I SA/Rz 811/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA. Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Tomasz Smoleń WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku J.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2011r. nr [...] o odmowie umorzenia wnioskowanych należności. Zadłużenie podatnika tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustalono łącznie na kwotę 114 294.61 zł. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne – 16 898, 92 zł. oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 6 606, 07zł. W przeprowadzonym postępowaniu ustalono, że wnioskodawca, pomimo iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożył kserokopie karty zgłoszeń bezrobotnego poszukującego pracy, w chwili rozpoznania przedmiotowego wniosku nie był zarejestrowany jako bezrobotny. Z dokumentacji medycznej przedstawionej przez wnioskodawcę wynika, że leczy się na choroby związane ze zwyrodnieniem kręgosłupa oraz stawu biodrowego, które to schorzenia w ocenie wnioskodawcy nie pozwalają mu na podjecie zatrudnienia. Nie legitymuje się jednakże orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy ani też orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ustalono że wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony, osiągającej z tytułu zatrudnienia wynagrodzenie miesięczne w kwocie 3 000 zł. netto, co zgodnie z wyliczeniami organu, daje kwotę 1500 zł. na jednego członka rodziny, która to kwota jak podkreślono w pisemnym uzasadnieniu przedmiotowej decyzji przekracza minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 773,54 zł. Zatem po dokonaniu analizy stanu majątkowego rodziny wnioskodawcy, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, a Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne przedmiotowej należności na mieszkaniu, którego właścicielem jest wnioskodawca. Tym samym istnieje realna szansa na wyegzekwowanie należności. Organ zauważył ponadto że powstałe zadłużenie jest wynikiem systematycznego i długotrwałego uchylania się przez wnioskodawcę od obowiązku płacenia składek, co świadczy o świadomym wygenerowaniu tychże zaległości. Podkreślając, iż przepis art. 28 ust 3a ustawy dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. 2009 r. Nr 205 poz. 1585) umożliwiający umorzenie zaległości wobec ZUS, pozostawia tę kwestię do uznania organu administracyjnego – stwierdził, iż ani okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę, ani ustalenia organu administracyjnego nie przemawiają za uwzględnieniem tego wniosku. W skardze na powyższą decyzję, wnioskodawca domagał się jej uchylenia i zarzucił błędy w poczynionych przez organ administracyjny ustaleniach faktycznych. Wskazując na trudną sytuację materialną rodziny podkreślił, że wbrew ustaleniom organu, dochód wnioskodawcy i jego żony jest minimalny gdyż do końca 2010 roku spłacane było zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego. Zaznaczył też, iż oboje z żoną są w wieku przedemerytalnym wobec czego pozbawienie ich mieszkania, stanowiącego źródło zabezpieczenia przedmiotowych zaległości pociągnie za sobą bardzo ciężkie skutki dla rodziny zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie w całości, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna jednakże z przyczyn innych aniżeli podniesione w jej treści. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Należy wskazać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. Istotnym jest również, aby wydanie decyzji uznaniowej, poprzedzone było prawidłowym i rzetelnym postępowaniem dowodowym, przeprowadzonym zgodnie z ustanowionymi w postępowaniu administracyjnym zasadami, mającymi na celu zagwarantować jego uczestnikom bezstronność i rzetelność postępowania, oraz możliwość obrony własnych praw. Prawidłowość przeprowadzonego przez organy postępowania wchodzi w zakres kontroli sądu administracyjnego. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, niezależnie od treści skargi, stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Wydana w przedmiotowej sprawie decyzja z dnia [...] maja 2011r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości została podpisana przez działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zastępcę dyrektora – J.F. oraz przez innych pracowników: aprobanta – M.B., Kierownika Wydziału Ubezpieczeń i Dochodów – J.F. oraz Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów – Z.H. Rozstrzygnięcie to podpisane zostało łącznie przez cztery osoby. Taki sposób procedowania pracowników organu budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcie to zostało podjęte przez organ kolegialny. Tymczasem statut Zakładu nie przewiduje udzielania przez Prezesa Zakładu upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi-kolegialny. Powyższego nie zmienia również fakt, że podpisy zostały pogrupowane w sposób, który mógłby ułatwić wyodrębnienie nazwiska osoby, która podjęła decyzję w imieniu organu, od nazwisk pozostałych pracowników, którzy jedynie brali udział w jej przygotowaniu. Nawet gdyby przyjąć, że taka technika dowodzi różnej wagi podpisów figurujących w różnym miejscu decyzji, nie sposób nie zauważyć, że w miejscu, które w zaskarżonej decyzji zostało przeznaczone na podpis osoby (osób?) wydających w imieniu organu decyzję widnieją cztery podpisy (por. wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 233/09, z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 804/09, z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 837/09, z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 838/09). Nie wdając się w spór co do treści wydanych w sprawie decyzji, z uwagi na to, że stwierdzone uchybienia czynią przedwczesnymi rozważania na temat meritum sprawy, Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania uchylonych decyzji znajduje oparcie w art. 152 p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu będzie rozpoznać wniosek w prawidłowym, jednoosobowym składzie a w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przestrzegając wyżej wymienionych wymogów, rozpoznać wniosek, zachowując dodatkowo gwarancje bezstronności.