I SA/Rz 819/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Kazimierz Włoch SO del. Jarosław Szaro /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012r. sprawy ze skargi Z.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że postanowienie wymienione w pkt. 1) nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 819/11 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za 2005r. dla J. J. i Z. J. w wysokości 39.172,50 zł. W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że Z. J. wniosła odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010r. z uchybieniem ustawowego terminu. Przyjęto, że została ona doręczona stronie w dniu 31 grudnia 2010r. Przesyłka pierwszy raz została awizowana w dniu 17 grudnia 2010r., awizo powtórnie zostało dokonane w dniu 24 grudnia 2010r. SKO ustaliło, że zgodnie z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1, czyli 14 dni od daty pierwszego awizowania, tj. w dniu 31 grudnia 2010r. Strona sporządziła odwołanie i nadała je w Urzędzie Pocztowym w R. w dniu 6 czerwca 2011r. (data stempla pocztowego). Z uwagi na powyższe upłynął czternastodniowy dniowy termin od dnia doręczenia decyzji, do złożenia odwołania. Termin przewidziany w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej jest terminem nieprzekraczalnym i dlatego czynność procesowa dokonana po jego upływie jest bezskuteczna z mocy prawa. Zasadnie zatem na podstawie art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej dokonano wstępnej kontroli środka odwoławczego i stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji Prezydenta Miasta. Na powyższe rozstrzygnięcie Z. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art.129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, iż odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010r. zostało złożone po terminie, w sytuacji gdy skarżącej dopiero w dniu 23 maja 2011r. skutecznie doręczono decyzję, gdyż dopiero w tym dniu mogła się zapoznać z jej treścią i od tej daty biegł termin do złożenia odwołania, który został przez skarżącą zachowany. W uzasadnieniu skargi, skarżąca zrzuciła, iż wbrew twierdzeniom organu, decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010r. nie została jej skutecznie doręczona w dniu 31 grudnia 2010r. Wskazała, że w dniu 27 grudnia 2010r. doręczyciel nie pozostawił przedmiotowej przesyłki w siedzibie firmy, którą skarżąca prowadzi wraz z małżonkiem, z uwagi na nieobecność osób upoważnionych do odbioru korespondencji. Doręczyciel nie pozostawił również awiza mimo, iż miał taką możliwość, bowiem w firmie byli obecni pracownicy. Następnie w dniu 27 grudnia 2010r. w siedzibie firmy zostało pozostawione drugie awizo, na którym widniała data 24 grudnia 2010r. Skarżąca wskazała, że w dniach 24 grudnia 2010r. oraz 27 grudnia 2001r. w siedzibie firmy w godzinach jej otwarcia nie było pracownika firmy Pocztex, ani listonosza Poczty Polskiej, zatem powtórne zawiadomienie zostało pozostawione w godzinach późniejszych. W piśmie z dnia 27 grudnia 2010r. skierowanym do Poczty Polskiej skarżąca poinformowała, że przesyłka zostanie odebrana w pierwszym dniu pracującym, przypadającym po dniu 1 stycznia 2011r. W dniu 3 stycznia 2011r. przy próbie odbioru przesyłki okazało się, że została ona zwrócona adresatowi. Zdaniem skarżącej, sam fakt przechowywania pisma w placówce pocztowej przez okres 14 dni, bez względu na zachowanie terminów siedmiodniowych przy awizowaniu, nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że doszło do skutecznego doręczenia pisma w drodze doręczenia zastępczego. Art. 150 Ordynacji podatkowej wymaga, aby powtórne zawiadomienie o pozostawieniu decyzji w placówce pocztowej nastąpiło po upływie 7 dni od pierwotnego zawiadomienia. Skarżąca podkreśliła, że nie otrzymała pierwotnego zawiadomienia, a powtórne awizo zostało "podrzucone" do siedziby firmy z datą 24 grudnia 2010r. Zatem czternastodniowy termin rozpoczął bieg, nie jak twierdzi organ w dniu 18 grudnia 2010r., a w dniu 27 grudnia 2010r. (dni 25 i 26 grudnia 2010r. były dniami wolnymi od pracy), a zakończył się w dniu 3 stycznia 2011r., kiedy odbiór przesyłki nie był już możliwy, gdyż