I SA/Rz 811/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku W.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. - postanawia – oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąc decyzję opisaną w sentencji niniejszego postanowienia W.W. (dalej: skarżący) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, motywując wniosek niemożnością ich uiszczenia bez uszczerbku utrzymania siebie i swojej rodziny. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną pozostającą na emeryturze. Swój dochód zadeklarował w wysokości 6000 zł miesięcznie, z czego koszty utrzymania domu (300 m²) określił na 1040 zł miesięcznie, wyszczególniając opłaty: za gaz (500 zł), energię elektryczną (300 zł), wodę i kanalizację (150 zł), telewizję i Internet (50 zł) oraz wywóz śmieci (40 zł), dodając że po odliczeniu tych kosztów pozostałe dochody ledwie wystarczają na wyżywienie i ubranie (jego żona pobiera emeryturę w wysokości 860 zł). Jako majątek skarżący zadeklarował wspomniany dom, udziały w spółkach w wysokości 20 % i 12,5 %, a także oszczędności w wysokości 10.000 zł Skarżący wezwany do złożenia dodatkowych informacji i dokumentów, przedłożył odpisy: zeznania PIT-36L za 2012 r. i PIT-28 żony za 2012 r. i zaświadczenie z banku. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowieniem z dnia 30 października 2013 r., sygn. I SA/Rz 811/13 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skuteczne wniesienie środka prawnego w postaci sprzeciwu spowodowało, że postanowienie to utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) Rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Preferencja ta zależy od sytuacji materialnej wnioskodawcy, który winien wykazać, że znajduje się w takiej potrzebie oraz bez możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia swojej sprawy. Należy zaznaczyć, że postępowanie o przyznanie prawa pomocy jest postępowaniem incydentalnym i jako takie nie może być prowadzone w oderwaniu od okoliczności występujących w sprawie, i do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy należy ocena, czy okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie w jakim jest ono wnioskowane zachodzą, co oznacza, że weryfikacji oświadczeń strony należy dokonywać z uwzględnieniem powyższych zasad. Bezspornym jest, mając na uwadze orzecznictwo sądowe i literaturę, że koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi wydatkami, a obowiązek partycypowania w kosztach postępowania dotyczy w szczególności tych, którzy posiadają stałe dochody i majątek, a to w sprawie jest bezsprzeczne; skarżący bowiem prowadzi działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, posiada udziały w spółce "A" spółka jawna – 20% udziałów, "B" spółka jawna – 12,5 % udziałów oraz czego nie podał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co zostało przedstawione w aktach administracyjnych sprawy – ma udziały w "C" spółka jawna – 11,1 %, jest właścicielem (lub współwłaścicielem) kilku nieruchomości o charakterze komercyjnym. Z zeznania PIT-36L za 2012 r. wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący łącznie osiągnął 1.427.266,23 zł przychodów (z czego 1.353.352,30 zł to koszty ich uzyskania, zatem dochód po odliczeniach wyniósł 73.913,93 zł). Z załącznika PIT/B wynika rozbicie źródeł przychodów skarżącego i tak: z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej jako osoba fizyczna skarżący osiągnął przychód w kwocie 1542,95 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 45.502,14 zł, strata – 43.959,19 zł. Sąd zauważa, że z tego źródła przychodów, wyniki finansowe kształtowały się bardzo podobnie również w 2008 r., tj. okresie, którego dotyczy skarga strony. