I SA/Rz 801/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ Sędziowie WSA Jarosław Szaro WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015r. spraw ze skarg D. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. - nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług, - nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, 1) oddala skargi, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi J. B. za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu w kwocie 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt i 40/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 (sto dziesięć i 40/100) złotych. I SA/Rz 801/15 Uzasadnienie Decyzjami z dnia [...] czerwca 2015r., nr [...] i [...], Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołań D. B. (dalej: podatniczka/skarżąca) utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2015r.: - nr [...], odmawiającą umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za II-IX 2008r., VIII-XII 2009r., 2010r., 2011r., I, II, V-XI 2012r. w łącznej wysokości 2.342,97zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 1.240,00zł, - nr [...], odmawiającą umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych z lata 2009-2012 w łącznej wysokości 10.314,00zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 1.855,00zł. Z uzasadnień zaskarżonych decyzji oraz akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 25 listopada 2014r. (data wpływu do organu - 26 listopada 2014r.) podatniczka zwróciła się o umorzenie wszelkich roszczeń co do których wydano decyzje lub prowadzone jest postępowanie. Wniosek o udzielenie ulgi podatniczka uzasadniła trudną sytuacją finansową i życiową w jakiej się aktualnie znajduje, udokumentowaną załączonymi dokumentami. Podatniczka wskazała, że zatrudniona jest na 1/3 etatu, zaś mąż jest osobą bezrobotną. Podała, że podjęta próba utworzenia stałego miejsca pracy, a tym samym stałego źródła dochodu, skończyła się niepowodzeniem. Podatniczka wyjaśniła, że zaległość podatkowa dotyczy okresów prowadzonej działalności gospodarczej, w związku z którą poddała się dobrowolnej karze za naruszenie zakazu prowadzenia działalności nałożonego przez sąd w 2009r. Wyjaśniła, że zaistniała sytuacja spowodowała zły stan jej zdrowia i konieczność ciągłego leczenia. Decyzjami z dnia [...] stycznia 2015r., nr [...] i [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za II-IX 2008r., VIII-XII 2009r., 2010r., 2011r., I, II, V-XI 2012r. w łącznej wysokości 2.342,97zł wraz z odsetkami za zwłokę łącznej kwocie 1.240,00zł oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych z lata 2009-2012 w łącznej wysokości 10.314,00zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 1.855,00zł. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że podatniczka zatrudniona była na umowę o pracę na czas określony do dnia 31 grudnia 2014r. z tytułu której uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości 455,00zł netto miesięcznie. Aktualnie podatniczka nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Mąż podatniczki jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, uzyskuje dochód w wysokości ok. 330,00zł miesięcznie z tytułu dorywczych prac i okazjonalnie prowadzonego handlu. Podatniczka wraz z mężem poniosła koszty utrzymania w kwocie 376,90zł (tytułem opłat za energię elektryczną, wodę, ścieki, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości, zakup gazu z butli i opału) oraz dodatkowe koszty na zakup leków w wysokości ok. 200,00zł. Podatniczka posiada nieuregulowane zobowiązania wobec Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego Powiatu P. - Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w P., Wójta Gminy F. i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podatniczka jest właścicielem (w ustawowej współwłasności małżeńskiej) nieruchomości zabudowanej o pow. 0,09 ha (obciążonej hipoteką umowną na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) oraz samochodu osobowego rok prod. 1996r. Podatniczka mieszka wraz z mężem w budynku jednorodzinnym o pow. 150,00m2. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Organ podatkowy I instancji stwierdził, że wydatki podatniczki przewyższają osiągany dochód i w obecnej sytuacji brak możliwości dokonania zapłaty przedmiotowych zaległości podatkowych jednorazowo, co spełnia występowanie przesłanki "ważnego interesu podatnika", o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613) – dalej: O.p. Organ uznał również istnienie przesłanki "interesu publicznego", zawartej w ww. przepisie, stwierdzając, że nieudzielenie przedmiotowej ulgi mogłoby spowodować zagrożenie egzystencji podatniczki oraz konieczność sięgnięcia do środków opieki społecznej. Jednocześnie organ I instancji – powołując się na uznanie administracyjne – odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ podkreślił, że przedmiotowe zaległości podatkowe powstały w skutek świadomego działania podatniczki, która prowadząc działalność gospodarczą mimo zakazu, nie ewidencjonowała przychodów, nie rozliczała się rzetelnie z osiąganych dochodów oraz utrudniała przeprowadzenie kontroli podatkowej. Z tych względów, zdaniem organu I instancji, umorzenie przedmiotowych zaległości podatkowych oznaczałoby, że Skarb Państwa przejmuje odpowiedzialność za indywidualne działania podatników. Ponadto organ wskazał, że w stosunku do majątku podatniczki może być prowadzona egzekucja, a tym samym możliwe jest wyegzekwowanie całości zaległości podatkowych. W wyniku rozpatrzenia odwołań podatniczki od ww. decyzji organu I instancji, Dyrektor Izby Skarbowej powołanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] czerwca 2015r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie zachodzi zarówno przesłanka ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 O.p., stwierdzając jednocześnie, że ich wystąpienie nie obliguje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Przyznając, że podatniczka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, organ stwierdził, że nie uzasadnia ona konieczności umorzenia zaległości podatkowych. Podatniczka wraz z mężem są właścicielami nieruchomości o wartości rynkowej ok. 150.000,00zł oraz samochodu osobowego o wartości ok. 800,00zł, posiadają zatem majątek, z którego możliwa jest egzekucja należności podatkowych. Organ odwoławczy podkreślił również, że powstanie przedmiotowych zaległości podatkowych nie było wynikiem działania czynników nadzwyczajnych i niezależnych od podatniczki, gdyż doprowadziła ona do zadłużenia przez świadome działanie, naruszając przepisy prawa. