałym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja Wójta Gminy z [...] lutego 2014r., orzekająca o umorzeniu podatniczce zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2012 i 2013r. w kwocie 804,21zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 63,00zł. Z informacji organu I instancji wynika, że zaległości podatkowe za 2010 i 2011r. oraz I i II rata za 2012r. zostały uregulowane w trybie postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu III i IV raty podatku za 2012r. stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Natomiast postępowanie w sprawie umorzenia zaległości za 2010, 2011 oraz I i II raty za 2012r. pomimo ich wyegzekwowania w postępowaniu egzekucyjnym nie może zostać umorzone, gdyż przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległości nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpoznania jej żądania. Organ II instancji wyjaśnił, że postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia przebiega dwuetapowo. Najpierw organ podatkowy stwierdza istnienie (bądź brak) przesłanek umorzenia, a następnie rozważa w ramach uznania administracyjnego, czy decyduje się na zastosowanie instytucji umorzenia. W przedmiotowym postępowaniu organ I instancji stwierdzając, że umorzenie zobowiązania podatkowego jest niezasadne z uwagi na niewystępowanie przesłanki "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", uznał, iż w sprawie w ogóle nie jest możliwe zastosowanie instytucji umorzenia. Jednocześnie decyzją z dnia [...] lutego 2014r. umorzył podatniczce zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2012 i 2013r., uznając tym samym zaistnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie przedmiotowej ulgi podatkowej. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji winien ponownie zbadać sprawę, gdyż sytuacja finansowa podatniczki nie uległa poprawie. W ocenie organu II instancji, sprawa wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w spornym zakresie. Na powyższą decyzję organu odwoławczego podatniczka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa, gdyż nie wykonuje zaleceń wskazanych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2014r., sygn. akt I SA/Rz 267/14. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja kasacyjna wydana przez organ odwoławczy na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a w związku z art. 233 § 3 O.p. Stosownie do art. 233 § 1 pkt 2 lit. a organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu I instancji w całości lub w części - i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając tę decyzję - umarza postępowanie w sprawie. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Na podstawie art. 233 § 3 O.p. samorządowe kolegium odwoławcze uprawnione jest do wydania decyzji uchylającej i rozstrzygającej sprawę co do istoty jedynie w przypadku, gdy przepisy prawa nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu organu podatkowego pierwszej instancji. W pozostałych przypadkach samorządowe kolegium odwoławcze uwzględniając odwołanie, ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zastrzeżenie zawarte w tym przepisie, że "w pozostałych przypadkach samorządowe kolegium odwoławcze uwzględniając odwołanie, ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji" ogranicza samodzielne rozstrzyganie spraw podatkowych przez Kolegium co do meritum. W piśmiennictwie przyjmuje się, że uchylając decyzję organ odwoławczy powinien przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, mimo braku wyraźnego uregulowania tej kwestii w przepisach O.p. (Kabat Andrzej w: Babiarz Stefan, Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Hauser Roman, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek M., Ordynacja podatkowa. Komentarz, LexPolonica). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Co istotne, w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2014r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych za lata 2010, 2011, 2012r. W wyroku tym Sąd zobowiązał organ do ponownego zbadania kwestii umorzenia wnioskodawczyni zaległości podatkowych za poszczególne lata, z uwzględnieniem istniejących w obrocie prawnym ostatecznych decyzji zapadłych w tym przedmiocie. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skarżącej, organ odwoławczy wykonał zalecenia Sądu zawarte w ww. wyroku. Po dokonaniu powtórnej analizy sprawy organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na fakt umorzenia przez organ I instancji ostateczną decyzją z dnia 27 lutego 2014r. zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za lata 2012 i 2013, postępowanie - odnośnie zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty podatku za 2012r. - stało się bezprzedmiotowe. W tej sytuacji organ II instancji, stosownie do art. 233 § 1 pkt 2 lit. a, zobowiązany był do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania. Co do pozostałej części zaległości podatkowych, tj. za 2010, 2011 oraz I i II rata podatku za 2012r., w postępowaniu odwoławczym ustalono, że zostały one ściągnięte od skarżącej w drodze egzekucji. Organ odwoławczy uznał, że przymusowe wyegzekwowanie podatku nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych i w konsekwencji postępowanie, co do tej części zaległości podatkowej, nie podlega umorzeniu. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie o umorzenie zaległości podatkowych, jeżeli w trakcie postępowania zaległość ta z odsetkami została wyegzekwowana przymusowo w trybie postępowania egzekucyjnego. W takiej bowiem sytuacji, umorzenie postępowania byłoby orzeczeniem niekorzystnym dla podatnika, który domaga się umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995r., III ARN 51/95, OSNP 1996, nr 11, poz. 151 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 1997r., III SA 1972/95, Pr. Gosp. 1998, nr 8, s.28 ). Prawidłowo również, zdaniem Sądu, organ odwoławczy uznając, że sprawa wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wnikliwej oceny sytuacji materialnej skarżącej, orzekł o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zobowiązując ten organ do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w spornym zakresie. Jak słusznie zauważył organ II instancji, umorzenie zaległości podatkowych za 2012 i 2013r. jest równoznaczne z uznaniem przez organ I instancji, że w stosunku do skarżącej wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie tej ulgi podatkowej, a sytuacja finansowa skarżącej nie uległa poprawie. Orzeczenie to jest również zgodne z dyspozycją powołanego na wstępie art. 233 § 3 O.p., ograniczającego uprawnienie samorządowych kolegiów odwoławczych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy do przypadku, gdy przepisy prawa nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu organu podatkowego pierwszej instancji. W ponownym postępowaniu Wójt Gminy będzie zobowiązany wydać rozstrzygnięcie uwzględniające zalecenia wynikające z wyroków, które zapadły w tej sprawie, jak też z decyzji SKO. W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r. poz. 461), Sąd zasądził na rzecz pełnomocnika skarżącej (adwokata) kwotę 295,20zł, w tym podatek od towarów i usług w wysokości 55,20zł, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.