I SA/Rz 869/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Kazimierz Włoch /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku M.W. o ponowne rozpoznanie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia 30 czerwca 2011r. o odmowie umorzenia tychże składek. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni, powołująca się na trudną sytuację materialną, zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej - sklepu spożywczego, a w chwili rozpatrywania wniosku była zatrudniona jako instruktor nauki jazdy, na podstawie umowy o pracę na czas określony do dnia 1 listopada 2011r. Mąż wnioskodawczyni, z uwagi na dolegliwości związane z wypadkiem drogowym, pobiera rentę okresową z tytułu niezdolności do pracy i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia tego nie wynika, aby wymagał on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wobec czego organ uznał, iż może on podjąć zatrudnienie zgodnie z charakterem schorzenia. Wnioskodawczyni pozostaje pod opieką poradni neurologicznej, z uwagi na wykryty u niej guz piersi i przebyte w związku z tym zabiegi operacyjne. Organ uznał jednakże, iż po okresie pobierania zasiłku chorobowego, wnioskodawczyni będzie mogła podjąć pracę zarobkową. Ustalono także, iż na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje studiujących dzieci. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległości, stwierdził, iż sytuacja materialna strony jest co prawda ciężka ale, jak podkreślił, wnioskodawczyni pozostaje w zatrudnieniu pobierając świadczenie chorobowe, mąż jej pobiera świadczenie rentowe, a z przedłożonego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wynika aby wymagał on opieki czy też pomocy. Zdarzeń losowych nie stwierdzono. Wobec powyższego, organ uznał iż brak jest podstaw do umorzenia wnioskowanych należności zarówno na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., nr 11, poz. 74 ze zm.) jak również na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., nr 141, poz. 1365 ze zm.). W skardze na powyższą decyzję, skarżąca dokładnie opisała sytuację faktyczną sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn powstania przedmiotowych zaległości oraz podjętych przez nią starań w celu uzyskania pozytywnej decyzji organu w przedmiocie umorzenia zaległości. W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po raz kolejny podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna jednakże z przyczyn innych aniżeli podniesione w jej treści. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Należy wskazać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. Istotnym jest również, aby wydanie decyzji uznaniowej, poprzedzone było prawidłowym i rzetelnym postępowaniem dowodowym, przeprowadzonym zgodnie z ustanowionymi w postępowaniu administracyjnym zasadami, mającymi na celu zagwarantować jego uczestnikom bezstronność i rzetelność postępowania, oraz możliwość obrony własnych praw. Prawidłowość przeprowadzonego przez organy postępowania wchodzi w zakres kontroli sądu administracyjnego. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, niezależnie od treści skargi, stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Wydana w przedmiotowej sprawie decyzja z dnia [...] czerwca 2011r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości została podpisana przez działającą z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zastępcę dyrektora – J.F. oraz przez inspektora A.J. Rozstrzygnięcie to podpisane zostało łącznie przez dwie osoby. Taki sposób procedowania pracowników organu budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcie to zostało podjęte przez organ kolegialny. Tymczasem statut Zakładu nie przewiduje udzielania przez Prezesa Zakładu upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi-kolegialny. Powyższego nie zmienia również fakt, że podpisy zostały umiejscowione w sposób, który mógłby sugerować wyodrębnienie nazwiska osoby, która podjęła decyzję w imieniu organu, od nazwiska pracownika który jedynie brał udział w jej przygotowaniu. Nawet gdyby przyjąć, że taka technika dowodzi różnej wagi podpisów figurujących w różnym miejscu decyzji, nie sposób nie zauważyć, że w miejscu, które w zaskarżonej decyzji zostało przeznaczone na podpis osoby (osób?) wydających w imieniu organu decyzję widnieją dwa podpisy (por. wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 233/09, z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 804/09, z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 837/09, z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 838/09). Nie wdając się w spór co do treści wydanych w sprawie decyzji, z uwagi na to, że stwierdzone uchybienia czynią przedwczesnymi rozważania na temat meritum sprawy, Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania uchylonych decyzji znajduje oparcie w art. 152 p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu będzie rozpoznać wniosek w prawidłowym, jednoosobowym składzie a w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przestrzegając wyżej wymienionych wymogów, rozpoznać wniosek, zachowując dodatkowo gwarancje bezstronności.