I SA/Rz 868/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku W.Ć. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. - postanawia – oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąc decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, opisaną w sentencji niniejszego postanowienia, W.Ć. (dalej: skarżący) wniósł równocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wniosek w tej sprawie uzasadnił lakonicznie: "W związku z trudną sytuacja materialną, uniemożliwiającą jakiekolwiek poniesienie opłat". Własnego majątku w żadnej postaci ani dochodów według oświadczenia nie posiada; jako majątek osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał mieszkanie o pow. 53,8 m² należące do matki, a jako źródło utrzymania - emeryturę matki w kwocie 1232,78 zł brutto. Skarżący przemilczał wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, czego konsekwencją było postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. I SA/Rz 868/11 odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało, że postanowienie to utraciło moc, zaś sprawę rozpoznał Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j.: Dz.U. z 2012, poz. 270 - zwanej dalej P.p.s.a.). Rozpoznając wniosek skarżącego Sąd uwzględnił nadesłane wraz ze sprzeciwem wyjaśnienia i dokumenty. Wynika z nich, że nikt z domowników nie jest posiadaczem rachunków bankowych, lokat, rachunków oszczędnościowych, nikt nie posiada samochodu lub innego środka transportu. Opłaty związane z czynszem za zajmowane mieszkanie wynoszą 563,32 zł, koszt energii elektrycznej to kwota ok. 100 zł miesięcznie, żywność i środki higieny to ok. 300 zł miesięcznie. Skarżący podał, że obciąża go obowiązek alimentacyjny w stosunku do małoletniej córki, z którego się nie wywiązuje i w związku z tym jest dłużnikiem alimentacyjnym. Udokumentował wysokość czynszu, rachunków za energię elektryczną, telefon, wysokość dochodów w 2009 r. i że w 2010 r. nie zadeklarował przychodu do opodatkowania oraz to, że korzystał z pomocy na dożywianie. Oświadczenie skarżącego okazało się być jednak dla Sądu niewiarygodne, skutkiem czego było oddalenie jego wniosku o prawo pomocy. Na skutek kontroli tegoż rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu środka odwoławczego, postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. II FZ 309/12, uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Rzeszowie. W ocenie NSA, dokonana przez WSA w Rzeszowie analiza sytuacji majątkowej skarżącego, bez zweryfikowania i uwzględnienia okoliczności na które w zażaleniu powołał się skarżący, nie może być uznana za kompletną, dlatego należy wezwać skarżącego do uzupełnienia oświadczenia w zakresie dokumentów związanych z mieszkaniem darowanym matce przez skarżącego i kwestie związane z hipoteką obciążającą ten lokal. Skarżący, w trybie art. 255 P.p.s.a., został wezwany do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, tj. do: podania rodzaju wydatków i kwot pieniężnych związanych z kosztami utrzymania wszystkich domowników pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a w szczególności na: żywność, napoje, odzież, obuwie, użytkowanie mieszkania (remonty, naprawy bieżące i generalne), wyposażenie mieszkania, zdrowie, transport, łączność, rekreację i kulturę, inne towary i usługi, w tym media dostarczane do lokali mieszkalnych i inne koszty z nimi związane (opłaty, czynsze), udokumentowania stosunku prawnego na podstawie którego sąd dokonał wpisu hipoteki umownej kaucyjnej do księgi wieczystej nieruchomości darowanej matce i potwierdzenie spłaty tego zobowiązania przez krewnego, wyjaśnienia, czy skarżący lub inni domownicy posiadają jakiekolwiek zobowiązania pieniężne wobec osób lub instytucji, w jakiej wysokości i czy je spłaca (spłacają), w tym udokumentowanie obowiązku alimentacyjnego i jego wykonywania, przedłożenia zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej, wyjaśnienia jak zostały zadysponowane (są przechowywane) środki pieniężne z rachunków papierów wartościowych i rachunków pieniężnych, prowadzonych na nazwisko skarżącego oraz kwoty: 18.100 USD i 113.325,75 zł należące do skarżącego, których zwrot orzeczono, po ich uprzednim zabezpieczeniu, wyjaśnienia czy matka skarżącego posiada jakiekolwiek oszczędności pieniężne i w jakiej wysokości (odnośnie stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego) oraz do podania wszystkich innych informacji mających znaczenie w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi (k. 78) skarżący podał jak poprzednio, że kwoty wydatkowane na żywność to 300 zł, użytkowanie mieszkania, w tym media do lokali mieszkalnych i inne koszty – 563,32 zł, energia elektryczna – 100 zł. Przedłożył kserokopię umowy darowizny mieszkania i wyjaśnił, że krewny nie spłaca zobowiązania zabezpieczonego hipoteką ustanowioną na nieruchomości lokalowej (tegoż mieszkania darowanego matce). Dołączył także zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej, potwierdzenie prowadzenia egzekucji w związku z niewywiązywaniem się z obowiązku alimentacyjnego, harmonogram spłat pożyczki bankowej. W kwestii sytuacji materialnej wyjaśnił, że nie posiadają (skarżący ani jego matka) "żadnych środków pieniężnych z rachunków papierów wartościowych i rachunków pieniężnych", a na chwilę obecną matka skarżącego nie posiada jakichkolwiek oszczędności pieniężnych. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd zważył, co następuje: Z brzmienia art. 243 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku częściowego przyznania prawa pomocy (taki zakres prawa pomocy określił we wniosku skarżący) prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., a zatem interesem wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia takie wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Pomimo wysiłków skarżącego, zdaniem Sądu, nie zostało przez niego wykazane, że nie jest on w stanie ponieść wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Nadmienić należy, że w sprawie należny jest wpis stosunkowy i z uwagi na wysokość należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją, wynosi 3% wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. 777 zł. Odnosząc się do wysokości podanych kosztów utrzymania (963,32 zł) w konfrontacji z dochodem pozostającym do dyspozycji skarżącego i jego matki (1041,83 zł), Sąd stoi na stanowisku, że oświadczenie to nie polega na prawdzie. Kwota 300 zł, która pozostaje po poniesieniu opłat za użytkowanie mieszkania, jest zbyt niska, by mogła zaspokoić najważniejsze potrzeby życiowe dwóch osób, bez jakiejkolwiek innej pomocy. Nie zmienia tego jednorazowa pomoc uzyskana w 2011 r., ani ogólnikowe stwierdzenia o pomocy znajomych w zakresie wydatków żywnościowych czy transportu. Wezwanie Sądu z dnia 18 maja 2012 r. bardzo precyzyjnie wskazywało, co należy wyszczególnić (niekoniecznie udokumentować) w wydatkach gospodarstwa domowego i nie można dać wiary skarżącemu, że ani on ani matka nie ponoszą jakichkolwiek innych kosztów, np. choćby okazjonalnie zakupu podstawowych lekarstw, czy niezbędnych wydatków na odzież. Dodać należy, że dochody gospodarstwa domowego skarżącego nie pokrywają wszystkich jego wydatków; doliczając bowiem zobowiązanie matki skarżącego z tytułu pożyczki/kredytu (k.81), powstaje niedobór (963,32 zł +136,57 zł=1099,89 zł), którego pokrycia skarżący nie wyjaśnił. Skarżący został wezwany nie tylko o podanie istnienia zobowiązań jego i wszystkich osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (w przypadku skarżącego jest to jego matka), ale także o wyjaśnienia odnośnie tego czy je spłacają. Przesłany harmonogram spłat tego nie potwierdza. Podobnie w przypadku wydruku związanego z egzekucją alimentów (k.80); poza wyszczególnieniem zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego, zaległości dla wierzyciela, kosztów egzekucyjnych, widnieje zapis: "data ostatniej wpłaty dłużnika: 19-01-2012", dlatego brak jakichkolwiek wyjaśnień pochodzących od skarżącego sugeruje, że może on regulować w pełnym lub częściowym zakresie swoje zadłużenie. W takiej sytuacji trudno dać wiarę także wyjaśnieniom skarżącego o braku jakichkolwiek oszczędności jego matki skoro z akt sprawy, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję wynika, że matka skarżącego dysponowała majątkiem w postaci wysokich zasobów pieniężnych, pochodzących ze spadku po zmarłym mężu, które z kolei stawiała do dyspozycji skarżącego (co ten ostatecznie potwierdził); z informacji instytucji finansowych wynika, że na nazwisko skarżącego prowadzone były rachunki papierów wartościowych i rachunki pieniężne (przychody: 269.090,19 zł, 616.381,15 zł), a skarżący nie wyjaśnił jak nimi rozporządzono. Podobnie nie odniósł się do kwestii zwróconych mu kwot 18.100 USD i 113.325,75 zł. W takich okolicznościach, nawet biorąc pod uwagę upływ czasu i wskaźniki ekonomiczne (np. inflację) czy zakup mieszkania, który zainicjował postępowanie podatkowe w przedmiocie źródeł pochodzenia środków na jego zakup, to stan majątkowy obojga, przy racjonalnym gospodarowaniu, powinien być wyższy niż deklarowany. Takie możliwości sugeruje fakt poniesienia opłat notarialnych za sporządzenie umowy darowizny mieszkania (692 zł), podane przez skarżącego wydatki, które się nie równoważą z dochodami, a także stwierdzenia samego skarżącego (k.144, t.1). Ponadto skarżący nie udokumentował czyje zobowiązanie zabezpiecza hipoteka umowna kaucyjna ustanowiona na mieszkaniu, będącym obecnie własnością jego matki, pomimo deklaracji podjętej w zażaleniu (k.62) i zobowiązaniu go do tego w wezwaniu o wyjaśnienia. Kwestii tej bowiem w żadnym wypadku nie tłumaczy nadesłana kserokopia umowy darowizny. W sprawie należy dodać, że skarżący jest osobą zdolną do pracy zarobkowej, co podkreślał, ale bezrobotną. Od kilkunastu lat pozostaje na utrzymaniu matki –emerytki. Swój status osoby bezrobotnej potwierdził dopiero w styczniu 2012 r., a sytuację związaną z brakiem pracy tłumaczy istniejącymi w jego otoczeniu warunkami na rynku pracy, co można zinterpretować jako subiektywizm skarżącego w interpretowaniu rzeczywistości, podobnie gdy zwracał się o prawo łaski poprzez darowanie kary grzywny (k.251, t.2) w sytuacji, gdy uprzednio orzeczono zwrot skarżącemu kwot pieniężnych będących w depozycie (k.280, t.2). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.