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący z ww. działalności wykazał stratę w wysokości 43.143,36 zł (przychody: 794,47 zł, koszty uzyskania przychodów: 43.937,83 zł). W tej działalności skarżący wykorzystuje nieruchomość, która nie generuje przychodów z powodu braku najemców (wg wyjaśnień – protokół badania ksiąg z 6 sierpnia 2012 r.), natomiast ponosi koszty obsługi nieruchomości: opłaty z tytułu podatków, energii elektrycznej, gazu, wody, koszty ubezpieczenia oraz koszty paliwa do samochodu, raty leasingowej od zakupu samochodu. Na przychody składają się wyłącznie refakturowane koszty opłat. Zatem odjęcie tej straty, (przyjmując, że schemat rozliczania tej działalności jest nadal powtarzany, co jest wielce prawdopodobne), zdaniem sądu, nie wpływa istotnie na faktyczny dochód skarżącego, a jedynie jego rozliczenie księgowe. Kontynuując należy uzupełnić informacje o sytuacji skarżącego odnośnie rozliczenia dochodów z udziału w spółkach. Przychody z udziału w spółce jawnej "A" (20%) wynosiły: 2.036.000,41 zł – przychód spółki, 407.200,08 – przychód przypadający na podatnika (skarżącego), 3.072.959,36 zł - koszty uzyskania przychodu spółki, 614.591,87 zł koszty uzyskania przychodu przypadające na podatnika (skarżącego), -1.036.958,95 zł strata spółki, -207.391,79 zł strata przypadająca na podatnika (skarżącego). Przychody z udziału w spółce jawnej "B" (12,5%) wynosiły: 3.396.671,10 zł – przychód spółki, 424.583,89 zł – przychód przypadający na podatnika (skarżącego), 2.075.970,77 zł - koszty uzyskania przychodu spółki, 259.496,35 zł koszty uzyskania przychodu przypadające na podatnika (skarżącego), 1.320.700,33 zł dochód spółki, 165.087,54 zł dochód przypadający na podatnika (skarżącego). Przychody z udziału w spółce jawnej "C" (11,1%) wynosiły: 5.350. 804,55 zł – przychód spółki, 593.939,31 zł – przychód przypadający na podatnika (skarżącego), 3.907.765,20 zł - koszty uzyskania przychodu spółki, 433.761,94 zł koszty uzyskania przychodu przypadające na podatnika (skarżącego), 1.443.039,35 zł dochód spółki, 160.177,37 zł dochód przypadający na podatnika (skarżącego). Żona skarżącego według oświadczenia uzyskuje przychody z tytułu emerytury, ale pomimo wezwania przychody z tego źródła nie zostały udokumentowane oraz przychody z najmu; według PIT-28 za 2012 r. było to 26.100 zł (ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w skali 8.5 % wyniósł 2.172,60 zł podatku). Dodać należy, że skarżący i jego żona na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej są współwłaścicielami części nieruchomości o przeznaczeniu usługowo-mieszkalnym w [...] przy ul. [...] (15 % udziału), a skarżący współwłaścicielem części takiej nieruchomości położonej w [...] przy ul.[...] (10,09 % udziału). Z przedłożonych dokumentów nie wynika jednak czy i jakie faktyczne przychody z najmu uzyskuje skarżący. Przedłożył wyłącznie PIT-36 L. Natomiast w aktach sprawy odnaleźć można informacje, że za 2008 osiągnął on 166.795,24 zł przychodu z tytułu najmu wyżej wymienionych nieruchomości. Stan posiadania skarżącego w tym zakresie nie uległ zmianie, co potwierdzają zalegające w aktach sprawy wydruki ksiąg wieczystych. Zatem należy przypuszczać, że skarżący posiada dochody również z tego źródła, rozliczane według ryczałtu, czego nie można ustalić na podstawie rozliczenia PIT-36L. Skarżący był wzywany o przedłożenie zeznania PIT-28, jednak bez rezultatu. Co do stanu majątkowego należy jeszcze uzupełnić, że skarżący wspólnie z żoną jest właścicielem ⅔ niewydzielonej części działki położonej w [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym, zakupionej w 2000 roku i wykorzystywanej do działalności prowadzonej na nazwisko skarżącego. Zatem formularz wniosku PPF był co najmniej mało dokładny jeżeli chodzi o posiadane zasoby majątkowe. Nieusprawiedliwione jest w takiej sytuacji przekonanie strony, że samo złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nawet dodatkowych informacji zobowiązuje Sąd do bezkrytycznego przyjęcia treści i danych tam zamieszczonych. Wyszczególniony powyżej przez Sąd majątek nieruchomy obiektywnie