w tym dniu zwrócono ją adresatowi. Zdaniem skarżącej, decyzja nie została skutecznie doręczona z uwagi na brak zachowania procedur wynikających z art.150 Ordynacji podatkowej. Skarżąca nadmieniła również, że przyjęcie przez organ, iż strona dowiedziała się o decyzji w dniu 31 grudnia 2010r., czy też w dniu 3 stycznia 2011r. oparte jest jedynie na domniemaniu, bowiem nie mogła znać treści tego pisma. Skarżąca zarzuciła, że o wydaniu wobec niej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010r. dowiedziała się w dniu 7 marca 2010r. i w dniu 22 marca złożyła wniosek o wydanie korespondencji. W ocenie skarżącej, skuteczne doręczenie tej decyzji nastąpiło w dniu 23 maja 2010r., bowiem dopiero w tym dniu mogła się ona zapoznać z treścią rozstrzygnięcia i w ustawowym terminie wnieść odwołanie. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalanie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że są one nietrafne, gdyż stan faktyczny został przez organ prawidłowo oceniony, a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz z uwzględnieniem zasad prawa procesowego. Zarzut naruszenia przez organ podatkowy art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez doręczenie skarżącej decyzji w dniu 23 maja 2011r. tj. po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy i w konsekwencji nie powstanie zobowiązania podatkowego, organ uznał za nieuzasadniony. Zdaniem organu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2010r. została doręczona stronie w dniu 31 grudnia 2010r. Zgodnie zatem z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, doręczenie nastąpiło z upływem 14 dni od daty pierwszego awizowania, tj. 31 grudnia 2010r. W ocenie organu, podniesione przez skarżącą okoliczności, nie dają podstawy do stwierdzenia nieskuteczności doręczenia przedmiotowej decyzji, a są jedynie wyrazem podejmowania przez stronę działań i ich interpretacji, zmierzających do uniknięcia skutków decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze co następuje: Skarga jest uzasadniona. Przepis art. 223 § 2 ordynacji podatkowej (ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. D.z.U. z 2005r. Nr 8 poz. 60 z zm.) przewiduje, że termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni licząc od doręczenia stronie decyzji od której składa ona odwołanie. Z kolei przepisy określające doręczenia zgrupowane w rozdziale 5 działu IV Ordynacji przewidują trzy sposoby doręczenia pisma adresatowi. Pierwszym z nich jest doręczenie właściwe uregulowane w art. 145 ordynacji kiedy pismo zostaje doręczone stronie lub jej pełnomocnikowi jeżeli strona go ustanowiła lub też pełnomocnikowi dla doręczeń.( art. 145§2 i 147 § 1 ordynacji) Drugim sposobem jest doręczenie pisma w nieobecności adresata pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu jeżeli podjęły się oddania pisma adresatowi. ( art.149 ordynacji) Trzecim sposobem jest tzw. doręczenie zastępcze jeżeli pismo nie mogło zostać doręczone adresatowi lub w trybie art.149 ordynacji. Polega to na przechowywaniu pisma przez pocztę przez okres 14 dni w placówce pocztowej, zawiadomieniu dwukrotnym adresata o pozostawieniu pisma w tej placówce. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienia pozostawia się w skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Pismo – w przypadku jego nie podjęcia uważa się za doręczone z upływem ostatniego dnia przechowywania. ( art. 150 ordynacji). Doręczenie zastępcze ma na celu zapewnienie skuteczności doręczeń pism także w sytuacji, gdy adresat świadomie ich nie odbiera. W niektórych sytuacjach będzie to jedyna możliwość doręczenia pisma. Ustawodawca stworzył pewną fikcję doręczenia pisma dzięki której uniemożliwił uchylanie się od opodatkowania co jest przecież działaniem, które nie może być tolerowane. Z fikcją tą wiążą się poważne skutki prawne, nie tylko dla osób które w sposób celowy uchylają się od opodatkowania, ale też dla wszystkich podatników, którzy czasem z przyczyn od nich zupełnie niezależnych np.: z powodu wyjazdu czy też choroby nie są w stanie odebrać adresowanej do nich przesyłki. Niezależnie bowiem od przyczyny niepodjęcia pisma, skutek