I SA/Rz 812/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010r. sprawy ze skargi J. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata skarżącej R. J. kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 812/09 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia (...) lipca 2009 r. (nr (...)) Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia J. U. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) maja 2009 r. (nr (...)) w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie w/w tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. organ I instancji wszczął i prowadzi postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania nałożonej na J. U. grzywny w celu przymuszenia za rok 2003 w kwocie 22.152,20 zł oraz 10.459,20 zł. W dniu 3 kwietnia 2009 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu nadpłaty podatku dochodowego za 2008 r. Otrzymana należność w wysokości 433,00 zł została zarachowana na poczet kosztów egzekucyjnych. Następnie w dniu 10 kwietnia 2009 r. organ I instancji dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym tj. ZUS Inspektorat . Otrzymana z ZUS kwota 296,13 zł została również zarachowana na poczet kosztów egzekucyjnych. Organ wskazał, iż pismami z dnia 9 kwietnia 2009 r., 20 kwietnia 2009 r. i 6 maja 2009 r. J. U. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wyłączenie jej z egzekucji administracyjnej twierdząc, że to nie do niej należą nieruchomości oraz że nie posiada ona żadnego majątku. Przedmiotowe pisma organ egzekucyjny zakwalifikował, jako wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego i po ich rozpatrzeniu wydał w dniu [...] maja 2009 r. powołane na wstępie postanowienie odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż przyczyny umorzenia egzekucji wymienione zostały enumeratywnie w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej ustawą egzekucyjną, zgodnie z którym postępowanie ulega umorzeniu: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 1 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo, jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4) gdy zachodzi błąd, co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, 9) na żądanie wierzyciela, 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Natomiast zgodnie z treścią § 2 tego art. 59 § 1 cyt. ustawy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, organ odwoławczy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej organ podniósł, iż stosownie do treści art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie natomiast z art. 33 pkt 1 cyt. ustawy podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku lub błąd co do osoby zobowiązanego. W zarzutach mogą więc być podnoszone okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego. W przypadku braku zarzutów, organ egzekucyjny nie bada z urzędu okoliczności przemawiających za umorzeniem egzekucji. 2 Organ II instancji podniósł, iż skarżąca po otrzymaniu tytułów wykonawczych nie wniosła zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie prowadzi postępowanie egzekucyjne. Tytuł wykonawczy oraz wniosek o wszczęcie egzekucji są dokumentami urzędowymi, które korzystają z domniemania prawdziwości, wobec czego weryfikacja ich z urzędu przez organ egzekucyjny w ramach czynności wstępnych była zbędna. Zgodnie bowiem z art. 29 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oznacza to, że przed podjęciem egzekucji, gdy postępowanie prowadzone jest na wniosek wierzyciela, jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, organ egzekucyjny jest obowiązany zbadać z urzędu dopuszczalność prowadzenia egzekucji. Badanie to obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony (badanie wniosku tylko pod względem formalnym) i czy zostało doręczone upomnienie. Organ ten nie jest natomiast upoważniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, bowiem badanie zasadności istnienia obowiązku związane jest z fazą postępowania orzekającego. Merytoryczne rozpoznanie tej kwestii przez organ egzekucyjny stanowiłoby naruszenie przepisów o właściwości rzeczowej oraz zasady dwuinstancyjności. Organ odwoławczy podkreślił, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela i na jego ryzyko. Dla organu egzekucyjnego wiążący jest tylko tytuł wykonawczy wystawiony i popierany przez właściwy podmiot. Za poparciem tytułów wykonawczych w przedmiotowej sprawie przemawia pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2009 r. (znak: [...]), w którym wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o podanie informacji odnośnie podjętych czynnościach egzekucyjnych mających na celu wyegzekwowanie grzywien i kosztów egzekucyjnych. Organ dodał również, iż wyegzekwowane kwoty wpływają na rachunek organu egzekucyjnego i zaliczane są w pierwszej kolejności na należne koszty egzekucyjne, a następnie proporcjonalnie na odsetki za zwłokę i należność główną. Na powyższe rozstrzygnięcie J. U. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż wycena budynków, do których rozbiórki skarżąca jest przymuszana, została kilkakrotnie zawyżona. Skarżąca zarzuciła, iż to nie ona jest właścicielem działek, a tym bardziej budynków i że przedłożyła organowi zaświadczenie z księgi wieczystej, z której 3 wynika kto jest faktycznym właścicielem, a zatem ta osoba powinna płacić. Skarżąca podniosła, iż żąda zwrotu niesłusznie zabranych kwot z rozliczenia PIT- 433 zł i za 2008 r. oraz kwot pobieranych na bieżąco po 300 zł miesięcznie. Wskazała, iż posiada I grupę inwalidzką i poza mieszkaniem komunalnym nie ma żadnego majątku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn.zm.) i art.134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z póżn. zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. Skarżąca w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym domagała się umorzenia egzekucji administracyjnej w zakresie egzekucji wierzytelności z tytułu zwrotu nadpłaty podatku dochodowego, świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego celem wykonania nałożonych na skarżącą grzywien. W toku postępowania Skarżąca podniosła zarzut błędu co do osoby zobowiązanego twierdząc, iż nie jest właścicielem nieruchomości, których dotyczyło postępowanie egzekucyjne oraz wskazywała na swoją złą sytuację materialną. Należy wskazać, iż według art. 59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się między innymi, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Stosownie zaś do treści art.59 § 2 cyt. ustawy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu 4 egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Błąd co do osoby zobowiązanego stanowi podstawę umorzenia postępowania wówczas, gdy w tytule wykonawczym została wskazana jako zobowiązany osoba, na której nie ciąży obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji następuje przez porównanie danych osoby wskazanej w tytule wykonawczym z danymi adresata orzeczenia lub innego dokumentu stanowiącego podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany, prawidłowo wskazany w tytule wykonawczym, kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku i wnosząc zarzut, zmierza do zbadania zasadności nałożenia na niego obowiązku (por. Piotr Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2008 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Natomiast na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej może dojść do umorzenia postępowania egzekucyjnego wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. W sytuacji gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania organ egzekucyjny jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania postanowienia bądź o umorzeniu postępowania, bądź o odmowie umorzenia postępowania. Stosownie do art. 26 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Należy wskazać, iż tytuł wykonawczy oraz wniosek o wszczęcie egzekucji są dokumentami urzędowymi, korzystającymi z domniemania prawdziwości. Stosownie do art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny bada wniosek o wszczęcie egzekucji tylko pod względem formalnym i nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z przepisu tego wynika, iż badanie przez organ egzekucyjny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym jest niedopuszczalne, zaś za podstawy wystawienia tytułu wykonawczego odpowiedzialność ponosi wierzyciel, (por. wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 22 lipca 1998 r., I SA/Gd 1529/96, publ. Lexpolonica nr 347394). 5 W orzecznictwie sądowoadmnistarcyjnym wyrażany jest pogląd, który Sąd w niniejszym postępowaniu w pełni podziela, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania zastrzeżeń podnoszonych przez zobowiązanego, które nie są związane z samym postępowaniem egzekucyjnym, ale dotyczą postępowania jurysdykcyjnego. Zarzuty oraz inne środki odwoławcze przysługujące w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnej, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Z uwagi na to zmiana lub uchylenie takiej decyzji może nastąpić wyłącznie w ramach jednego z trybów szczególnych unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2000 r., III SA 1902/99, publ. LexPolonica nr 364693, wyrok NSA z 27 października 1999 r., IV SA 1104/96, publ. LEX nr 47780). W niniejszym postępowaniu skarżąca podnosiła, iż nie jest właścicielem nieruchomości dotyczących postępowania administracyjnego, w toku którego nałożono na nią grzywny w celu przymuszenia, w związku z czym brak jest podstaw do kierowania w stosunku do niej egzekucji. W ocenie Sądu, organ egzekucyjny w niniejszym postępowaniu nie był uprawniony do badania okoliczności związanych ze zmianą właściciela przedmiotowych nieruchomości i tym samym brakiem podstaw do kierowania egzekucji w stosunku do skarżącej. Powyższe kwestie, powinny być podnoszone przed organem, który wydał decyzje, będące przedmiotem egzekucji tj. decyzje z dnia (...) kwietnia 2003 r., nr (...) i nr (...). Zgodnie bowiem z art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów. W rozpoznawanej sprawie w obiegu prawnym pozostają decyzje administracyjne, na podstawie których zostały wydane tytuły wykonawcze będące podstawą toczącego się postępowania egzekucyjnego. Dopiero ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego tych decyzji może skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Z analizy akt administracyjnych wynika, iż skarżąca nie wnosiła zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny dysponując wnioskiem wierzyciela o wszczęcie egzekucji oraz popieranym przez niego tytułem wykonawczym, był uprawniony do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dokonywania czynności egzekucyjnych, a stwierdzając brak 6 przesłanek do umorzenia egzekucji - do wydania postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stwierdzając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. [pic] 7