jest duży, a oprócz niego wartość ekonomiczną posiadają wkłady w spółkach jawnych: "C", "A" i "B". Dla przykładu w spółce jawnej "A" (20%) skarżący posiada 14600 udziałów po 500 zł każdy na wartość 7.300.000 zł. Pokrycie tych udziałów nastąpiło w wyniku wniesienia wkładu niepieniężnego (aportu) w postaci przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego, którego przedmiotem były m.in. składniki w postaci nieruchomości (budynki i grunty o wartości 25.097.209,00 zł. W sprawie Sąd dostrzega za istotne zauważenie, że w rozumieniu ekonomicznym ponoszenie wysokich kosztów uzyskania przychodów, a często w efekcie straty w związku z działalnością gospodarczą nie jest tożsame z wydatkami na finansowanie działalności gospodarczej. Obowiązujący system podatkowy zezwala na odliczenie poniesionych strat, czyli kosztów transakcji przewyższających w danym okresie odpowiadające im przychody, od przyszłej podstawy opodatkowania, redukując w ten sposób kwotę przypadającego do zapłaty podatku dochodowego, co nie oznacza faktycznego braku dochodów (można obniżyć dochód uzyskany z danego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych). Do kosztów uzyskania przychodów zaliczyć można odpisy amortyzacyjne prawa do znaku towarowego (znak towarowy "A" wyceniono na 13.164.000,00 zł), odpisy z tytułu zużycia środków trwałych wniesionych do spółki osobowej jako wkład niepieniężny i w taki sposób optymalizować zobowiązania podatkowe. Zatem strata, co jeszcze raz należy podkreślić, nie zawsze odpowiada faktycznemu brakowi dochodów z tytułu prowadzonej działalności. Na ocenę sytuacji strony ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy wpływa całokształt sytuacji majątkowej, a ta w przypadku skarżącego jest zdecydowanie lepsza od przeciętnej; skarżący posiada od wielu lat udziały w spółkach wynajmujących powierzchnie handlowe w znanych w regionie obiektach handlowych o bardzo dużej powierzchni, jest także współwłaścicielem jak wynika z akt sprawy nieruchomości komercyjnych (lokale mieszkalne i użytkowe) o znacznej wartości i również przynoszących dochody. W takiej sytuacji nie można uznać skarżącego za osobę nieposiadającą możliwości płatniczych; jest on właścicielem sporego majątku, dzięki któremu zdaniem Sądu mógłby pokryć koszty sądowe, ponieważ składniki tego majątku nie są zajęte, a co za tym idzie są w dyspozycji skarżącego i ma on możliwość zarządzania swoimi nieruchomościami. Nie ma konieczności, by w celu poniesienia kosztów sądowych skarżący zmuszony był do sprzedaży jakiejkolwiek nieruchomości, co sugeruje pełnomocnik. Skarżący zadeklarował oszczędności (10.000 zł), z akt wynika również, że podział zysków następuje zaliczkowo (następnego miesiąca za miesiąc mijający), dlatego biorąc pod uwagę powyższe położenie finansowe skarżącego, nie jest ono na tyle złe, że wymaga zastosowania instytucji prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Przyznać należy, że koszty sądowe w sprawie nie są niskie. Wpis sądowy od wniesionej skargi wynosi 28.453,00 zł, ale jako wpis stosunkowy jest pochodną wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją, a ta z kolei odzwierciedla skalę prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Analiza sprawy i sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy, według Sądu, nie czyni nierealnym dla skarżącego jako zobowiązanego do uiszczenia tych kosztów, możliwość poniesienia wymaganych opłat w sprawie. W konkluzji należy stwierdzić, że przyznane sądowi prawo zwalniania od kosztów sądowych powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe, a takie okoliczności w sprawie nie zachodzą. Tym samym nie zasługuje na szczególne traktowanie postawa skarżącego, który stara się przerzucić na Skarb Państwa, a faktycznie na współobywateli, koszty sporu wszczętego na jego żądanie. Nie znajdując przesłanek do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.