I SA/Rz 838/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Tomasz Smoleń / spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2014 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2014r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego R. P. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 838/14 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podatku rolnego za rok 2014. Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] ustalił R. P. (Skarżącemu Podatnikowi) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2014r. w kwocie 256zł. W oparciu o zmianę ewidencji gruntów i budynków miasta z dnia [...] lutego 2014 r. oraz decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "Budowa drogi obwodowej miasta łączącej drogę krajową nr 28 z drogą wojewódzką nr 885", ustalił, że działka nr 959/1 o pow. 0,0473 ha powstała w wyniku podziału działki nr 959 obr. 214, działka nr 1158/1 o pow. 0,0999 ha powstała w wyniku podziału działki nr 1158 obr. 214 oraz działka nr 951 obr. 214 o pow. 0,6814 ha ustalił, iż właścicielem tych działek stał się Skarb Państwa z dniem 4 lutego 2014r. Dlatego wszczęto z urzędu postępowanie podatkowe w celu ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2014 r., jednocześnie wzywając podatnika do złożenia Informacji Podatkowej. Decyzję Prezydenta Miasta zaskarżył Podatnik wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. określonej wyżej nadał rygor natychmiastowej wykonalności, w której zapisano, że decyzja zobowiązuje do niezwłocznego wydania nieruchomości, uprawnia do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez właściwego zarządcę drogi, uprawnia do rozpoczęcia robót budowlanych. Wobec powyższego w sierpniu 2013r. na przedmiotowych działkach rozpoczęto roboty drogowe co spowodowało, że Skarżący nie wykonywał żadnych prac agrotechnicznych. Podatnik wskazał, że naliczanie podatku rolnego za okres od maja 2013 r. do lutego 2014 r. jest dla niego krzywdzące. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja jako prawidłowa pod względem formalnoprawnym nie podlega uchyleniu. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, dlatego odwołanie nie mogło zostać uwzględnione. Podkreślono, że dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków mają walor dokumentu urzędowego i zgodnie z art. 194 O.p. stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Organ podatkowy winien więc uwzględniać dane zawarte w ewidencji prowadząc postępowanie podatkowe zmierzające do ustalenia wymiaru podatku. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2013r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.), nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11 f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własności Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Z materiału dowodowego wynika, iż decyzja Wojewody z dnia [...] kwietnia 2013 r. stała się ostateczna z dniem 4 lutego 2014 r. Wobec tego dopiero z tym dniem, następuje przeniesienie prawa własności nieruchomości, a tym samym następuje również faktyczna zmiana podatnika. W ocenie Kolegium terminy rozpoczęcia prac drogowych czy spisania protokołu z przekazania działek nie są istotne w sprawie, bowiem nie powadzą zmiany właściciela gruntu, a tym samym wygaśnięcia obowiązku podatkowego. Jak już wyżej wskazano, prawo własności zostało przeniesione dopiero w dniu kiedy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, tj. 4 lutego 2014 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł Podatnik działający przez pełnomocnika ojca S. P. Zaskarżonej decyzji SKO zarzucił, że jest nieprawidłowe i niezgodna z obowiązującym stanem prawnym i wniósł o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skargi wskazał, że spór między organem podatkowym a Podatnikiem dotyczy ustalenia dnia, w którym wygasł obowiązek podatkowy za działki nr nr 959/1, 1158/1 i 951 w obr. 214 wg ewidencji gruntów miasta, które stały się własnością Skarbu Państwa. Zarówno organ I jak i II instancji przyjęły, że przedmiotowe nieruchomości stały się własnością Skarbu Państwa dopiero od dnia 4 lutego 2014 r., w którym decyzja Wojewody nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. stała się ostateczna. Wobec tego z miesiącem lutym 2014 r. wygasł obowiązek podatkowy rolny obciążający poprzedniego właściciela. Nie zgadzając się z tą interpretacją organów