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że niezasadna jest argumentacja organu I instancji dotycząca rzekomego utrudniania prowadzenia kontroli podatkowej przez podatniczkę, stwierdzając jednocześnie, że nie stanowi to naruszenia prawa w zakresie, który uzasadniałby uchylenie decyzji organu I instancji. Na decyzje organu odwoławczego D. B. złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniach skarg skarżąca zarzuciła, że argumentacja organu i poczynione ustalenia nie korespondują ze stanem faktycznym i są oparte na powierzchownej analizie załączonych do wniosków dokumentów. Skarżąca podkreśliła, że mimo odrębnie prowadzonych postępowań w stosunku do niej i J. B., prowadzili oni wspólnie działalność gospodarczą do 2009r., a następnie, w tym samym budynku prowadził ją J. B. Skarżąca zarzuciła również, że organ podatkowy nie zbadał sytuacji bytowej jej i męża, a zajęcie towarów handlowych i ich zlicytowanie pozbawiło małżonków środków na remont budynku, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. W odpowiedziach na skargi organ II instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach i wniósł o oddalenie skarg. Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015r. pełnomocnik skarżącej wniósł o zmianę zaskarżonych rozstrzygnięć lub ich uchylenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani w części. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych rozstrzygnięciach i odpowiedziach na skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skargi są niezasadne. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie są decyzje odmawiające umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych. Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowi art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Stosownie do tego przepisu organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b O.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Rozpatrując wniosek podatnika o przyznanie jednej z wyżej opisanych ulg, organ podatkowy jest zobowiązany do dokonania oceny dwóch przesłanek, a mianowicie: "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, zaś interes publiczny to dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo przy równoczesnej dbałości o interes Skarbu Państwa, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa, a więc i możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych. W interesie publicznym leży też, by podatnicy przestrzegali przepisów podatkowych z poszanowaniem zasady równości i sprawiedliwości opodatkowania. Umorzenie zaległości podatkowej jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania i może być stosowane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przesłanki te powinny być rozważone na podstawie wszystkich występujących w sprawie okoliczności faktycznych. W razie stwierdzenia, że jedna, bądź obydwie przesłanki występują, przepis art.67a § 1 pkt 3 O.p. uprawnia, a nie obliguje do pozytywnego załatwienia wniosku strony. Decyzje organów podatkowych w tym przedmiocie są bowiem wydawane w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Uznaniowość decyzji polega na tym, że to do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ może odmówić umorzenia zaległości nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Sądowa kontrola rozstrzygnięć opartych na uznaniu ma charakter ograniczony i dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz czy organy podatkowe nie przekroczyły granic "uznania administracyjnego". Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania sposobu prowadzenia postępowania przez organ podatkowy, nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W niniejszej sprawie skarżąca domagała się umorzenia zaległości podatkowych z uwagi na złą sytuację materialną. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, organy podatkowe należycie zbadały i oceniły sytuację skarżącej, stwierdzając, że obecnie skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi, które umożliwiłyby jednorazową spłatę przedmiotowej zaległości podatkowej, jednakże posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję należności podatkowych. Organy podatkowe stwierdziły, że w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika wyrażająca się w braku możliwości dokonania zapłaty przedmiotowych zaległości podatkowych jednorazowo oraz przesłanka interesu publicznego, gdyż nieudzielenie przedmiotowej ulgi mogłoby spowodować zagrożenie egzystencji skarżącej oraz konieczność sięgnięcia do środków opieki społecznej. Przedstawione przez organy podatkowe rozumienie przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 O.p., nie budzi zastrzeżeń Sądu. Mimo stwierdzenia występowania w sprawie zarówno ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego, organy podatkowe odmówiły zastosowania wnioskowanej ulgi argumentując, że powstanie przedmiotowych zaległości podatkowych nie było wynikiem działania czynników nadzwyczajnych i niezależnych od skarżącej, a świadomym i naruszającym przepisy prawa działaniem, polegającym na prowadzeniu działalności gospodarczej mimo zakazu sądowego, nieewidencjonowaniu przychodów i nie rozliczaniu się z osiąganych dochodów. Podkreślono również, że możliwe jest wyegzekwowanie zaległości podatkowych w drodze egzekucji. W ocenie Sądu, odmawiając umorzenia zaległości podatkowych w niniejszej sprawie organy podatkowe nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć organy wskazały jakimi przesłankami kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. Przeprowadzone przez organy postępowanie odpowiadało obowiązującym w tym zakresie zasadom, a zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia decyzji, pozwalał na dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Jak już zostało wskazane, kontrolując decyzje odmawiające umorzenia zaległości podatkowych, Sąd nie jest władny nakazać organowi podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści. Jednocześnie stwierdzając, że organy podatkowe nie uchybiły przepisom postępowania i oparły rozstrzygnięcia na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd nie ma podstaw prawnych do wyeliminowania takich decyzji z obrotu prawnego. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata wyznaczonego w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy, orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461 ze zm.).