w postaci zaistnienia domniemania doręczenia pisma w ostatnim dniu okresu przechowywania na poczcie występuje wobec wszystkich adresatów objętych tą procedurą. Upływ terminu przechowywania pisma powoduje rozpoczęcie biegu terminu do zaskarżenia decyzji lub postanowienia doręczonego tym sposobem doręczenia, co wobec braku wiedzy adresata o doręczeniu mu tym sposobem korespondencji może prowadzić do bezskutecznego upływu tego terminu, a tym samym nie będzie on mógł wykorzystać swoich uprawnień np.: do zaskarżenia przedmiotowego pisma. Instytucja doręczenia zastępczego jest więc próbą pogodzenia z jednej strony konieczności zapewnienia sprawności postępowania, a z drugiej zapewnienia praw stronom postępowania w tym prawa do otrzymania decyzji zapadających w tym postępowaniu. Z tych względów, instytucja ta jako wywierająca istotne skutki dla praw uczestników postępowania musi być stosowana bardzo restrykcyjnie i każde odstępstwo od przewidzianych w niej unormowań musi skutkować przyjęciem, że w istocie nie doszło do zastępczego doręczenia pisma. W przedmiotowej sprawie – co nie budzi żadnej wątpliwości w dniu [...] grudnia 2010r. Prezydent Miasta wydał decyzję ustalającą wymiar podatku od nieruchomości dla skarżącej Z. J. Przesyłka zawierająca przedmiotową decyzję została wysłana 17 grudnia 2010r. ( data stempla pocztowego na znaczkach ) i jeszcze tego samego dnia awizowana poprzez umieszczenie zawiadomienia "na drzwiach adresata". Zaś samo pismo zostało złożone w urzędzie pocztowym nr 5 w R. Przesyłka nie została odebrana i została ona awizowana powtórnie w dniu 24 grudnia 2010r. Ponieważ nie została odebrana, 3 stycznia 2011r. została zwrócona do adresata. Jak wynika z zestawienia powyższych dat nie została spełniona norma dotycząca awizowania pisma w trybie doręczenia zastępczego o której mowa w art. 150 § 1 a ordynacji. Przepis ten stanowi, że "Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7- miu dni." Z przepisu tego wynika, że powtórna awizacja może nastąpić dopiero w ósmym dniu, czyli po bezskutecznym upływie terminu 7-mio dniowego do odbioru pisma. Ścisłe przestrzeganie wymogów przewidzianych w tym przepisie nie jest bez znaczenia i musi być respektowane w celu stworzenia adresatom pism właściwych gwarancji umożliwiających im odbiór kierowanych do nich i awizowanych przez pocztę przesyłek. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.06.2010 r. II FSK 281/09 stwierdzając, że: 1. Fakt "niepodjęcia pisma w terminie 7 dni", o którym mowa w art. 150 § 1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) jest zdarzeniem, którego nie uwzględnia się przy obliczaniu tego terminu 7 - dniowego. 2. Sam fakt przechowywania pisma w placówce pocztowej przez okres 14 dni, o którym mowa w art. 150 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) bez względu na zachowanie terminów 7-dniowych z art. 150 § 1a tej ustawy, przy awizowaniu nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że doszło do skutecznego doręczenia pisma w drodze doręczenia zastępczego. (ONSA 4/2011 poz.65) Naruszenie zatem terminu do powtórnej awizacji przesyłki w ocenie tego Sądu jest podstawą do uznania, że nie doszło do skutecznego doręczenia pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w tym orzeczeniu. Akceptując konieczność przyjmowania fikcji doręczenia przesyłek adresowanych do stron, w sytuacji gdy wiadomym jest, że takiej przesyłki strona nie odebrała Sąd zauważa konieczność ścisłego przestrzegania obowiązującego w tym zakresie przepisu uznając jego naruszenie za podstawę do przyjęcia, że nie doszło do zastępczego doręczenia przesyłki pocztowej zawierającej pismo skierowane do strony – Z.J. – decyzji Prezydenta Miasta objętej aktualnie złożonym odwołaniem. W tej sytuacji gdy nie doszło do doręczenia w przedmiotowym – przyjmowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze terminie do doręczenia decyzji, nie mógł rozpocząć biegu 14 dniowy termin do wniesienia odwołania. Przy takiej zaś konstatacji, postanowienie SKO musiało zostać uznane za pozbawione podstawy prawnej. Podstawą orzeczenia WSA jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.