podatkowych Skarżący wskazał, że Wojewoda wydanej przez siebie decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. To zarządca drogi – Miejski Zarząd Dróg w czerwcu 2013r. faktycznie objął przedmiotową nieruchomość w posiadanie w myśl art. 17 ust.3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych i faktycznie, fizycznie oraz prawnie włada nią jak właściciel ze wszelkimi uprawnieniami i pełną zdolnością prawną - zawarł umowę o dofinansowanie inwestycji ze środków unijnych, zawarł umowę cywilno-prawną na realizację inwestycji drogowej z wykonawcą, protokołem przekazał wykonawcy robót te nieruchomości jako plac budowy. Podniósł, że nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności spowodował - brak możliwości, prowadzenia działalności rolniczej na działkach stosownie do art 2 ustawy o podatku rolnym, gdyż realizacja w/w inwestycji drogowej na działkach rozpoczęto już w czerwcu 2013 r. Ponadto Prezydent Miasta wypłacił odszkodowanie za przedmiotowe działki w grudniu 2013 r. Dlatego Skarżący uważa, że naliczenie podatku rolnego od przedmiotowych działek za okres od maja 2013 r. do lutego 2014 r. włącznie jest niezgodny z prawem, przeczące faktom i logice oraz krzywdzące podatnika. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Spór między stronami sprowadza się do odpowiedzi na pytanie kiedy wygasł obowiązek podatkowy Skarżącego do zapłaty podatku rolnego od przedmiotowych działek? W ocenie organów podatkowych wygaśnięcie obowiązku podatkowego dopiero z dniem, kiedy decyzja Wojewody z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] uzyskała walor ostateczności tj. 4 lutego 2014 r., bowiem wówczas następuje przeniesienie prawa własności nieruchomości, a tym samym następuje również faktyczna zmiana podatnika. Zdaniem Skarżącego w związku z wydaniem przez Wojewodę wyżej wymienionej decyzji i nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności nie ma on obowiązku zapłaty podatku rolnego za przedmiotowe działki w okresie od maja 2013r. do lutego 2014r. W sporze tym rację należy przyznać Skarżącemu z tym jednak zastrzeżeniem, że rozpoznawana sprawa dotyczy jedynie podatku rolnego za 2014 rok. Należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tj. Dz.U. 2013.1381 ze zm. dalej zwaną p.r.) podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2; 2) posiadaczami samoistnymi gruntów; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego albo b) jest bez tytułu prawnego, z wyjątkiem gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Lasów Państwowych; w tym przypadku podatnikami są odpowiednio jednostki organizacyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i Lasów Państwowych. Jeżeli grunt znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym (ust. 2 art. 3 p.r.). W myśl art. 6a ust. 2 p.r. obowiązek podatkowy wygasa ostatniego dnia miesiąca, w którym przestały istnieć okoliczności uzasadniające ten obowiązek. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Skarżący corocznie otrzymywał decyzje podatkowe z tytułu podatku rolnego za działki rolne położone w Przemyślu przy ul. Sieleckiej i ul. Topolowej, oznaczone jako działki – nr 951, 595 1158 obręb 214 o łącznej powierzchni 1,6739 ha fizycznego co dla celów podatkowych dawało 2.5585 ha przeliczeniowego. W dniu 5 kwietnia 2013 r. Wojewoda wydał decyzję nr I-VIII.7820.1.6.2012 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "Budowa drogi obwodowej miasta łączącej drogę krajową nr 28 z drogą wojewódzką nr 885" wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, budowlami i urządzeniami budowlanymi, na rzecz Prezydenta Miasta - Zarządu Dróg Miejskich, na działkach między innymi 959/1 o pow. 0,0473 ha powstałej w wyniku podziału działki 959 obr. 214, 1158/1 o pow. 0,0999 ha powstałej w wyniku podziału działki 1158 obr. 214 oraz działki 951 obr. 214 o pow. 0,6814. Wyżej wskazanej decyzji nadany został rygor natychmiastowej wykonalności i zawierała zobowiązanie do niezwłocznego wydania nieruchomości, uprawnienie do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez właściwego zarządcę drogi oraz uprawnie do rozpoczęcia robót budowlanych. Wymienione wyżej działki stały się własnością Skarbu Państwa z dniem 4 lutego 2014 r. Niekwestionowanym faktem w sprawie jest również to, że Skarżący wydał przedmiotowe działki, a prace budowlane na nich rozpoczęły się jeszcze w 2013 roku. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że decyzja wydana przez Wojewodę wyżej opisana, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności i która zobligowała Podatnika do wydania przedmiotowych nieruchomości (co miało miejsce w maju 2013r.) spowodowała iż został on wyzuty z posiadania tych działek. Posiadaczem przedmiotowych działek stał się Prezydent Miasta – Zarząd Dróg Miejskich na rzecz którego decyzja ta została wydana. Jak wynika z niekwestionowanych twierdzeń Skarżącego już w sierpniu 2013r. przystąpiono do realizacji inwestycji drogowej między innymi na przedmiotowych działkach. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Sam ustawodawca klasyfikuje posiadanie jako "posiadanie samoistne" oraz "posiadanie zależne". Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Posiadaczem samoistnym jest osoba, która włada rzeczą stanowiącą jej własność, a także ten, kto zagarnął cudzą rzecz i faktycznie nie włada jak właściciel. Decydujące znaczenie ma więc rozległy zakres władania rzeczą, na wzór prawa własności (art. 140 k.c.), chociażby nawet zakres tego władania nie poparty był przysługującym posiadaczowi prawem własności. W ocenie Sądu po wydaniu decyzji przez Wojewodę miało miejsce przejęcie posiadania i należy go zaklasyfikować jako posiadanie samoistne. Za takim charakterem posiadania przemawia fakt, że przedmiotowe działki w chwili ich faktycznego przejęcia były działkami rolnymi. Prezydent Miasta – Miejski Zarząd Dróg zmienił ich przeznaczenie i wykorzystał do realizacji inwestycji drogowej stanowiącej obwodnicę wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, budowlami i urządzeniami budowlanymi. Wcześniej przysługujące środki na sfinansowanie inwestycji zawierając umowy na realizację inwestycji z wykonawcami i przekazując im nieruchomości na których inwestycja ta miała być realizowana w tym i przedmiotowe działki. Taki sposób władania tymi działkami wyraża wolę wykonywania w stosunku do nich prawa własności. Nie można stanowiska organu I instancji zawartego w piśmie z dnia 6 czerwca 2014r. (k.5 akt II instancji), że "W przedmiotowym okresie zdaniem tut. organu podatkowego można jedynie mówić o użytkowaniu części nieruchomości przez podmiot dokonujący prac budowlanych". Użytkowanie jest jednym z ograniczonych praw rzeczowych uregulowanych w art. 252-284 k.c. ponadto podlega ogólnym przepisom regulującym prawa rzeczowe tj. art. 244-251 k.c. Zasadniczo różni się od sytuacji mającej miejsce w rozpoznawanej sprawie. Nie wdając się w szczegółowe rozważania różnice występują poczynając od powstania prawa albowiem użytkowanie powstaje w drodze umowy stron, poprzez treść prawa użytkowania, aż do jego wygaśnięcia. Okoliczność, że posiadanie przedmiotowych działek, w okresie do momentu gdy stały się własnością Skarbu Państwa, miało charakter posiadania samoistnego ma zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Jak wyżej wskazano zgodnie z art. 3 ust. 1 p.r. podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej będące właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2 (pkt 1, art. 3 ust. 1 p.r.). Natomiast w myśl art. 3 ust. 2 p.r. jeżeli grunt znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym. Rozpoznając sprawę organy podatkowe skoncentrowały swoją uwagę jedynie na prawie własności przedmiotowych działek i nie dokonały należytej analizy i oceny powstałej sytuacji po wydaniu decyzji z dnia 5 kwietnia 2013r. przez Wojewodę. Organy nie uwzględniły, że w wyniku tej decyzji inwestor realizujący inwestycję drogową stał się posiadaczem samoistnym przedmiotowych działek i w myśl wyżej wskazanego art. 3 ust. 2 p.r. na nim ciąży obowiązek podatkowy w podatku rolnym za 2014r. Regulacja zawarta w powyższym przepisie jednoznacznie wskazuje, że w sytuacji gdy jednocześnie występują dwa podmioty to jest właściciel i posiadacz samoistny gruntów objętych ustawą o podatku rolnym ustawodawca podatnikiem podatku rolnego czyni posiadacza samoistnego tych gruntów. Mając powyższe na uwadze, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczności wyeliminowania jej z obiegu prawnego. W ponownym postępowaniu organy podatkowe winny wydać decyzje zgodną z prawem przy uwzględnieniu wyżej przedstawionego stanowiska Sądu. Wyrok wydano w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1a ppsa, a także art. 152 ppsa i art. 200 ppsa.