I SA/Rz 834/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie WSA Barbara Stukan-Pytlowany WSA Kazimierz Włoch Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 lutego 2011r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek - oddala skargę - 1. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia J.H. nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od czerwca 2000 r. do stycznia 2003 r., w kwocie 6 747,59 zł, obejmującej należność główną, w wysokości 2 955,59 zł i odsetki, których suma na dzień 7 czerwca 2010 r. wyniosła 3 792 zł. 2. Wnioskiem z dnia 1 września 2010 r. J.H. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – zwanego dalej: ZUS - o umorzenie zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne, uzasadniając to swoją trudną sytuacją materialną i pogarszającym się stanem zdrowia. W przedmiotowym wniosku stwierdził, że ma 59 lat, od czternastu lat choruje na cukrzycę. Choroba ta niesie za sobą liczne powikłania, w związku z czym jest on pod stałą opieką specjalistów. Na dochody jego rodziny składają się natomiast: renta wnioskodawcy, w wysokości 700 zł miesięcznie (netto) oraz wynagrodzenie jego żony, w wysokości 1 830 zł. Natomiast wydatki to: koszty opłacania rachunków, w wysokości 400 zł miesięcznie, spłata rat kredytowych, w wysokości 200 zł miesięcznie, koszty zakupu leków – 100-150 zł miesięcznie, a także koszty wyżywienia, zakupu odzieży, koszty związane z nauką córki, która ukończyła szkołę średnią i zamierza podjąć studia wyższe. Wnioskodawca zaznaczył także, że w 1999 r., kiedy powstał obowiązek opłacania składek, był zatrudniony na podstawie umowy o pracę i nie miał świadomości, że ciąży na nim obowiązek ich regulowania. 3. ZUS, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz naliczonych od nich odsetek, powołując się na art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3 i art. 28 ust. 3 a z dnia 13 października 1998 r. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Oprócz tego jednak, w myśl art. 28 ust. 3a i ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą, być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365, zwanym dalej: rozporządzeniem z 2003 r.). Umorzenie wymaga więc stwierdzenia jednej z wymienionych w rozporządzeniu z 2003 r. przesłanek. W przedmiotowej sprawie ZUS ustalił, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynosi 2 450 zł, zaś kwota przypadająca na jedną osobę wynosi 1270 zł, jest tym samym wyższa od kwoty minimum socjalnego, wynoszącej w 2009 r. ok. 730 zł na osobę. Zdaniem organu, po odliczeniu wszystkich wymienionych przez wnioskodawcę wydatków, w jego gospodarstwie domowym pozostaje kwota 1 810 zł, nie można zatem stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 4. Wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej wyżej opisaną decyzją ZUS, złożył J.H. , domagając się umorzenia powstałych zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami. Podniósł on, że w związku z tym, że cierpi nie na jedną, ale kilka przewlekłych chorób (cukrzyca, nadciśnienie, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa), pozbawiających go możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego uiszczenie zaległych składek, spełnia przesłanki umorzenia zaległości, o których mowa w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. J.H. stwierdził także, że powołana w uzasadnieniu organu I instancji kwota minimum socjalnego jest wskaźnikiem teoretycznym, zupełnie oderwanym od realiów życia i wbrew stanowisku organu nie jest w stanie pokryć wszystkich niezbędnych wydatków. Dodał, że w ostatnim czasie do wymienionych we wniosku wydatków doszły jeszcze koszty leczenia skutków wypadku samochodowego, którego doznali on i jego żona w czerwcu 2010 r., z którym wiąże się również zmniejszenie dochodów żony, w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim. Odnośnie wydatków wymienionych w uzasadnieniu decyzji ZUS wnioskodawca zarzucił, że organ zaniżył wysokość kosztów leczenia, które w rzeczywistości wynoszą przeciętnie 200 zł w skali miesiąca, nie wziął pod uwagę kosztów wyżywienia trzech osób, wynoszących 50 zł dziennie, ani też faktu że córka wnioskodawcy pracowała jedynie przez okres wakacji, tj. od 10 czerwca do 9 września 2010 r., pobierając minimalne wynagrodzenie. J.H. podkreślił również, że córka studiując we Wrocławiu, przeznacza zarobione pieniądze na swoje utrzymanie na studiach, co nie zmienia jednak faktu, że w dalszym ciągu pozostaje na utrzymaniu rodziców. Tak wiec wysokość stałych wydatków miesięcznych w jego gospodarstwie domowym wynosi 2 230 zł i przy dochodach w kwocie 2 540 zł, nie pozwala na uregulowanie zaległości w opłacaniu składek, bez zagrożenia egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. 5. Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] października 2010 r., utrzymał w mocy decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, wraz z odsetkami. W jego ocenie postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami obowiązującymi na gruncie postępowania administracyjnego. Organ stwierdził, że nie można zgodzić się z twierdzeniem wnioskodawcy, że kwota minimum socjalnego jest wskaźnikiem teoretycznym, gdyż odzwierciedla ona normatywny model zaspokajania potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na poziomie wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka. Zakwestionował także twierdzenie, że spłatę zaciągniętego kredytu można uznać za istotniejszą od spełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek. Odnosząc się zaś do okoliczności związanych z ze skutkami wypadku samochodowego Prezes ZUS stwierdził, że obniżenie dochodów spowodowane tym zdarzeniem jest tylko czasowe. Organ zwrócił uwagę również na fakt, że w postępowaniu prowadzonym przez ZUS wnioskodawca w ogóle nie ujawnił daty rozwiązania umowy o pracę swojej córki, w związku z tym wiedza organu na ten temat pochodziła z informacji zamieszczonych w systemie informatycznym ZUS. Odnosząc się całościowo do stanu faktycznego sprawy Prezes ZUS stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie sposób jest stwierdzić, że uregulowanie zaległych składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie, mając na uwadze fakt rozwiązania umowy o pracę córki wnioskodawcy i fakt rozpoczęcia przez nią nauki na Uniwersytecie [...], zaproponował rozłożenie zaległości na raty. 6. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję Prezesa ZUS wniósł J.H. , zarzucając jej naruszenie: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168, ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, działanie w sposób sprzeczny z zasadą przekonywania, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów; art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, że skarżący nie spełnił przesłanek określonych w przepisie, naruszenie § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej umorzenia zaległych składek, mimo wykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek do umorzenia zaległości. Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu złożonej skargi stwierdził ponadto, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego, natomiast uzasadniając wydaną decyzję ograniczył się jedynie do przytoczenia okoliczności faktycznych, bez jakiegokolwiek umotywowania podjętego rozstrzygnięcia. Nie rozważył między innymi wpływu wydatków związanych z leczeniem i studiami córki na ogólną sytuację majątkową. W ocenie skarżącego spełnił on przesłankę zwolnienia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. , gdyż cierpi na kilka przewlekłych chorób, pozbawiających go możliwości uzyskania dochodu, z którego możliwe byłoby sfinansowanie zaległości w opłacaniu składek. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do poczynionych ustaleń, skarżący stwierdził, że organ badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości powinien był odnieść się do jego aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej oraz porównać uzyskiwane przez niego dochody z rzeczywistymi wydatkami, zamiast odwoływać się do rozporządzenia o minimum socjalnym 7. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze brzmienie powyższych regulacji, na wstępnie niniejszych rozważań, należy zaznaczyć że dokonując kontroli aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej Sąd ocenia je jedynie pod względem legalności, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania konkretnych spraw. Jego kompetencja, co do zasady, ogranicza się jedynie do wydawania rozstrzygnięć o charakterze kasatoryjnym, w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności, w sytuacji stwierdzenia uchybień prawa materialnego, czy też regulacji proceduralnych. 9. Zasady umarzania zaległych składek na ubezpieczenia społeczne reguluje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 28 ust. 2 tej ustawy uzależnia możliwość umorzenia składek od stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności, definicję której zawarto w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę poczynione przez organy w trakcie postępowania ustalenia faktyczne, których prawidłowość nie budzi wątpliwości, jak również które nie są sporne pomiędzy stronami, należy stwierdzić, iż w sytuacji skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałby na przyjęcie nieściągalności jego zaległości składkowych. 10. Niezależnie od powyższego, zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jeżeli zaś chodzi o szczegółowe zasady dotyczące umarzania zaległości składkowych na podstawie tego przepisu, to art. 28 ust. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła w tym zakresie do rozporządzenia z 2003 r., które w § 3 stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zarówno w przypadku umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również na podstawie art. 28 ust. 3a i ust. b w zw. z § 3 rozporządzenia z 2003 r. ustawodawca pozostawił decyzję w przedmiocie ewentualnego umorzenia uznaniu organu. Oznacza to, że spełnienie przesłanek wymienionych w przepisach ustawy nie rodzi po stronie wnioskodawcy roszczenia o umorzenie. ZUS może bowiem, nawet w przypadku ich spełnienia, tj. w przypadku stwierdzenia nieściągalności zaległości, czy też ustalenia, że uregulowanie zaległości pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, odmówić umorzenia. Niemniej jednak podjęcie decyzji o umorzeniu wymaga bezwzględnie stwierdzenia zaistnienia tych przesłanek, w przeciwnym bowiem razie, decyzja umarzająca będzie wydana z naruszeniem prawa materialnego. 11. Fakt, że decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości pozostawiona została w gestii organu, działającego w granicach uznania administracyjnego, sprawia, że Sąd nie jest władny w nią ingerować. Nie oznacza to jednak, że w zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległych składek organ korzysta z całkowitej dowolności, szczególnie w kwestii prowadzenia postępowania. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie toczy bowiem się na podstawie regulacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz kodeksu postępowania administracyjnego, z zapewnieniem wszelkich gwarancji proceduralnych, właściwych dla tego rodzaju postępowań, do kontroli przestrzegania których właściwy jest sąd administracyjny. W sytuacji stwierdzenia uchybień w tym zakresie, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a także stwierdzenia naruszeń prawa materialnego Sąd jest nie tylko władny, ale wręcz zobligowany do uchylenia zaskarżonego aktu i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie stwierdzenia jego nieważności. Sąd w niniejszej sprawie nie dopatrzył się jednak naruszeń w tym zakresie, mających lub mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Postępowanie bowiem zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a wydane rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. 12. Podnoszone w skardze zarzuty, co do niewyjaśnienia stanu faktycznego nie znajdują potwierdzenia w okolicznościach sprawy, albowiem organ wziął pod uwagę zarówno kwestie związane z rozwiązaniem umowy o pracę córki wnioskodawcy, fakt podjęcia przez nią studiów wyższych oraz związane z tym koszty, a także skutki wypadku samochodowego i wpływ doznanych obrażeń na sytuację zdrowotną i materialną skarżącego oraz jego żony. Odniósł się także do zarzutów odnośnie decyzji ZUS z 7 sierpnia 2010 r., sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyjaśniając że w postępowaniu prowadzonym przez ZUS skarżący nie powoływał się na okoliczności związane między innymi z czasowym charakterem umowy o pracę jego córki oraz zamiarem podjęcia przez nią studiów. 13. Podobnie nie sposób zarzucić organowi dowolności w zakresie oceny zebranego materiału dowodowego. Uznając, że uiszczenie zaległych składek nie będzie się wiązało ze zbyt ciężkimi skutkami dla zobowiązanego organ nie przekroczył granicy swobodnej oceny dowodów, co zarzuca skarżący, gdyż dostatecznie uzasadnił swe stanowisko, odwołując się do kryteriów o charakterze obiektywnym, takich jak między innymi wysokość minimum socjalnego. Minimum socjalne jest co prawda wynikiem uśrednienia wysokości wydatków, niezbędnych do poniesienia w celu zapewnienia realizacji potrzeb bytowych na dostatecznym poziomie, jednakże nie można przyjąć, że jest ono kompletnie oderwane od rzeczywistości oraz że ma czysto teoretyczny charakter. Kryterium o oparte jest o zebrane dane statystyczne, ma ono zatem charakter obiektywny. 14. ZUS stwierdził, iż J.H. nie spełnia warunków do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, z uwagi na to, że jego sytuacja materialna nie daje wystarczających podstaw do stwierdzenia, że nie jest on w stanie uregulować swoich zaległości wobec ZUS. Ustalenia te, poczynione na podstawie dokumentów urzędowych oraz innych dowodów przedstawionych przez skarżącego oraz przeprowadzonych przez organ są prawidłowe, w związku z tym brak jest dostatecznych podstaw do ich skutecznego zakwestionowania. Niespełnienie wyżej wymienionych przesłanek umorzenia zaległych składek uniemożliwiło podjęcie przez organ korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, w ramach uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.