I SA/Rz 813/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009r. sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia - oddala skargę - I SA/Rz 813/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2009r. znak sprawy: [...] Prezes kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku S.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 lipca 2006r. W oparciu o treść art. 138 § 1 pkt.1 w zw. z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu orzekający w sprawie organ podniósł, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. organ rentowy ustalił nadpłatę z tytułu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 05 kwietnia 1993r. do 30 kwietnia 2006r., w tym: za okres od 05 kwietnia 1993r. do 30 kwietnia 2005r. nadpłatę świadczenia w kwocie 66.779,24 zł odpisano, natomiast za okres od 01 maja 2005r. do 30 kwietnia 2006r. w kwocie 9.388,08 zł przypisano do zwrotu S.Ś. W dniu 15 maja 2006r. wpłynęło odwołanie od decyzji naliczającej nadpłatę świadczenia, które Sąd Okręgowy w P. - Orzeczeniem z dnia 19 czerwca 2006r. postanowił przekazać Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego celem rozpoznania wniosku o umorzenie należności i wydania odpowiedniej decyzji. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia 17 lipca 2006r. odmówiono umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W dniu 31 lipca 2006r. S.S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając na skutek kolejnych rozstrzygnięć Sądu Administracyjnego wniosek z dnia 31 lipca 2006r. organ rentowy ustalił, że mieszka wraz z córką i zięciem, którzy posiadają stałe źródło utrzymania (w chwili obecnej odmówiono podania wysokości dochodu, w poprzednich wnioskach była to kwota około 2500zł miesięcznie), trojgiem wnucząt (jedno z nich posiada własną rodzinę). Nie posiada gospodarstwa rolnego, maszyn rolniczych, ani nie prowadzi hodowli. Mieszka w murowanym budynku mieszkalnym, w bardzo dobrych warunkach. Budynek mieszkalny (należący do córki) składa się z salonu, jadalni, trzech sypialni, kuchni i łazienki. Do dyspozycji S.Ś. pozostaje jeden pokój, kuchnia i łazienka. Obecnie posiada stałe źródło dochodu w postaci renty rodzinnej wypłacanej przez ZUS O/R w R. w kwocie 1072,22 zł netto miesięcznie (w tym dodatek pielęgnacyjny, ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny). Nie korzysta z pomocy finansowanej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej. Łączny miesięczny dochód wynosi 1072,22 zł. Z powyższego dochodu ponosi koszty z tytułu: opłat za energię elektryczną - około 20 zł miesięcznie, zakupu opału - około 70 zł miesięcznie, opłat za wodę - około 30 zł miesięcznie, opłat za gaz - około 30 zł miesięcznie, wydatków na zakup leków - około 480 zł miesięcznie (według przedstawionych faktur z dnia: 17 kwietnia 2009r., 28 maja 2009r., 09 czerwca 2009r. oraz z dnia 17 czerwca 2009r.) A zatem łączne wydatki wynoszą około 630 zł miesięcznie. Ponadto organ rentowy ustalił, że jest osobą schorowaną, z trudem poruszającą się i pozostającą pod stałą opieka lekarską. Na dowód tego przedłożone zostały karty informacyjne potwierdzające fakt hospitalizowania w okresach: od 06.08.1999r. do 26.08.1999r., od 16.01.1999r. do 10.02.1999r., od 12.08.2002r. do 16.08.2002r., od 20.02.2003r. do 27.02.2003r., od 18.02.2004r. do 25.02.2004r., od 19.11.2004r. do 26.11.2004r. Wymaga opieki osób drugich, cierpi na chorobę wrzodową żołądka, stawy, nadciśnienie i chorobę wieńcową. Art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy uprawnia - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem wnioskodawcy i po uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego - do umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Mając na względzie powyższą sytuację faktyczną oraz prawną organ rentowy stoi na stanowisku, iż pozostały - po uwzględnieniu miesięcznych wydatków w wysokości około 630 zł - miesięczny dochód w kwocie około 440 zł pozwala z pewnością podjąć spłatę zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, choćby w dogodnych ratach miesięcznych, które organ rentowy - w trakcie swojego postępowania - niejednokrotnie proponował. S.S. została poinformowana o przysługującym zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego prawie do zapoznania się z zebraną w sprawie dokumentacją i zgłoszenia uwag i żądań. Oświadczeniem z dnia 19 czerwca 2009r. nie zgłosiła uwag do zgromadzonej dokumentacji, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności przedstawionych we wniosku i ponownej wnikliwej analizie materiałów dowodowych zgromadzonych w postępowaniu, organ rentowy nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Na decyzję tę S.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie i umorzenie żądanych od niej należności. W uzasadnieniu naprowadziła, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i dowolnością a także jest pozbawiona zasad logiki i doświadczenia życiowego. W toku postępowania niejednokrotnie wskazywała na swoją ciężką sytuację zdrowotną i materialną a bulwersującym jest, że organ w tym stanie rzeczy stwierdził, że sytuacja ta pozwala na spłatę zadłużenia. Skarżąca wymaga opieki osób trzecich co wiąże się z kolejnymi wydatkami. Świadczenie które pobierała wynikało z winy organu rentowego i pomimo informacji jaką złożyła - organ w dalszym ciągu to świadczenie wypłacał. Dołożyła zatem na należytej staranności a pobierane w dobrej wierze świadczenia zużyła na bieżące potrzeby i nie jest wzbogacona. Wskazała również, że orzekające wcześniej w tej sprawie sady wydały szereg zaleceń podczas gdy zaskarżona decyzja jest dowolną. W odpowiedzi na skargę prezes kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł ojej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w decyzji dodatkowo naprowadzając, że skarżąca w żaden sposób nie poczyniła próby spłaty jakiejkolwiek części pobranego świadczenia ukierunkowując swoje postępowanie jedynie na całkowite umorzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071); dalej: "k.p.a." lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Kasy, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z treścią wymienionego art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Kasy zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi, umorzyć należności. Jak już zaznaczono powyżej, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności Kasy powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Prezes Kasy, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes Kasy prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej zachodziły okoliczności uzasadniające umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Należy uznać, iż dokonana przez Prezesa Kasy ocena możliwości płatniczych skarżącej, które, w ocenie organu, pozwalają na spłatę pozostałej części zadłużenia nienależnie pobranego świadczenia, nie narusza zasady ogólnej postępowania administracyjnego uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dokonując takiej oceny Prezes Kasy wziął bowiem pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną zainteresowanej, otrzymującej świadczenie, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie wnioskodawczyni kosztów utrzymania. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę trudną sytuację zdrowotną. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazać przy tym należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności Kasy, bowiem odmowa ich umorzenia w całości nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Mając na uwadze zarzut skargi, że wydana przez organ decyzja nie respektuje wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Apelacyjnego z dnia 12 czerwca 2007r. /prawdopodobnie chodzi o wyrok WSA w Warszawie z dnia 12.06.2007r. sygn. akt V SA/Wa 306/07/ wskazać należy, że zaskarżona decyzja respektuje ten wyrok jak również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 mają 2008r. sygn. akt V SA/Wa 879/08, a także zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 marca 2009r. sygn. akt 797/08 do czego organ jest zobowiązany na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisu tego bowiem wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W tym stanie sprawy, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego a także procesowego, a w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy zebrały i oceniły materiał dowodowy, a wyprowadzona z tych ustaleń decyzja, wbrew zarzutom skargi, nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Z przyczyn wyżej podniesionych, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.