I SA/Rz 858/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Barbara Stukan-Pytlowany /spr./ Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - oddala skargę - I SA/Rz 858/09 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej przez A. M. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. znak [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kw.2009 r. do 1 kw. 2009r. w kwocie 9.859,83 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwana dalej KRUS) dokonała zmiany statusu ubezpieczenia A. M. z ubezpieczenia dobrowolnego na ubezpieczenie społeczne rolników z mocy ustawy, począwszy od dnia 9 kwietnia 2004r. Podstawą zmiany ubezpieczenia było ustalenie przez organ rentowy, że powierzchnia gospodarstwa rolnego, którego mąż A. M. jest współwłaścicielem przekracza 1 ha przeliczeniowy. A. M. odwołała się od tej decyzji do Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym wyrokiem z dnia 28 października 2008r. sygn. akt [...] oddalił odwołanie A. M. od powyższej decyzji KRUS. Konsekwencją zmiany ubezpieczenia było naliczenie przez organ rentowy A. M. zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. A. M. pismem z dnia 18 czerwca 2009r. wystąpiła do KRUS z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając wniosek powołała się na ciężką sytuację finansową z uwagi na konieczność spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości 10.000zł, który w całości został przeznaczony na remont budynku mieszkalnego. Nadmieniła, że ma przyznaną emeryturę od 1 listopada 2008r., której wysokość do wypłaty wynosi jedynie 556zł. Podniosła też, że korzysta z opieki lekarskiej i przeznacza na zakup leków 200zł a pozostałą kwotę na wyżywienie i bieżące opłaty. Wnioskodawczyni zakwestionowała też zasadność zobowiązania jej do ponoszenia zaległych składek. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lipca 2009r. po rozpatrzenia wniosku strony odmówił umorzenia zaległych składek. W decyzji organ powołał przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm. zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż rolniczka posiada wraz z mężem gospodarstwo rolne o powierzchni 2,5 ha fizycznych, co stanowi 1,03 ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ oceniając sytuację materialną wnioskodawczyni stwierdził, że nie przedłożyła ona żadnych dokumentów potwierdzających sytuację losową mającą wpływ na pogorszenie się sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawczyni, dlatego te argumenty nie mogły być brane pod uwagę. Sytuacja bytowa A. M. nie odbiega od sytuacji innych emerytów w terenie którzy wywiązują się ze swoich zobowiązań z tytułu składek. Organ wyjaśnił jednocześnie, powołując się na przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że umorzenie zadłużenia ma charakter uznaniowy i może być stosowany wyjątkowo w szczególnie uzasadnionych przypadkach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 3 sierpnia 2009r., strona nie zgodziła się z decyzją i podtrzymała argumenty podniesione we wniosku o umorzenie zadłużenia. Podważyła też nadal zasadność objęcia jej ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy z uwagi na to, że przedmiotowe gospodarstwo rolne nie jest jej własnością a wyłącznie współwłasnością jej męża w wyniku nabycia praw do spadku po jego zmarłych rodzicach. Zaprzeczyła by prowadziła na tym gospodarstwie działalność rolniczą. W dniu 18 sierpnia 2008 r. przeprowadzono ponownie wizytację w gospodarstwie płatnika, sporządzając z tej czynności protokół. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że rolniczka podlega ubezpieczeniu rolnemu z mocy ustawy. Sprawa podlegania ubezpieczeniu i posiadania gospodarstwa rolnego przez męża wnioskodawczyni została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeniu Społecznemu. Z podlegania ubezpieczeniu wynika obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie z którego wnioskodawczyni się nie wywiązuje. Organ podniósł, że A. M. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację losową. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że wnioskodawczyni i jej mąż pobierają świadczenia emerytalne z ZUS więc posiadają możliwości spłaty zadłużenia. Przyznanie ulgi w postaci umorzenia części lub całości zadłużenia ma charakter uznaniowy i może być stosowany wyjątkowo w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przesłanki te w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły. Na umorzenie nie pozwala też stan funduszów emerytalno-rentowych i składkowych. Korzystając z uprawnienia z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Prezes KRUS odmówił umorzenia zaległości i stwierdził, że w sprawie najkorzystniejszą formą ulgi w spłacie zaległych należności będzie rozłożenie zaległości na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2009 r., skarżąca zarzuciła, że rozstrzygniecie jest dla niej krzywdzące i nie uwzględnia jej ciężkiej sytuacji. Powołała się na brak możliwości spłaty zadłużenia z tożsamych przyczyn jak podniesionych we wniosku do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy tj. na konieczność spłaty kredytu w wysokości 10.000zł, który został przeznaczony na remont budynku mieszkalnego, na fakt przyznania jej świadczenia emerytalnego w wysokości do wypłaty jedynie 556zł i na fakt, że pozostaje pod opieką lekarską i w związku z tym przeznacza na zakup leków kwotę 200zł. Skarżąca ponownie w skardze zakwestionowała zasadność objęcia jej ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy. Twierdziła, że nie posiadała gospodarstwa rolnego o pow. 2,5 ha, gdyż nie jest ono jej własnością a jedynie współwłasnością jej męża w wyniku nabycia praw do spadku. Podniosła też, że nie prowadzi na tym gospodarstwie działalności rolniczej. Skarżąca wniosła w skardze o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1-szy kwartał 1999r. do 1-szy kwartał 2004r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 20002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071), dalej: kpa, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.), oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ppsa, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 18 czerwca 2009 r. skarżąca wystąpiła o umorzenie składki ubezpieczeniowej powołując się na brak możliwości spłaty zadłużenia. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r. II SA 2875/95 Wokanda 1996/6 str. 36). Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniała trudną sytuacją materialną i finansową. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Okoliczności te nie zostały zatem pominięte przez organ orzekający, zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Prezes Kasy wskazał jednocześnie, że skarżąca jak i jej mąż pobierają świadczenia emerytalne w ZUS nadto, że skarżąca nie wykazała w żaden sposób nowej sytuacji losowej, która pogorszyłaby jej sytuację materialną i zdrowotną jak i nie wykazała ponoszenie kosztów leczenia. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne bowiem skarżąca wraz z mężem posiada majątek nieruchomy, otrzymuje wraz z mężem stałe świadczenia emerytalne ZUS, które są wolne od obciążeń. Jak wynika z wizytacji w gospodarstwie rolnym skarżącej posiada ona gospodarstwo rolne będące we współwłasności z mężem, na którego terenie znajduje się dom mieszkalny w stanie średnim stodoła i obora nie posiada nikogo na utrzymaniu. Z akt sprawy nie wynika też, by w 2009r. wystąpiły w gospodarstwie skarżącej klęski żywiołowe lub inne zdarzenia losowe. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności rozstrzygnięcia organu ma okoliczność, że skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego w żaden sposób nie udokumentowała ponoszonych wydatków na które się powoływała jako obciążające jej dochody, co miałoby uniemożliwiać spłatę zadłużenia. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się więc w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Za uchyleniem skarżonej decyzji nie przemawiały także zarzuty podniesione w treści skargi dotyczące kwestionowania zasadności podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Bowiem kwestia ta została prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 października 2008r. sygn. akt [...] a ponadto kwestia ta nie podlega kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W ocenie Sądu pozostałe zarzuty skargi są nietrafione i sprowadzają się do powtórzenia argumentów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego a które jak zostało już wyjaśnione zostały przeanalizowane przez organ orzekający. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.