I SA/Rz 88/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: SWSA Piotr Popek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2025 r. w Rzeszowie sprawy ze skargi A.T. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 12 grudnia 2024 r. nr 350300/651/28210/2024 w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji - p o s t a n a w i a - odrzucić skargę. A.T. złożyła skargę do WSA w Rzeszowie wskazując, że dotyczy ona działania ZUS, który nie rozstrzygnął jej wniosku z 17 lipca 2024 r. o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji nr 82 z dnia 25 października 2021 r., po wydaniu przez ZUS Oddział w Rzeszowie w dniu 30 września 2022 r. decyzji wtórnej nr 1390-3/2021. Zamiast decyzji stwierdzającej wygaśnięcie organ wydał postanowienie z 12 grudnia 2024 r. o zawieszeniu postępowania do czasu stwierdzenia nieważności decyzji nr 82. Postanowienie to zawiera, błędne zdaniem skarżącej, pouczenie o jego niezaskarżalności. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał, że rozpatrzenie wniosku zależy od zakończenia toczącego się przed Sądem Okręgowym postepowania w sprawie odwołania od decyzji nr 1390-12/2021 z dnia 25 września 2024 odmawiającej wszczęcia postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji nr 82, co w konsekwencji wymusiło na organie wydanie decyzji o zawieszeniu postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej - niepodlegającej właściwości sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 3 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: K.p.a.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2024 r. poz. 2383, ze. zm., dalej: O.p.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI O.p. oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Bezsporne jest, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji (nr 82), którą ZUS stwierdził podleganie przez skarżącą obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej należą do kategorii objętej przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, ze zm., dalej: u.s.u.s.). Natomiast w sprawach tych właściwe są sądy powszechne. Przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze. zm. dalej: K.p.c.) zawiera bowiem definicję legalną spraw cywilnych, do których należą sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Ustawodawca przesądził zatem, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 477(8) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, stanowiący, że do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Właściwość sądu powszechnego, a nie sądu administracyjnego do rozpoznawania środków odwoławczych od decyzji ZUS w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych potwierdzają również regulacje u.s.u.s., zgodnie z którymi: zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, przebieg ubezpieczeń następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2), od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2), odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3). Odmienne regulacje dotyczą spraw o przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego w drodze wyjątku oraz spraw o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie, w których właściwość sądu administracyjnego wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Do tych kategorii nie zalicza się jednak niniejsza sprawa. Przedstawione przepisy (za wyjątkiem art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) czynią zasadny wniosek, że generalnie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym o ustalenie uprawnień do emerytury, i podjęte w tych postępowaniach akty (o ile przysługuje na nie środek zaskarżenia) podlegają kontroli sądów powszechnych. Dlatego sąd administracyjny nie jest właściwy w tego rodzaju sprawach. Ponadto należy dodać, że zaskarżone postanowienie wpadkowe o zawieszeniu postępowania zostało wydane na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w toku trwającego postępowania dotyczącego odmowy wszczęcia postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie zgodnie z art. 101 § 3 K.p.a. na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy stronie zażalenie, jednak w rozważanym przypadku zastosowanie znajdują przepisy szczególne z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj. art. 83b ust. 2 u.s.u.s., wedle którego od wydanych w trakcie postępowania (w przedmiocie świadczeń z ubezpieczenia społecznego) innych postanowień Zakładu (niż kończące postępowanie, o jakich mowa w ust. 1 tego przepisu) zażalenie nie przysługuje. Skoro objęte skargą postanowienie wpadkowe nie podlega zaskarżeniu, nie kończy postępowania w sprawie, nie rozstrzyga sprawy co do istoty, ani też nie zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, to w świetle cyt. wyżej art. 3 § 2 pkt 2 i 3 P.p.s.a. - nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Wobec powyższego zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma zaś miejsce wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętej zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. W sytuacji zatem, gdy przedmiotem skargi strona czyni akt, który nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, tak jak w niniejszej sprawie, skargę należy uznać za niedopuszczalną, a więc podlegającą odrzuceniu, stosownie do treści ww. przepisu.